Nguyên nhân phía sau đợt mưa trên 400mm khiến Hà Nội ngập diện rộng, chuyên gia lên tiếng lý giải
TS Trương Bá Kiên lý giải nguyên nhân gây ra đợt mưa lớn diện rộng ở Hà Nội với lượng mưa tích luỹ vượt 400mm tại nhiều khu vực, gây ngập diện rộng trong sáng nay.
Những ngày vừa qua, Hà Nội cùng nhiều tỉnh, thành ở miền Bắc và miền Trung liên tiếp hứng chịu các đợt mưa lớn kéo dài. Lượng mưa dồn dập không chỉ gây ngập úng diện rộng mà còn khiến mực nước trên nhiều tuyến sông tăng nhanh, vượt mức báo động.
Theo ghi nhận trong sáng nay, lũ trên các sông Bưởi, Yên thuộc Thanh Hóa; sông Hoàng Long, sông Đáy của Ninh Bình cùng các sông Bùi, Tích tại Hà Nội đều dâng cao nhanh chóng. Tình trạng này đã gây ngập lụt tại nhiều khu vực, buộc cơ quan khí tượng phát đi cảnh báo rủi ro thiên tai do lũ ở cấp độ 2-3.
Riêng tại Hà Nội, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố cho biết đợt mưa kéo dài trên diện rộng từ ngày 14/9 đến 17/9 đã tạo ra lượng nước rất lớn. Tổng lượng mưa tích lũy phổ biến vượt 400mm, trong khi một số nơi ghi nhận lượng mưa trên 500mm.
Các điểm có lượng mưa cao nhất gồm Yên Sở đạt 570,8mm và khu vực Hai Bà Trưng đạt 550,3mm. Lượng nước khổng lồ đổ xuống trong nhiều ngày liên tiếp khiến hệ thống cống thoát nước, mương tiêu, hồ điều hòa và các tuyến tiêu thoát luôn duy trì mực nước ở mức cao. Điều này làm giảm đáng kể khả năng chứa nước cũng như điều tiết của hệ thống hạ tầng đô thị.
Nước sông Bùi dâng cao khiến nhiều khu vực xã Quảng Bị (Hà Nội) ngập suốt 3 ngày nay. (Ảnh: Minh Đức)
Chuỗi hình thế thời tiết liên tiếp khiến mưa kéo dài nhiều ngày
Lý giải nguyên nhân đợt mưa kéo dài tại Hà Nội và khu vực phía Bắc, TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết đây là hệ quả của nhiều hình thế thời tiết xuất hiện liên tiếp trong cùng một giai đoạn.
Theo chuyên gia, các yếu tố đóng vai trò quan trọng gồm dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới cùng vùng hoàn lưu còn sót lại sau khi áp thấp nhiệt đới suy yếu. Bên cạnh đó, nguồn hơi ẩm dồi dào liên tục được đưa từ biển vào đất liền cũng góp phần duy trì mưa trên diện rộng.
Diễn biến của đợt mưa lần này có sự dịch chuyển khá rõ rệt từ phía Nam lên phía Bắc.
Trong khoảng thời gian từ ngày 12 đến 13/9, trục dải hội tụ nhiệt đới nằm trên khu vực Trung Bộ. Trên dải hội tụ này đã hình thành một áp thấp nhiệt đới. Sự kết hợp giữa hội tụ gió và lượng hơi ẩm lớn đã tạo ra các đợt mưa mạnh tại khu vực Đà Nẵng - Huế.
Sau đó, vùng mưa tiếp tục mở rộng và dịch chuyển dần lên phía Bắc, ảnh hưởng đến các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An rồi Thanh Hóa.
Dù áp thấp nhiệt đới sau đó suy yếu và tan dần, nhưng tác động của hệ thống này không chấm dứt ngay lập tức. Theo TS Trương Bá Kiên, vùng hoàn lưu ẩm vẫn tồn tại sau khi áp thấp nhiệt đới biến mất, tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho các đám mây đối lưu phát triển và gây mưa.
Đến giai đoạn từ ngày 14 đến 16/9, trục dải hội tụ nhiệt đới tiếp tục dịch chuyển lên phía Bắc. Trọng tâm của vùng mưa cũng theo đó chuyển từ khu vực Bắc Trung Bộ lên phía Nam trung du Bắc Bộ, đồng bằng Bắc Bộ và Hà Nội.
