Trồng cây này trước nhà không khác gì "gọi" rắn, còn chứa kịch độc: Nhiều gia đình không hay biết
Loại cây này không xa lạ gì với người Việt, nhưng lại là nơi dễ thu hút các loài bò sát như rắn.
"Nơi trú ẩn" lý tưởng của rắn
Theo Times of India, trúc đào là loài cây bụi được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia nhờ khả năng chịu hạn tốt, dễ chăm sóc và ra hoa quanh năm. Cây thường phát triển thành những bụi dày, tán lá thấp và lan rộng, tạo ra các khoảng râm mát sát mặt đất.
Tuy nhiên, chính đặc điểm này lại vô tình trở thành môi trường thuận lợi cho nhiều loài bò sát, đặc biệt là rắn, tìm đến trú ngụ.
Các nghiên cứu về sinh thái bò sát cho thấy rắn không bị hấp dẫn bởi bản thân cây trúc đào mà chủ yếu bị thu hút bởi môi trường sống do cây tạo ra. Một nghiên cứu được công bố trên Landscape Ecology chỉ ra rằng cấu trúc thảm thực vật, bao gồm độ dày và chiều cao của cây cối, ảnh hưởng nhiều hơn đến sự xuất hiện của rắn so với yếu tố loài cây cụ thể.
Là động vật biến nhiệt, rắn phải dựa vào môi trường xung quanh để điều hòa thân nhiệt. Nghiên cứu đăng trên Journal of Thermal Biology cho thấy chúng thường xuyên di chuyển giữa những khu vực râm mát và nơi thoáng đãng nhằm duy trì mức nhiệt phù hợp, đặc biệt trong những ngày thời tiết nắng nóng.
Những bụi cây thấp, rậm rạp như trúc đào vô tình đáp ứng đầy đủ các điều kiện này. Chúng vừa tạo nơi ẩn nấp an toàn trước các loài săn mồi, vừa giúp duy trì nền nhiệt ổn định cho rắn.
Bên cạnh đó, một nghiên cứu trên Herpetological Conservation and Biology cũng ghi nhận rắn có xu hướng quay trở lại những khu vực có nhiều cây cối rậm rạp, đá và lớp thực vật che phủ thấp thay vì các không gian trống trải, ít vật cản.
Không chỉ thu hút rắn, cây còn chứa độc tố cực nguy hiểm
Dù được yêu thích nhờ vẻ ngoài rực rỡ và thường xuất hiện trong cảnh quan đô thị, trúc đào lại là một trong những loài thực vật có độc tính cao.
Các chuyên gia cảnh báo đây là loại cây tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe con người, thậm chí có thể gây tử vong nếu tiếp xúc hoặc sử dụng không đúng cách.
Trúc đào có tên khoa học là Nerium oleander, thuộc họ Apocynaceae. Loài cây này phân bố rộng khắp ở nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt phát triển mạnh tại những vùng khí hậu nhiệt đới và ấm áp. Không chỉ chịu hạn tốt, cây còn có khả năng thích nghi với môi trường khắc nghiệt, kể cả khi xuất hiện sương giá.
Hoa trúc đào có nhiều màu sắc khác nhau như trắng, hồng nhạt, hồng đậm, đỏ cam hoặc đỏ tía; có thể là hoa đơn hoặc hoa kép, trong đó màu hồng là phổ biến nhất. Nhờ vẻ đẹp nổi bật cùng hương thơm nhẹ nhàng, loài cây này được nhiều người lựa chọn để trồng làm cảnh, trong đó có Việt Nam.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, trúc đào còn được nghiên cứu trong lĩnh vực y học. Từ lá cây, các nhà khoa học đã chiết xuất được một số glycoside như oleandrin (neriolin), neriin, adynerin và neriantin.
