Theo nhận định của luật sư, khi xảy ra tai nạn, không thể mặc nhiên xác định mọi trách nhiệm thuộc về học viên tập lái ô tô. Cơ quan chức năng cần xác định nguyên nhân, hành vi vi phạm và lỗi của từng cá nhân.

Trong quá trình đào tạo lái xe ô tô, học viên chưa được cấp giấy phép lái xe vẫn có thể trực tiếp điều khiển xe tập lái khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện dành riêng cho hoạt động thực hành. Tuy nhiên, khi xảy ra tai nạn, trách nhiệm pháp lý không mặc nhiên thuộc về người đang ngồi sau vô lăng.

Tùy diễn biến cụ thể, trách nhiệm có thể liên quan đến học viên, giáo viên dạy thực hành, cơ sở đào tạo lái xe, chủ sở hữu hoặc người quản lý phương tiện và doanh nghiệp bảo hiểm. Ngoài trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trong trường hợp có hành vi vi phạm và hậu quả đáp ứng điều kiện luật định, các bên liên quan còn có thể phải chịu trách nhiệm hành chính hoặc hình sự.

Do đó, để xác định đúng trách nhiệm trong một vụ tai nạn liên quan đến xe tập lái, cần làm rõ nhiều yếu tố: tai nạn xảy ra trong hay ngoài thời gian thực hành; phương tiện có hoạt động đúng tuyến tập lái hay không; giáo viên có ngồi bên cạnh để bảo trợ tay lái hay không; học viên có tuân thủ hướng dẫn hay không; xe có bảo đảm điều kiện kỹ thuật hay không; lỗi thuộc về chủ thể nào và hậu quả thực tế của vụ tai nạn đến đâu.

Học viên chưa có giấy phép lái xe có được điều khiển xe tập lái?

Điểm đặc thù của hoạt động đào tạo lái xe ô tô là người trực tiếp thao tác vô lăng trong giờ thực hành chưa phải là người được phép độc lập điều khiển phương tiện tham gia giao thông như một người đã có giấy phép lái xe.

Theo nội dung tài liệu, khoản 5 Điều 56 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định người tập lái xe ô tô khi tham gia giao thông đường bộ phải thực hành trên xe tập lái, trên tuyến đường tập lái và có giáo viên dạy lái bảo trợ tay lái.

Như vậy, việc học viên chưa có giấy phép lái xe không đồng nghĩa với việc người này đương nhiên vi phạm pháp luật khi trực tiếp điều khiển xe trong giờ thực hành. Việc điều khiển phương tiện của học viên trong trường hợp này được đặt trong khuôn khổ và điều kiện riêng của hoạt động đào tạo.

Trong đó, giáo viên dạy thực hành giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Giáo viên không chỉ hướng dẫn thao tác cho học viên mà còn phải theo dõi diễn biến giao thông, đưa ra hướng dẫn cần thiết và sử dụng hệ thống điều khiển hỗ trợ khi cần thiết để hạn chế nguy cơ mất an toàn.

Bên cạnh người học và giáo viên, chính phương tiện được sử dụng để đào tạo cũng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Theo tài liệu, xe tập lái phải bảo đảm an toàn kỹ thuật, có giấy phép xe tập lái, biển “TẬP LÁI”, hệ thống phanh phụ dành cho giáo viên cùng các trang thiết bị cần thiết phục vụ hoạt động đào tạo.

Tuyến đường thực hành cũng là yếu tố cần được kiểm tra khi xảy ra sự cố. Xe tập lái tham gia giao thông trong quá trình đào tạo không đồng nghĩa với việc phương tiện được phép tùy ý hoạt động ở mọi địa điểm.

Vì vậy, khi tai nạn xảy ra, cơ quan có thẩm quyền cần xác định xe có hoạt động đúng tuyến, đúng phạm vi thực hành và đúng điều kiện đào tạo hay không.

Không thể chỉ dựa vào việc ai đang cầm vô lăng để kết luận trách nhiệm. Về nguyên tắc, cần xem xét đồng thời:

Học viên trực tiếp thao tác xe + giáo viên bảo trợ tay lái + cơ sở đào tạo tổ chức hoạt động thực hành + phương tiện được sử dụng làm nguồn có khả năng gây nguy hiểm.

Từ đó, trách nhiệm của từng chủ thể sẽ được xác định căn cứ vào hành vi, lỗi, tư cách pháp lý và quan hệ quản lý, sử dụng phương tiện trong vụ việc cụ thể.