Đặc biệt trong hai ngày 15 và 16/9, dải hội tụ nhiệt đới gần như duy trì vị trí cố định trên khu vực Bắc Bộ. Điều này khiến các điều kiện thuận lợi cho mưa tồn tại lâu hơn bình thường, làm tổng lượng mưa tích lũy tăng mạnh.
Không khí ẩm từ Vịnh Bắc Bộ liên tục được bổ sung
Ngoài các hình thế thời tiết kể trên, TS Trương Bá Kiên cho rằng một yếu tố quan trọng khác là sự hoạt động liên tục của gió Đông đến Đông Nam.
Luồng gió này liên tục đưa lượng hơi ẩm rất lớn từ Vịnh Bắc Bộ vào đất liền. Đáng chú ý, lớp không khí ẩm không chỉ tồn tại ở tầng thấp mà còn có chiều dày lên tới vài nghìn mét trong khí quyển.
Trong bối cảnh vùng hội tụ ít thay đổi vị trí, trong khi nguồn hơi ẩm từ biển liên tục được bổ sung, các đám mây đối lưu sau khi suy yếu có thể nhanh chóng tái hình thành.
Theo chuyên gia, đây chính là nguyên nhân khiến mưa không xuất hiện theo dạng một trận mưa lớn rồi kết thúc mà liên tục lặp lại nhiều đợt trên cùng một khu vực trong nhiều ngày.
“Vì thế, đây không phải kiểu mưa lớn xảy ra trong một vài giờ rồi kết thúc, mà là tình trạng mưa lặp lại nhiều đợt trên cùng một khu vực trong nhiều ngày, khiến tổng lượng mưa tích lũy trở nên rất lớn”, TS Trương Bá Kiên cho biết.
Đô thị hóa làm gia tăng nguy cơ ngập úng
Bên cạnh nguyên nhân từ thời tiết, chuyên gia nhận định đặc điểm đô thị hóa của Hà Nội cũng là một trong những yếu tố khiến tình trạng ngập úng trở nên nghiêm trọng hơn.
Trong nhiều năm qua, quá trình phát triển đô thị diễn ra nhanh chóng đã làm diện tích bề mặt bê tông hóa ngày càng mở rộng. Điều này khiến khả năng thấm nước tự nhiên của đất bị suy giảm đáng kể.
Ngoài yếu tố mưa lớn, đô thị hóa cũng làm tăng áp lực ngập tại Hà Nội. (Ảnh: Đắc Huy)
Trong khi đó, tại một số khu vực, hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và không gian dành cho việc lưu trữ nước mưa chưa phát triển tương xứng với tốc độ đô thị hóa.
“Vì vậy, khi một lượng mưa rất lớn tích lũy trong nhiều ngày, khả năng tiêu thoát càng gặp khó khăn”, TS Kiên nhận định.
Thực tế cho thấy trong những ngày vừa qua, mưa vẫn tiếp tục xuất hiện trong khi hệ thống tiêu thoát nước của thành phố đã hoạt động gần mức tối đa. Lượng nước mới liên tục đổ xuống khiến nhiều khu vực vốn đã ngập lại tiếp tục tích nước.
Bên cạnh đó, mực nước tại các sông tiếp nhận nguồn nước tiêu thoát cũng duy trì ở mức cao, làm giảm hiệu quả tiêu nước tự chảy. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều điểm ngập tại Hà Nội kéo dài trong thời gian lâu hơn.
Đợt mưa lớn diện rộng đang dần kết thúc
Theo đánh giá của TS Trương Bá Kiên, đợt mưa kéo dài nhiều ngày qua hiện đã bước vào giai đoạn cuối.
Từ đêm 17/9, khu vực Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ được dự báo sẽ giảm dần cả về phạm vi lẫn cường độ mưa.
Sang ngày 18/9, hình thái thời tiết chủ yếu là các cơn mưa rào và dông rải rác, không còn xuất hiện tình trạng mưa lớn liên tục trên diện rộng như những ngày trước đó.
Như vậy, đợt mưa diện rộng kéo dài nhiều ngày tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc cơ bản sẽ chấm dứt. Tuy nhiên, trong những ngày tiếp theo, một số nơi vẫn có khả năng xuất hiện mưa rào hoặc dông cục bộ vào từng thời điểm, song cường độ và phạm vi ảnh hưởng được dự báo sẽ giảm đáng kể so với giai đoạn vừa qua.
Tác giả: Thu Hiền
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 17/09/2026 | 19:10)
