Tiết Đại hàn năm nay rét đậm ảnh hưởng gì đến thời tiết Tết Nguyên đán?
Các đợt không khí lạnh mạnh liên tiếp xuất hiện đúng vào lúc bắt đầu tiết Đại Hàn khiến nền nhiệt giảm mạnh, rét buốt lan rộng khắp miền Bắc, miền Trung.
Ngày 21 tháng 1 năm 2026, báo Sức Khỏe Đời Sống đăng tải bài viết với tiêu đề "Tiết Đại hàn năm nay rét đậm ảnh hưởng gì đến thời tiết Tết Nguyên đán?". Nội dung như sau:
Tiết Đại Hàn trùng với các đợt không khí lạnh mạnh
Tiết Đại Hàn bắt đầu từ ngày 20-21/1 và kết thúc vào ngày 4-5/2 dương lịch hằng năm. Trong thời gian diễn ra tiết khí này, Mặt Trời ở vào xích kinh 300 độ, xa nhất so với cực Bắc và gần nhất với cực Nam, khí quyển chuyển động tuần hoàn ổn định, nhiệt độ thấp, gió Tây Bắc thổi mạnh.
Miền Bắc rét buốt do đón không khí lạnh liên tiếp.
Theo chuyên gia phong thủy Nguyễn Văn Điệp, Đại Hàn là 1 trong 5 tiết khí phản ánh sự biến hóa của độ ấm trong năm, cùng với tiết Tiểu Thử, Đại Thử, Xử Thử, Tiểu Hàn. Đại Hàn có ý nghĩa là "rét đậm", là thời điểm rét đậm, rét hại nhất trong năm, nhưng cũng thầm báo hiệu mùa xuân mới sắp về. Đặc biệt, trong tiết Đại Hàn, các nước phương Đông chuẩn bị nghênh đón tết Nguyên đán. Nhà nhà mừng vui, tống cựu nghênh tân, gia đình quây quần chuẩn bị cho một năm mới, một mùa xuân mới.
Theo lịch vạn niên, có 24 tiết khí trong năm. Một năm có 4 mùa, mỗi mùa có 6 tiết khí. Tên của mỗi tiết khí đều mang một hàm nghĩa riêng.
Mùa xuân gồm các tiết khí: Lập Xuân, Vũ Thủy, Kinh Trập, Xuân Phân, Thanh Minh, Cốc Vũ.
Mùa hạ gồm các tiết khí: Lập Hạ, Tiểu Mãn, Mang Chủng, Hạ Chí, Tiểu Thử, Đại Thử.
Mùa thu gồm các tiết khí: Lập Thu, Xử Thử, Bạch Lộ, Thu Phân, Hàn Lộ, Sương Giáng.
Mùa đông gồm các tiết khí: Lập Đông, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết, Đông Chí, Tiểu Hàn, Đại Hàn.
Vì thời tiết giá rét không thể cấy cày, tiết Đại hàn là khoảng thời gian nông nhàn sau chuỗi ngày bận rộn của các mùa xuân, hạ, thu. Đại hàn cũng báo hiệu ngày xuân tươi mới đã không còn xa. Đây cũng là thời điểm kết thúc chu kỳ 4 mùa.
Lập xuân được quy ước là tiết đầu tiên của chu kỳ 24 tiết khí. Lập xuân nghĩa là bắt đầu mùa xuân, tương tự như Lập hạ, Lập thu, Lập đông. Thế nhưng tại sao chúng ta lại đón tiết Đại hàn trước?
Bởi lẽ, người xưa không sử dụng Dương lịch hay Âm lịch để tính tiết khí mà căn cứ vào vị trí tương đối của Trái đất quanh Mặt trời. Nhờ quan sát thiên văn, người xưa định ra 24 thời điểm, mỗi một điểm ứng với một tiết khí, hiện nay lấy ngày ứng với điểm này để chỉ cho tiết khí đó.
Ngày nay, cách tính tiết khí dựa trên ngày tháng năm Dương lịch để phù hợp với lịch sinh hoạt đời thường. Vì vậy có sự chênh lệch nhau, mỗi năm theo Dương lịch, chúng ta sẽ đều đón tiết Đại hàn vào đầu năm, trước tiết Lập xuân. Còn theo Âm lịch, những ngày đầu năm - Tết Nguyên đán - thường rơi vào tiết Lập xuân.