Một vụ tai nạn xảy ra khi học viên đang thực hành đúng chương trình, giáo viên ngồi bên cạnh và phương tiện hoạt động đúng tuyến sẽ có cách đánh giá trách nhiệm khác với trường hợp giáo viên rời khỏi xe hoặc học viên tự ý lấy xe tập lái để sử dụng ngoài phạm vi đào tạo.

Cơ sở đào tạo có phải bồi thường nếu học viên gây tai nạn?

Một vấn đề quan trọng khi giải quyết tai nạn xe tập lái là xác định trách nhiệm dân sự của cơ sở đào tạo trong trường hợp học viên là người trực tiếp điều khiển phương tiện.

Theo nội dung tài liệu, hai căn cứ cần được xem xét là Điều 600 và Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Điều 600 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra. Theo cơ chế này, cá nhân hoặc pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra trong khi thực hiện công việc được giao; sau đó, tùy trường hợp, có thể yêu cầu người có lỗi hoàn trả một khoản tiền theo quy định.

Trong hoạt động đào tạo lái xe, nếu học viên đang thực hiện bài học theo chương trình, dưới sự tổ chức và quản lý của cơ sở đào tạo thì trách nhiệm của cơ sở đối với thiệt hại gây ra cho người thứ ba cần được xem xét trên cơ sở quan hệ này.

Ngoài ra, ô tô thuộc nhóm nguồn nguy hiểm cao độ theo quy định của Điều 601 Bộ luật Dân sự. Đây là một căn cứ quan trọng khi xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc sử dụng phương tiện cơ giới.

Về nguyên tắc, chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Trong trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ được giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng, trách nhiệm còn phụ thuộc vào hoàn cảnh giao phương tiện và quan hệ giữa các bên theo quy định pháp luật.

Điều này có nghĩa trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra không phải lúc nào cũng phụ thuộc hoàn toàn vào việc chủ sở hữu có trực tiếp thực hiện hành vi gây tai nạn hay không.

Do đó, việc cơ sở đào tạo cho rằng tai nạn xảy ra do học viên thao tác nhầm nên trung tâm không có liên quan chưa đủ để tự động loại trừ trách nhiệm dân sự.

Cần phân biệt hai mối quan hệ.

Thứ nhất là quan hệ giữa người bị thiệt hại và chủ thể có nghĩa vụ bồi thường. Mục tiêu trước hết là xác định đúng chủ thể phải bồi thường để bảo đảm quyền lợi của người bị thiệt hại.

Thứ hai là quan hệ nội bộ giữa cơ sở đào tạo với giáo viên và học viên. Sau khi nghĩa vụ bồi thường đối với người bị thiệt hại được xác định, vấn đề phân chia trách nhiệm giữa các chủ thể liên quan mới được xem xét trên cơ sở lỗi và quy định pháp luật.

Chẳng hạn, nếu cơ sở đào tạo đã bồi thường cho người bị nạn nhưng kết quả xác minh cho thấy giáo viên vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ giám sát, hoặc học viên cố tình không tuân thủ hướng dẫn an toàn, vấn đề hoàn trả một phần chi phí có thể tiếp tục được đặt ra.

Có thể hiểu đơn giản:

Bồi thường cho người bị thiệt hại và phân định trách nhiệm nội bộ là hai vấn đề khác nhau.

Trước hết phải bảo đảm quyền lợi của người bị thiệt hại; sau đó xác định lỗi của giáo viên, học viên và những chủ thể liên quan; cuối cùng mới xem xét nghĩa vụ hoàn trả nội bộ nếu có căn cứ.

Giáo viên dạy thực hành chịu trách nhiệm đến đâu?

Giáo viên dạy thực hành giữ vai trò đặc biệt trong một buổi tập lái bởi học viên chưa được cấp giấy phép lái xe và chỉ được điều khiển xe trong điều kiện đào tạo theo quy định.

Giáo viên có trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi và bảo trợ tay lái cho học viên. Khi nhận thấy học viên thao tác sai hoặc xuất hiện tình huống có nguy cơ mất an toàn, giáo viên phải có phản ứng phù hợp để hạn chế khả năng xảy ra tai nạn.

Vì vậy, khi tai nạn xảy ra, một trong những nội dung cần xác minh là giáo viên có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nghề nghiệp trong quá trình thực hành hay không.