Trong đó, neriolin được sử dụng như một hoạt chất hỗ trợ điều trị bệnh tim mạch, có tác dụng đối với các trường hợp suy tim, khó thở hoặc phù do suy tim. So với một số hoạt chất cùng nhóm như digitalin hay digoxin, neriolin có ưu điểm không bị phân hủy bởi enzym tiêu hóa, đào thải nhanh và ít tích lũy trong cơ thể.
Tuy nhiên, những lợi ích này không làm giảm mức độ nguy hiểm của cây trong đời sống hằng ngày.
Trúc đào chứa nhiều hợp chất độc, có khả năng gây ngộ độc nghiêm trọng, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp chỉ cần tiếp xúc hoặc hấp thụ một lượng nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nặng nề.
Hai độc chất đáng chú ý nhất là oleandrin và neriin, đều thuộc nhóm glycoside tim mạch. Các chất này tồn tại ở mọi bộ phận của cây nhưng tập trung nhiều nhất trong phần nhựa.
Ngoài ra, vỏ cây còn chứa rosagenin với tác dụng tương tự strychnin. Toàn bộ cây đều tiết ra nhựa màu trắng sữa – phần được đánh giá có độc tính rất cao và có thể gây ra nhiều phản ứng bất lợi nếu tiếp xúc hoặc xâm nhập vào cơ thể.
Vì vậy, dù là cây cảnh phổ biến, trúc đào cần được trồng và sử dụng hết sức thận trọng, tránh để trẻ em tiếp xúc và tuyệt đối không tự ý sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Những dấu hiệu ngộ độc nguy hiểm cần đặc biệt cảnh giác
Từ lâu, y học cổ truyền đã ghi nhận trúc đào là loài cây có độc tính rất mạnh.
Thực tế cho thấy gia súc như bò, ngựa chỉ cần ăn phải một lượng nhỏ lá trúc đào tươi cũng có thể bị ngộ độc. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng con người có nguy cơ nhiễm độc nếu uống nước chứa lá trúc đào rơi vào hoặc nước được ngâm từ rễ cây.
Nhiều vụ ngộ độc liên quan đến loài cây này đã được ghi nhận trên thế giới. Tại đảo Corse (Pháp), từng xảy ra trường hợp người dân bị ngộ độc do dùng cành trúc đào làm que xiên thịt nướng hoặc uống nước đựng trong chai có nút làm từ gỗ trúc đào.
Ngoài ra, việc sử dụng nước suối chảy qua khu vực có nhiều cây trúc đào sinh trưởng cũng tiềm ẩn nguy cơ tương tự. Theo thống kê tại Mỹ, riêng năm 2002 đã ghi nhận tới 847 trường hợp ngộ độc liên quan đến loài cây này.
Khi bị nhiễm độc trúc đào, cơ thể có thể xuất hiện hàng loạt triệu chứng nguy hiểm.
Ở hệ tiêu hóa, người bệnh thường buồn nôn, nôn mửa, tăng tiết nước bọt, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí đi ngoài ra máu.
Đối với hệ tim mạch, biểu hiện đặc trưng là rối loạn nhịp tim. Ban đầu tim có thể đập nhanh bất thường, sau đó chậm lại rồi chuyển sang loạn nhịp.
Không chỉ vậy, độc tố trong trúc đào còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Người bị ngộ độc có thể trở nên xanh xao, da lạnh, cơ thể mệt lả, run rẩy, rơi vào trạng thái lơ mơ hoặc hôn mê. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân có thể gặp biến chứng tai biến mạch máu và tử vong.
Nếu nhựa cây dính vào da, người tiếp xúc có thể bị viêm da, bỏng rát, sưng đỏ. Trường hợp nhựa bắn vào mắt, giác mạc có thể bị tổn thương, nặng hơn là mất thị lực.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi nghi ngờ bị ngộ độc trúc đào cần xử lý khẩn cấp. Trước tiên nên tìm cách gây nôn nhằm loại bỏ bớt chất độc khỏi cơ thể, sau đó nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu và điều trị kịp thời.
