3 cơn bão xuất hiện cùng lúc giữa thời điểm “Siêu El Niño”, chuyên gia đưa ra cảnh báo đáng chú ý
Ba hệ thống bão lớn đang hình thành tại các khu vực khác nhau, trong đó một số đã đạt cấp độ bão cuồng phong và những hệ thống còn lại được dự báo có khả năng mạnh lên trong vài ngày tới.
Sự xuất hiện cùng lúc của nhiều hệ thống bão trong thời gian gần đây diễn ra khi thế giới đang bước vào một giai đoạn El Niño được đánh giá có cường độ rất mạnh. Đây là trạng thái thuộc chu kỳ ENSO ở Thái Bình Dương, đặc trưng bởi nhiệt độ bề mặt đại dương tăng cao. Theo các chuyên gia, đợt El Niño hiện nay làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi rộng, đến mức một số người không chính thức gọi đây là "Super El Niño".
Theo Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ (NHC), một áp thấp nhiệt đới hoặc bão nhiệt đới sẽ được xếp vào nhóm hurricane (bão cuồng phong) khi tốc độ gió đạt từ 74 dặm/giờ, tương đương khoảng 119 km/giờ.
Nhà khí tượng học Ben Noll cho rằng hoạt động của các hệ thống bão hiện nay có liên hệ với giai đoạn El Niño mạnh. Ông nhận định đang xuất hiện một chuỗi bão cuồng phong trên Thái Bình Dương được thúc đẩy bởi hiện tượng khí hậu này. Theo dự báo, ba cơn bão Lowell, Karina và Marie có thể đồng thời hoạt động trong cùng thời điểm.
Trong số đó, Karina là hệ thống đáng chú ý khi tăng cường độ rất nhanh. Các chuyên gia mô tả đây là cơn bão cuồng phong cấp 4 mạnh. Chỉ trong vài giờ cuối tuần, Karina đã tăng từ cấp 1 lên cấp 3 và chính thức được xác định là hurricane vào ngày 30/8. Hệ thống này đang di chuyển theo hướng Tây. Đến ngày 1/9, NHC cho biết một số tín hiệu cho thấy Karina có thể đã tiến gần đến cường độ cực đại.
Dù các dự báo hiện tại không cho thấy Karina sẽ đổ bộ vào đất liền, giới chức vẫn cảnh báo về nguy cơ sóng lớn cũng như các dòng chảy xa bờ nguy hiểm dọc khu vực bờ biển California và Mexico.
Trong khi đó, bão nhiệt đới Edouard đang hoạt động ngoài khơi bờ Đông nước Mỹ. Các chuyên gia khí tượng nhận định hệ thống này có khả năng tiếp tục mạnh lên thành bão cuồng phong. Hiện sức gió của Edouard vào khoảng 60 dặm/giờ, tương đương gần 97 km/giờ.
Edouard đã đổ bộ gần Johnson Bayou thuộc bang Louisiana và được dự báo suy yếu dần khi tiến sâu vào đất liền. Dù vậy, cơn bão vẫn có thể mang đến lượng mưa từ 3-6 inch (76-152 mm) cho khu vực ven biển phía trên của Texas và miền Trung phía Đông bang này.
Thống đốc Texas Greg Abbott đã lên tiếng cảnh báo người dân về diễn biến của thời tiết, đồng thời kêu gọi mọi người tuân thủ các khuyến cáo từ cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương. Văn phòng thống đốc nhấn mạnh người dân tại khu vực ven biển phía trên và Đông Nam Texas cần tiếp tục theo dõi sát tình hình và chuẩn bị các phương án ứng phó khẩn cấp.