Nếu giáo viên ngồi đúng vị trí, liên tục theo dõi, hướng dẫn theo quy trình và đã sử dụng những biện pháp cần thiết để xử lý tình huống nhưng tai nạn vẫn xảy ra thì mức độ trách nhiệm sẽ được đánh giá khác với trường hợp giáo viên mất tập trung, không theo dõi hoặc bỏ mặc học viên.

Ngược lại, nếu giáo viên rời khỏi vị trí bảo trợ, để học viên tự điều khiển xe trên đường, không quan sát tình hình giao thông, không can thiệp khi có điều kiện để can thiệp hoặc tổ chức thực hành không đúng quy trình thì những hành vi này có thể trở thành căn cứ xác định lỗi.

Về trách nhiệm dân sự, trong trường hợp cơ sở đào tạo đã thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người bị thiệt hại, lỗi của giáo viên có thể được xem xét khi xác định trách nhiệm hoàn trả trong quan hệ nội bộ.

Về trách nhiệm hành chính, tài liệu cho rằng pháp luật chuyên ngành đặt ra trách nhiệm đáng kể đối với giáo viên trong những vi phạm xảy ra khi học viên đang được bảo trợ tay lái. Vì vậy, không phải mọi lỗi thao tác của học viên trong giờ thực hành đều được đánh giá giống với trường hợp một người đã có giấy phép lái xe tự điều khiển phương tiện.

Đặc biệt, nếu giáo viên rời khỏi xe và để học viên chưa đủ điều kiện tự điều khiển phương tiện tham gia giao thông, trách nhiệm pháp lý có thể được xem xét ở mức độ nghiêm trọng hơn nếu hành vi dẫn đến hậu quả đáp ứng các điều kiện của pháp luật hình sự.

Tài liệu đề cập Điều 264 Bộ luật Hình sự năm 2015 về hành vi giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ như một căn cứ cần xem xét trong trường hợp giáo viên bỏ vị trí và để học viên tự điều khiển xe.

Ngoài ra, tùy vào hành vi, tư cách của người thực hiện và hậu quả cụ thể, các quy định khác của Bộ luật Hình sự liên quan đến hành vi vô ý hoặc vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp cũng có thể được xem xét.

Tuy nhiên, không thể mặc định cứ xảy ra tai nạn là giáo viên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý hình sự chỉ được đặt ra khi cơ quan có thẩm quyền xác định đầy đủ hành vi, lỗi, mối quan hệ nhân quả, hậu quả và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định.

Học viên gây tai nạn có phải chịu trách nhiệm hình sự?

Việc đang là học viên và chưa được cấp giấy phép lái xe không đồng nghĩa với việc người học được miễn trách nhiệm hình sự trong mọi trường hợp.

Nếu chính hành vi của học viên đáp ứng đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm thì trách nhiệm hình sự vẫn có thể được xem xét theo quy định.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hoàn cảnh học viên điều khiển xe.

Trường hợp thứ nhất, học viên đang thực hành hợp pháp, sử dụng xe tập lái, có giáo viên ngồi bên cạnh bảo trợ tay lái và thực hiện bài học theo hướng dẫn.

Trong tình huống này, việc chưa có giấy phép lái xe là đặc điểm bình thường của hoạt động đào tạo. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc học viên chưa có giấy phép để kết luận người này có hành vi phạm tội.

Nếu tai nạn xảy ra, cơ quan chức năng cần xác định lỗi thực tế của học viên, trách nhiệm giám sát và bảo trợ của giáo viên, tình trạng kỹ thuật của phương tiện cũng như toàn bộ diễn biến dẫn đến tai nạn.

Trường hợp thứ hai, học viên điều khiển phương tiện ngoài khuôn khổ tập lái hợp pháp, chẳng hạn tự ý lấy xe hoặc tiếp tục điều khiển phương tiện trên đường khi không còn giáo viên bảo trợ tay lái.

Trong trường hợp này, điều kiện pháp lý cho phép người chưa có giấy phép lái xe thực hành trên đường có thể không còn được bảo đảm. Khi đó, tư cách và trách nhiệm của học viên cần được đánh giá trên cơ sở hành vi thực tế.

Theo tài liệu, nếu học viên trực tiếp vi phạm quy định về an toàn giao thông và gây hậu quả nghiêm trọng, trách nhiệm theo Điều 260 Bộ luật Hình sự có thể được đặt ra nếu hành vi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu luật định.

