Mỗi năm có khoảng 2,2 triệu trẻ nhập viện vì căn bệnh nhiều phụ huynh vẫn chủ quan
Virus hợp bào là một trong những tác nhân gây bệnh hô hấp phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, với khoảng 2,2 triệu trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện mỗi năm trên toàn cầu. Đáng chú ý, ngay cả trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến nặng khi mắc virus này.
Tại Hội thảo “Bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 1 tuổi” do Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) tổ chức ngày 22/8 tại TP.HCM, các chuyên gia cho biết RSV là một trong những tác nhân gây bệnh hô hấp phổ biến ở trẻ nhỏ. Theo ước tính, cứ 10 trẻ thì có tới 9 trẻ từng nhiễm RSV trong hai năm đầu đời.
RSV được xem là nguyên nhân thường gặp gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhũ nhi. Trên phạm vi toàn cầu, loại virus này khiến khoảng 2,2 triệu trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện mỗi năm và có liên quan đến khoảng 66.300 trường hợp tử vong ở trẻ nhỏ.
Các chuyên gia lưu ý rằng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng không chỉ xuất hiện ở nhóm trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc có bệnh nền. Ngay cả những trẻ sinh đủ tháng, sức khỏe bình thường cũng có thể gặp biến chứng nặng, phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực hoặc cần hỗ trợ thở máy.
Theo BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, RSV không chỉ gây ảnh hưởng trong thời gian mắc bệnh mà còn có thể để lại những hệ lụy kéo dài về sau. Những trẻ từng mắc RSV nặng trong năm đầu đời có nguy cơ gặp các đợt khò khè tái phát, hen suyễn, suy giảm chức năng phổi và phải thăm khám, điều trị nhiều hơn trong tương lai.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Anh Nhàn
Bác sĩ cũng chỉ ra một số sai lầm thường gặp của phụ huynh trong quá trình chăm sóc trẻ mắc bệnh đường hô hấp. Khi thấy trẻ nghẹt mũi, nhiều người tự sử dụng dụng cụ hút mũi và đưa sâu vào trong mũi để lấy dịch tiết. Việc này có thể gây tổn thương niêm mạc đường thở của trẻ. Bên cạnh đó, một số gia đình còn tự ý cho trẻ khí dung tại nhà khi chưa có chỉ định phù hợp từ nhân viên y tế.
Ngoài những sai lầm trong chăm sóc, tâm lý chủ quan trước các triệu chứng ban đầu của RSV cũng là vấn đề được chuyên gia cảnh báo. Khi trẻ xuất hiện các biểu hiện như ho hoặc sổ mũi, nhiều phụ huynh cho rằng đây chỉ là bệnh hô hấp thông thường và chờ đợi bệnh tự thuyên giảm. Tuy nhiên, nếu trẻ bắt đầu có dấu hiệu khó thở mà gia đình vẫn chậm đưa đi khám, tình trạng thiếu oxy có thể đã xảy ra.
BS Trương Hữu Khanh khuyến cáo: “Phụ huynh cần theo dõi sát nhịp thở, khả năng bú, ăn uống và tình trạng của trẻ, đặc biệt trong năm đầu đời. Khi trẻ có biểu hiện bất thường hoặc khó thở, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá”.
Trẻ đi học có thể mang RSV về lây cho em nhỏ trong nhà
Bên cạnh nguy cơ mắc bệnh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi, các chuyên gia cũng lưu ý đến khả năng lây truyền RSV trong gia đình, đặc biệt từ trẻ lớn sang trẻ nhỏ khi năm học mới bắt đầu.
Theo BS Trương Hữu Khanh, sau thời gian nghỉ hè, việc học sinh quay trở lại trường học làm tăng cơ hội tiếp xúc và nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm.
Ông lấy ví dụ: “Đứa nhỏ ở nhà thì ít tiếp xúc với bạn. Nhưng đứa lớn đi học, có thể nhiễm nhẹ hoặc không có triệu chứng, sau đó về chơi với em và cuối cùng em bị lây”.
Vì vậy, công tác phòng ngừa RSV không chỉ áp dụng đối với trẻ sơ sinh mà cần được thực hiện đối với tất cả thành viên trong gia đình, nhất là trẻ đang trong độ tuổi đến trường. Những biện pháp cơ bản được khuyến nghị gồm thường xuyên rửa tay, đặc biệt sau khi trẻ đi học về; hạn chế tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh khi đang có các triệu chứng hô hấp; đồng thời đeo khẩu trang khi đến những nơi tập trung đông người.
Trẻ điều trị bệnh về hô hấp tại bệnh viện ở TPHCM. Ảnh: Vân Sơn
Trước gánh nặng bệnh tật mà RSV gây ra, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó trưởng Khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (NIHE), Trưởng Văn phòng Tiêm chủng mở rộng khu vực miền Bắc, cho rằng cần chuyển từ tư duy điều trị sang chủ động phòng bệnh.
Theo vị chuyên gia, nếu ví vắc xin như một “người huấn luyện” giúp hệ miễn dịch học cách nhận biết và chống lại virus, thì kháng thể đơn dòng có thể được xem như một “người bảo vệ có sẵn”, giúp trẻ nhận được sự bảo vệ trực tiếp và nhanh chóng.
Hiện nay, một số giải pháp dự phòng RSV đang được áp dụng gồm tiêm vắc xin cho phụ nữ mang thai nhằm tạo sự bảo vệ gián tiếp cho trẻ sau khi sinh và sử dụng kháng thể đơn dòng để bảo vệ trực tiếp trẻ nhỏ. Đối với kháng thể đơn dòng, biện pháp này có thể được sử dụng ngay từ sau khi trẻ chào đời, giúp tạo hàng rào bảo vệ sớm mà không phải chờ hệ miễn dịch của trẻ tự hình thành kháng thể.
Bệnh do RSV được đưa vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B
Ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế), nhận định rằng việc chủ động phòng ngừa RSV không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, hạn chế số ca nhập viện và chi phí điều trị mà còn góp phần giảm áp lực chăm sóc đối với các gia đình có trẻ nhỏ.
Từ ngày 1/7, Bộ Y tế đã chính thức đưa bệnh do RSV vào danh mục các bệnh truyền nhiễm nhóm B thuộc diện phải giám sát và báo cáo. Theo kỳ vọng của ngành y tế, động thái này sẽ giúp tăng cường dữ liệu về tình hình lưu hành của bệnh trong cộng đồng, tạo cơ sở để đánh giá đầy đủ hơn gánh nặng bệnh tật do RSV gây ra, đồng thời xây dựng các biện pháp phòng ngừa phù hợp trong thời gian tới.