Theo nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn - Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA), đa số người Việt Nam nghĩ rằng các tiết khí là âm lịch, tuy nhiên, điều này là sai. Ông Sơn cho biết âm lịch dựa trên chu kỳ tuần trăng, cứ 12 tuần trăng (12 tháng âm lịch) là một năm. Tuy nhiên, chu kỳ thời tiết phụ thuộc chủ yếu vào quỹ đạo của Trái đất quanh mặt trời vì mặt trời là nguồn nhiệt chính cung cấp cho Trái đất còn mặt trăng không liên quan gì cả.
Trên thực tế, ngày nay lịch 24 tiết khí ít được sử dụng vì không thực sự cần thiết. Những cái tên phân và chỉ trên được sử dụng để gọi tên những ngày tương ứng trong dương lịch.
Không khí lạnh dồn dập, Tết Nguyên đán có thể rét đậm
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng khó lường, các chuyên gia khí tượng cảnh báo miền Bắc và nhiều khu vực trên cả nước sẽ đối mặt với những đợt không khí lạnh dồn dập trong nửa cuối tháng 1, kéo dài sang đầu tháng 2/2026. Đáng chú ý, rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện đúng dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, đòi hỏi người dân và các địa phương chủ động phương án ứng phó từ sớm.
Đợt thứ nhất dự báo từ ngày 21–25/1, khiến nhiệt độ miền núi phía Bắc giảm sâu còn 9-10 độ C, có nơi thấp hơn; đồng bằng Bắc Bộ và Hà Nội xuống 13–14 độ C. Miền Trung phổ biến 17–20 độ C về đêm, riêng Đà Lạt có thể còn 12–13 độ C. Đợt gió mùa này kèm mưa nhỏ rải rác ở Trung Bộ, làm tăng cảm giác rét và ẩm.
Sau đó, đợt không khí lạnh thứ hai được đánh giá mạnh hơn, xuất hiện từ khoảng 28/1 và kéo dài sang đầu tháng 2/2026. Nhiệt độ vùng núi cao phía Bắc có thể xuống 6 độ C, đồng bằng Bắc Bộ phổ biến 12–13 độ C. Từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi tiếp tục có mưa nhỏ, thời tiết ẩm lạnh kéo dài; các hộ nuôi chim yến được khuyến cáo tăng cường biện pháp chống rét cho đàn chim.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 rơi vào tháng 2 – thời điểm không khí lạnh thường hoạt động mạnh. Dù cường độ trung bình trong ba tháng tới được dự báo yếu hơn nhiều năm, rét đậm, rét hại lại có khả năng tập trung vào tháng 2/2026, khiến thời tiết Tết năm nay có thể lạnh hơn một số năm gần đây. Nguy cơ băng giá, mưa tuyết cũng được cảnh báo tại các khu vực núi cao phía Bắc trong tháng 1 và 2.
Về nguyên nhân, các chuyên gia cho biết ENSO đang ở trạng thái La Nina yếu, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển trung tâm Thái Bình Dương khoảng âm 0,5 độ C. Dự báo ba tháng tới, ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái trung tính với xác suất 75–85%, trong khi khả năng duy trì La Nina chỉ còn 15–25%, làm gia tăng các biến động thời tiết ngắn hạn và nguy cơ rét sâu bất thường.
Thực tế, ngày 19/1, không khí lạnh đã bắt đầu ảnh hưởng, khiến miền Bắc xuất hiện mưa nhỏ, nhiệt độ 17–20 độ C. Từ 21/1, khu vực từ Hà Tĩnh đến Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Gia Lai có mưa, mưa rào, cục bộ mưa vừa đến mưa to kèm dông, tiềm ẩn nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Vùng núi Bắc Bộ cần đặc biệt đề phòng băng giá, sương muối.
Trước diễn biến thời tiết phức tạp, người dân, nhất là ở miền núi và trung du Bắc Bộ, được khuyến cáo theo dõi sát các bản tin dự báo, chủ động các biện pháp chống rét để hạn chế thiệt hại cho đời sống và sản xuất.
Báo Kinh Tế Đô Thị cũng đăng tải bài viết với tiêu đề "Hai đợt không khí lạnh dồn dập tràn về miền Bắc, rét đậm có thể trùng đúng Tết Nguyên đán 2026". Nội dung như sau:
Theo nhận định của các chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, từ nay đến khoảng ngày 20/1, hầu khắp các vùng trên cả nước vẫn duy trì trạng thái thời tiết tương đối dễ chịu: ban ngày trời ấm, thậm chí có nơi nắng nóng nhẹ, trong khi sáng sớm và đêm se lạnh. Tuy nhiên, đây chỉ là khoảng “lặng gió” ngắn ngủi trước khi hai đợt không khí lạnh liên tiếp tràn xuống.