Tài liệu cũng đề cập một vụ việc xảy ra tại Hải Hậu, Nam Định năm 2022. Theo thông tin được tổng hợp trong nguồn, giáo viên rời khỏi vị trí để học viên tiếp tục điều khiển xe tập lái, sau đó xảy ra tai nạn khiến một trẻ nhỏ tử vong. Cơ quan điều tra sau đó đã khởi tố giáo viên và học viên theo những tội danh khác nhau.

Trường hợp này cho thấy trách nhiệm của giáo viên và học viên cần được xem xét độc lập.

Giáo viên có lỗi không đồng nghĩa học viên chắc chắn được miễn trách nhiệm.

Ngược lại, học viên có lỗi cũng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm của giáo viên.

Nếu hành vi của mỗi người độc lập đáp ứng các dấu hiệu của một tội phạm thì trách nhiệm hình sự có thể được xem xét riêng đối với từng chủ thể.

Ngoài ra, trong trường hợp tai nạn xảy ra tại khu vực không thuộc phạm vi giao thông đường bộ theo cách áp dụng của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, việc xác định tội danh có thể phải căn cứ vào quy định khác của Bộ luật Hình sự, tùy thuộc hoàn cảnh cụ thể.

Vì vậy, khi đánh giá trách nhiệm hình sự của học viên, cần làm rõ ít nhất các vấn đề: người học có được phép thực hành trong hoàn cảnh đó hay không; đã thực hiện hành vi vi phạm nào; có lỗi hay không; hành vi có quan hệ nhân quả với hậu quả xảy ra hay không.

Không thể mặc nhiên cho rằng “chưa có bằng nên chắc chắn phạm tội”, cũng không thể kết luận “đang học lái nên chắc chắn không phải chịu trách nhiệm hình sự”.

Tai nạn xe tập lái được xử lý và bồi thường như thế nào?

Khi xe tập lái xảy ra tai nạn, việc đầu tiên cần ưu tiên là bảo vệ tính mạng và sức khỏe của những người liên quan. Các bên phải thực hiện những nghĩa vụ sau tai nạn theo quy định, hỗ trợ cấp cứu người bị nạn và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền.

Việc bảo vệ, ghi nhận hiện trường cũng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xác minh. Đây là cơ sở để làm rõ vị trí phương tiện, dấu vết va chạm, diễn biến tai nạn và trách nhiệm của các bên.

Đối với xe tập lái, cơ quan chức năng có thể cần kiểm tra thêm những yếu tố đặc thù như hệ thống phanh phụ dành cho giáo viên có hoạt động bình thường hay không; phương tiện có đáp ứng điều kiện kỹ thuật hay không; xe có đi đúng tuyến tập lái không; giáo viên có ngồi đúng vị trí không và dữ liệu từ các thiết bị giám sát hoạt động thực hành thể hiện điều gì.

Cơ sở đào tạo cũng cần thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm để thực hiện thủ tục giải quyết bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới nếu vụ việc thuộc phạm vi bảo hiểm.

Sau khi thu thập tài liệu, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định nguyên nhân và lỗi của từng chủ thể liên quan. Kết quả xác minh có thể đồng thời ảnh hưởng đến trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự.

Về bồi thường dân sự, nếu sức khỏe của người bị nạn bị xâm phạm, những khoản thiệt hại hợp lý liên quan đến cấp cứu, điều trị, phục hồi sức khỏe, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và chi phí của người chăm sóc có thể được xem xét theo Điều 590 Bộ luật Dân sự.

Nếu vụ tai nạn làm một người tử vong, trách nhiệm bồi thường có thể bao gồm chi phí cứu chữa trước khi người đó qua đời, chi phí mai táng hợp lý, nghĩa vụ cấp dưỡng đối với những người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng và khoản bù đắp tổn thất tinh thần theo quy định.

Đối với thiệt hại về tài sản, các khoản có thể được xem xét bao gồm tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc hư hỏng và những thiệt hại hợp lý khác theo Điều 589 Bộ luật Dân sự.

Các bên có thể thỏa thuận về mức và phương thức bồi thường. Nếu không thống nhất được, tranh chấp có thể được giải quyết tại Tòa án.

Trong trường hợp vụ tai nạn đồng thời bị xử lý hình sự, yêu cầu bồi thường dân sự có thể được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án theo quy định tố tụng.

Bên cạnh trách nhiệm bồi thường trực tiếp còn có cơ chế bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới. Theo tài liệu, Nghị định 67/2023/NĐ-CP là căn cứ được sử dụng để xác định phạm vi, mức trách nhiệm và thủ tục giải quyết bảo hiểm đối với xe cơ giới.