Một hệ thống khác đang được theo dõi là bão nhiệt đới Marie trên Thái Bình Dương. Các nhà dự báo cảnh báo cơn bão này có khả năng hướng về khu vực Nam California. Marie được nhận định có thể mạnh lên thành bão cuồng phong vào đêm 2/9 theo giờ địa phương. Tuy nhiên, quỹ đạo cuối cùng của hệ thống vẫn chưa được xác định chắc chắn. Theo Los Angeles Times, nhiều khả năng Marie sẽ tiếp tục di chuyển theo hướng Tây.
Ông Sebastian Westerink, nhà khí tượng học thuộc Dịch vụ Thời tiết quốc gia Mỹ tại San Diego, cho rằng Marie có khả năng suy yếu đáng kể trước khi tác động đến Nam California. Theo ông, khi tiếp cận khu vực này, hệ thống có thể đã giảm xuống dưới cấp hurricane, thậm chí không còn đạt cấp bão nhiệt đới. Dù vậy, nguy cơ lũ lụt và biển động vẫn cần được lưu ý.
Ảnh: Lad Bible
Các chuyên gia nhấn mạnh El Niño không trực tiếp tạo ra một hiện tượng thời tiết cụ thể. Tuy nhiên, hiện tượng này có thể hình thành những điều kiện thuận lợi khiến các hiện tượng cực đoan xuất hiện với tần suất cao hơn. Đợt El Niño hiện nay được đánh giá đặc biệt mạnh. Mặc dù không phải sản phẩm của biến đổi khí hậu, nhiều chuyên gia cho rằng biến đổi khí hậu có thể khiến những tác động liên quan đến El Niño trở nên nghiêm trọng hơn.
TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết nếu kịch bản El Niño mạnh hoặc rất mạnh, còn được gọi là siêu El Niño, xuất hiện thì nguy cơ nắng nóng, thiếu mưa, hạn hán, xâm nhập mặn và nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan khác sẽ gia tăng tại nhiều khu vực. Theo ông, các hiện tượng cực đoan hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh tổng hợp giữa các hình thế thời tiết ngắn hạn, dao động khí hậu quy mô lớn như El Niño, xu hướng nóng lên toàn cầu và tốc độ đô thị hóa nhanh tại những đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.
Liên quan đến tình trạng nắng nóng, TS Trương Bá Kiên cho biết đợt nắng nóng gay gắt xảy ra vào cuối tháng 5 tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặc biệt ở Hà Nội, là kết quả của nhiều yếu tố thời tiết kết hợp. Năm nay, mùa đông tương đối ấm, mùa xuân ngắn và các đợt nắng nóng xuất hiện sớm từ nửa đầu tháng 4. Khi nền nhiệt trước mùa hè đã ở mức cao, các hình thế như áp thấp nóng phía Tây và hiệu ứng phơn càng khiến nhiệt độ tăng mạnh hơn.
Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến nắng nóng cực đoan tác động mạnh hơn đến người dân thành phố. Ảnh: Trung Nguyên.
Tại Hà Nội, Trạm khí tượng Láng ghi nhận mức nhiệt 41,1°C. Dù chưa phải mức cao nhất trong lịch sử quan trắc, đây vẫn là con số rất đáng chú ý. Theo chuyên gia, nhiệt độ thực tế mà người dân cảm nhận trên các bề mặt như bê tông, đường nhựa, mái tôn hay yên xe máy có thể cao hơn đáng kể so với số liệu đo tiêu chuẩn.
TS Trương Bá Kiên giải thích rằng các vật liệu xây dựng trong đô thị hấp thụ mạnh bức xạ mặt trời vào ban ngày, tích nhiệt rồi tỏa nhiệt chậm vào buổi tối và ban đêm. Điều này khiến khu vực nội đô không chỉ nóng vào ban ngày mà còn giảm nhiệt chậm hơn những vùng xung quanh. Bên cạnh đó, mật độ xây dựng cao, thiếu cây xanh và mặt nước cũng làm giảm hiệu quả làm mát tự nhiên.