Đợt không khí lạnh thứ nhất được dự báo bắt đầu từ ngày 21/1 và kéo dài đến khoảng ngày 25/1. Trong đợt này, nền nhiệt miền núi phía Bắc giảm sâu, phổ biến ở mức 9–10 độ C, có nơi thấp hơn. Khu vực đồng bằng Bắc Bộ và Thủ đô Hà Nội nhiệt độ ban đêm và sáng sớm xuống khoảng 13–14 độ C, cảm giác rét rõ rệt. Tại miền Trung, không khí lạnh khiến nhiệt độ ban đêm phổ biến 17–20 độ C; riêng Đà Lạt có thể xuống mức 12–13 độ C về đêm và sáng sớm. Đáng lưu ý, đợt gió mùa này đi kèm mưa nhỏ rải rác ở Trung Bộ, làm gia tăng cảm giác rét và ẩm.
Sau một khoảng ngắn thời tiết có xu hướng ổn định hơn, đợt không khí lạnh thứ hai dự kiến xuất hiện từ ngày 28/1 và kéo dài qua đầu tháng 2/2026. Đây được đánh giá là đợt rét mạnh, đặc biệt tại khu vực miền núi phía Bắc, nơi nhiệt độ có thể xuống tới 6 độ C ở vùng núi cao; đồng bằng Bắc Bộ phổ biến 12–13 độ C. Từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi, không khí lạnh kết hợp mưa nhỏ, khiến thời tiết trở nên ẩm lạnh kéo dài. Các chuyên gia cũng khuyến cáo những hộ nuôi chim yến cần đặc biệt chú ý các biện pháp chống rét cho đàn chim trong giai đoạn này để hạn chế thiệt hại.
Nhìn rộng hơn, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 rơi vào tháng 2, thời điểm mà các khối không khí lạnh thường hoạt động mạnh ở phía Bắc, sau đó di chuyển sâu xuống phía Nam, gây ảnh hưởng trên phạm vi cả nước. Mặc dù dự báo trong ba tháng tới, cường độ hoạt động trung bình của không khí lạnh có xu hướng yếu hơn so với nhiều năm, song các đợt rét đậm, rét hại lại có khả năng tập trung vào tháng 2/2026, trùng đúng dịp Tết. Điều này đồng nghĩa thời tiết trong kỳ nghỉ Tết năm nay có thể lạnh hơn so với một số năm gần đây.
Không chỉ dừng ở rét đậm, rét hại, các bản tin khí tượng còn cảnh báo nguy cơ xuất hiện băng giá và mưa tuyết tại các khu vực núi cao phía Bắc trong tháng 1 và 2/2026. Đây là những hiện tượng thời tiết nguy hiểm, có thể gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây trồng, vật nuôi, cũng như ảnh hưởng đến giao thông và đời sống sinh hoạt của người dân vùng cao.
Lý giải về xu thế thời tiết này, các chuyên gia cho biết hiện tượng ENSO, bao gồm El Nino và La Nina, đang trong trạng thái La Nina yếu. Trong tuần đầu tháng 1, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương ở mức âm 0,5 độ C. Dự báo trong ba tháng tới, ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái trung tính với xác suất 75–85%, trong khi khả năng
duy trì La Nina chỉ còn khoảng 15–25%. Sự chuyển pha này khiến thời tiết có những đợt biến động ngắn hạn, trong đó không loại trừ khả năng xuất hiện các đợt rét sâu, rét hại bất thường.
Thực tế, ngay trong ngày 19/1, bộ phận không khí lạnh đã được ghi nhận đang tiếp tục di chuyển xuống phía Nam, khiến miền Bắc bắt đầu xuất hiện mưa nhỏ, nhiệt độ phổ biến 17–20 độ C. Từ ngày 21/1, do ảnh hưởng trực tiếp của không khí lạnh, khu vực từ Hà Tĩnh đến Đà Nẵng, phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Gia Lai có mưa, mưa rào, cục bộ mưa vừa, mưa to kèm dông. Trong các cơn dông tiềm ẩn nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Riêng vùng núi Bắc Bộ cần đặc biệt đề phòng hiện tượng băng giá và sương muối.
Trước những diễn biến thời tiết phức tạp trên, các chuyên gia khuyến cáo người dân, nhất là tại khu vực miền núi và trung du Bắc Bộ, cần chủ động theo dõi các bản tin dự báo, chuẩn bị phương án chống rét cho người, cây trồng và vật nuôi.