Tuy nhiên, việc có bảo hiểm không đồng nghĩa doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay thế toàn bộ nghĩa vụ bồi thường của chủ thể có trách nhiệm trong mọi trường hợp.

Nếu thiệt hại thực tế thuộc trách nhiệm bồi thường nhưng vượt quá phạm vi hoặc giới hạn bảo hiểm chi trả thì phần nghĩa vụ còn lại vẫn phải được giải quyết theo quy định pháp luật dân sự.

Sau khi nghĩa vụ đối với người bị thiệt hại được giải quyết, cơ sở đào tạo có thể tiếp tục xem xét trách nhiệm nội bộ.

Nếu giáo viên có lỗi, trách nhiệm của giáo viên có thể được xem xét theo quy định pháp luật và quan hệ lao động. Nếu học viên có lỗi thuộc trường hợp phải hoàn trả theo Điều 600 Bộ luật Dân sự thì nghĩa vụ hoàn trả cũng có thể được đặt ra.

Có thể khái quát quá trình xử lý theo trình tự:

Tai nạn xảy ra → cứu giúp người bị nạn và thông báo cơ quan chức năng → bảo vệ, khám nghiệm và thu thập chứng cứ → kiểm tra phương tiện, hệ thống phanh phụ, tuyến đường và dữ liệu liên quan → xác định nguyên nhân, lỗi → thông báo và giải quyết bảo hiểm → xác định thiệt hại, bồi thường → xem xét trách nhiệm hành chính, hình sự nếu có → giải quyết nghĩa vụ hoàn trả nội bộ giữa các bên.

Những trường hợp nào có thể được miễn hoặc giảm trách nhiệm?

Không phải mọi tai nạn xảy ra trong giờ tập lái đều dẫn đến việc học viên, giáo viên hoặc cơ sở đào tạo phải chịu toàn bộ trách nhiệm.

Theo nội dung tài liệu, một trường hợp cần xem xét là thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại. Nếu chứng minh được người bị thiệt hại cố ý tạo ra tình huống và hành vi đó là nguyên nhân hoàn toàn dẫn đến thiệt hại thì đây có thể là căn cứ loại trừ trách nhiệm bồi thường theo quy định dân sự.

Nếu người bị thiệt hại chỉ có một phần lỗi thì trách nhiệm cũng không nhất thiết được loại trừ hoàn toàn. Khi đó, mức độ lỗi của các bên cần được xem xét để xác định phần trách nhiệm tương ứng.

Chẳng hạn, nếu người tham gia giao thông có hành vi vi phạm và hành vi đó cùng với lỗi của xe tập lái tạo thành nguyên nhân dẫn đến tai nạn thì trách nhiệm bồi thường có thể được phân định dựa trên mức độ lỗi thực tế của từng bên.

Một trường hợp khác là sự kiện bất khả kháng. Để được xác định là bất khả kháng, sự kiện phải đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định về tính khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng những biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép.

Không phải mọi trường hợp mưa lớn, đường trơn hoặc phương tiện gặp sự cố đều mặc nhiên được coi là bất khả kháng.

Nếu phương tiện không được bảo dưỡng đúng quy định hoặc người điều khiển không điều chỉnh tốc độ phù hợp với điều kiện thời tiết thì yếu tố lỗi vẫn có thể được xem xét.

Tình thế cấp thiết cũng là một trường hợp cần được phân tích riêng.

Ví dụ, trong tình huống không còn giải pháp an toàn khác, người điều khiển buộc phải chuyển hướng để tránh một nguy cơ lớn hơn và hành động này gây ra thiệt hại nhỏ hơn, trách nhiệm cần được xác định theo quy định về tình thế cấp thiết và căn cứ vào chủ thể tạo ra tình huống nguy hiểm.

Về trách nhiệm hình sự, tài liệu đề cập trường hợp sự kiện bất ngờ theo Điều 20 Bộ luật Hình sự. Nếu người thực hiện hành vi không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả thì có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Tình thế cấp thiết theo Điều 23 Bộ luật Hình sự cũng có thể là căn cứ loại trừ tính chất tội phạm nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Bên cạnh đó, nếu quá trình điều tra chứng minh học viên và giáo viên đã tuân thủ các yêu cầu an toàn cần thiết, tai nạn xuất phát từ một tình huống không có lỗi của họ và không thể phòng tránh hợp lý thì việc truy cứu trách nhiệm hình sự không thể chỉ dựa vào hậu quả đã xảy ra.