Ngoài nguồn nhiệt từ mặt trời, đô thị còn phải chịu lượng nhiệt phát sinh từ giao thông, sản xuất, dịch vụ và các thiết bị làm mát. Trong những ngày nắng nóng, việc sử dụng điều hòa tăng mạnh càng khiến nhiệt lượng thải ra môi trường nhiều hơn, góp phần làm nhiệt độ tại các khu dân cư, tòa nhà văn phòng và trung tâm thương mại tăng lên.
Các dự báo ENSO gần đây cho thấy khả năng El Niño quay trở lại cần được theo dõi sát sao. Xác suất xuất hiện El Niño mạnh đến rất mạnh đã tăng từ khoảng 25% lên trên 30%, cho thấy nguy cơ khí hậu cực đoan cần được chuẩn bị từ sớm. Trong các pha El Niño, Việt Nam thường ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa có thể thiếu hụt tại nhiều khu vực và thời điểm.
Theo TS Trương Bá Kiên, El Niño không phải nguyên nhân duy nhất gây ra các đợt nắng nóng. Đối với Hà Nội và khu vực Bắc Bộ, cường độ nắng nóng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn, rìa áp cao cận nhiệt đới, tình trạng ít mây hay sự gián đoạn của các đợt mưa dông.
Trong mùa khô, giai đoạn chuyển mùa hoặc các vùng ít mưa có nguy cơ thiếu hụt nước khi El Nino tác động đến nước ta. Ảnh: Võ Hà.
Tác động của El Niño không giống nhau giữa các vùng. Bắc Bộ và Trung Bộ có nguy cơ gia tăng số ngày nắng nóng cũng như cường độ nắng nóng. Trong khi đó, Tây Nguyên, Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nhiều hơn với nguy cơ thiếu mưa, hạn hán và xâm nhập mặn. Nếu El Niño mạnh hoặc rất mạnh trùng với mùa khô 2026-2027, lượng nước tích trữ trong các hệ thống sông ngòi và kênh rạch có thể giảm đáng kể, kéo theo nguy cơ xâm nhập mặn gia tăng.
Đối với bão và áp thấp nhiệt đới, các năm El Niño thường có số lượng bão trên Biển Đông thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa rủi ro giảm xuống. Chỉ một cơn bão mạnh với quỹ đạo phức tạp hoặc đổ bộ vào khu vực dễ tổn thương cũng có thể gây thiệt hại rất lớn. Vì vậy, việc đánh giá rủi ro cần xem xét đồng thời cường độ, đường đi, thời điểm xuất hiện và mức độ ảnh hưởng tới dân cư, hạ tầng.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng sau những đợt nắng nóng cực đoan, các đô thị có thể đối mặt với nguy cơ mưa lớn cục bộ, dông mạnh, lốc, sét và gió giật. Khi bề mặt đô thị tích nhiệt trong nhiều ngày liên tiếp, chỉ cần xuất hiện các điều kiện thuận lợi trong khí quyển, mây đối lưu có thể phát triển nhanh và gây ra thời tiết cực đoan.
Hệ thống thoát nước đô thị chưa đảm bảo thoát nước trong những trận mưa lớn dồn dập, gây ngập úng cục bộ. Ảnh: Minh Hoàng.
Trong môi trường đô thị, những trận mưa lớn trong thời gian ngắn có thể nhanh chóng gây ngập úng, quá tải hệ thống thoát nước, ảnh hưởng đến giao thông, trường học, bệnh viện và hoạt động sản xuất, kinh doanh. TS Trương Bá Kiên cho rằng các đô thị hiện nay đang phải đối mặt với chuỗi rủi ro liên hoàn, từ nắng nóng cực đoan đến mưa dông cực đoan, hạn hán, thiếu nước, quá tải điện và các vấn đề sức khỏe cộng đồng. Đây là những thách thức cần được tính toán trong công tác quy hoạch và quản lý đô thị thời gian tới.
Tác giả: Thu Hiền
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 3/9/2026 | 13:56)