Một vấn đề khác cần phân biệt là bảo hiểm.

Trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm có căn cứ từ chối chi trả không đồng nghĩa người bị thiệt hại mất quyền yêu cầu bồi thường từ chủ thể có trách nhiệm.

“Không được bảo hiểm chi trả” và “không phải chịu trách nhiệm dân sự” là hai vấn đề khác nhau.

Nếu tai nạn thuộc trường hợp loại trừ bảo hiểm nhưng cơ sở đào tạo hoặc cá nhân vẫn có trách nhiệm dân sự thì nghĩa vụ bồi thường vẫn phải được giải quyết bằng nguồn tài chính của chủ thể chịu trách nhiệm.

Học viên tự ý lấy xe tập lái có làm thay đổi trách nhiệm?

Một trường hợp cần đặc biệt phân biệt là học viên tự ý lấy xe tập lái để sử dụng cho mục đích riêng ngoài giờ học.

Tình huống này có bản chất khác với tai nạn xảy ra trong một buổi thực hành chính thức.

Khi đó, cần xác định người đang chiếm hữu và sử dụng phương tiện, phạm vi quản lý của cơ sở đào tạo, hành vi cụ thể của học viên cũng như việc quản lý, bảo quản xe của cơ sở có sơ hở hay không.

Chỉ sau khi làm rõ những yếu tố này mới có thể xác định chính xác trách nhiệm của từng bên.

Tương tự, nếu giáo viên tự ý rời khỏi xe và để học viên tiếp tục điều khiển phương tiện trên đường, tình tiết này có thể làm thay đổi đáng kể việc đánh giá trách nhiệm của cả giáo viên và học viên so với một buổi tập lái diễn ra đúng quy trình.

Có thể ghi nhớ một số nguyên tắc:

Học viên cầm vô lăng không đồng nghĩa với việc phải chịu toàn bộ trách nhiệm.

Giáo viên ngồi bên cạnh không đồng nghĩa với việc phải chịu mọi trách nhiệm thay học viên.

Cơ sở đào tạo sở hữu hoặc quản lý xe cũng không có nghĩa mọi vụ tai nạn đều dẫn đến cùng một cách xác định trách nhiệm.

Việc phân định trách nhiệm phải căn cứ vào vai trò và hành vi thực tế của từng chủ thể, cũng như điều kiện cụ thể tại thời điểm tai nạn.

Cần xác định trách nhiệm theo từng vụ việc cụ thể

Đối với một vụ tai nạn liên quan đến xe tập lái, việc xác định trách nhiệm cần được thực hiện theo trình tự và trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ thực tế.

Trước hết phải xác định tư cách của từng người liên quan, điều kiện pháp lý của buổi tập lái và tình trạng của phương tiện.

Tiếp đó cần làm rõ học viên đã thực hiện những thao tác gì, giáo viên đã hướng dẫn và bảo trợ ra sao, phương tiện có bảo đảm điều kiện kỹ thuật hay không, xe có hoạt động đúng tuyến tập lái không và người bị thiệt hại có lỗi hay không.

Sau khi xác định nguyên nhân trực tiếp, cơ quan có thẩm quyền mới có cơ sở đánh giá hậu quả, mức độ lỗi và trách nhiệm tương ứng về dân sự, hành chính hoặc hình sự.

Có thể khái quát các yếu tố cần xem xét gồm:

Tư cách của từng chủ thể → điều kiện hợp pháp của buổi thực hành → tình trạng kỹ thuật của xe → hành vi của học viên → việc giám sát, bảo trợ của giáo viên → lỗi của người bị thiệt hại nếu có → nguyên nhân trực tiếp của tai nạn → hậu quả thực tế → trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự tương ứng.

Cách tiếp cận này giúp tránh hai cách hiểu đơn giản: cho rằng học viên chưa có giấy phép lái xe thì đương nhiên phải chịu trách nhiệm, hoặc ngược lại cho rằng đang trong quá trình học lái thì học viên chắc chắn không phải chịu trách nhiệm.

Trong hoạt động đào tạo lái xe, việc một người đang trực tiếp điều khiển vô lăng chỉ là một trong những yếu tố cần xem xét. Trách nhiệm cuối cùng phải được phân định dựa trên hành vi thực tế, lỗi, điều kiện đào tạo, quan hệ quản lý và sử dụng phương tiện, mối quan hệ nhân quả cũng như hậu quả cụ thể của vụ tai nạn.

Minh Tuyến

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 30/9/2026 |08:58)