3 nữ sinh bỗng dưng bật cười kỳ lạ, lan thành "đại dịch" khiến hàng ngàn người cười không ngừng nghỉ suốt 18 tháng
Ban đầu, ba nữ sinh bỗng nhiên bật cười khúc khích ngay trong giờ học mà không xuất phát từ bất kỳ câu chuyện đùa hay tình huống hài hước nào.
Năm 1962, tại Tanganyika (nay là Tanzania), thế giới từng ghi nhận một hiện tượng kỳ lạ được gọi là “dịch cười” – sự việc khiến hàng nghìn người rơi vào những cơn cười không thể kiểm soát kéo dài suốt nhiều tháng, làm tê liệt hoạt động học tập và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của cộng đồng địa phương.
Sự việc khởi phát ngày 30/1/1962 tại một trường nội trú dành cho nữ sinh ở làng Kashasha. Trong giờ học, 3 nữ sinh bất ngờ bật cười liên tục dù không có bất kỳ nguyên nhân rõ ràng nào. Chỉ trong thời gian ngắn, hiện tượng này lan sang nhiều học sinh khác trong trường.
Tình hình ngày càng nghiêm trọng khiến nhà trường phải đóng cửa vào tháng 3 cùng năm và cho toàn bộ học sinh trở về nhà. Tuy nhiên, quyết định này vô tình khiến hiện tượng lan rộng hơn khi các em tiếp xúc với gia đình và người dân tại các khu vực lân cận.
Theo các nghiên cứu sau này, những người bị ảnh hưởng không cười liên tục suốt nhiều tháng mà trải qua các đợt bùng phát lặp đi lặp lại. Một người có thể cười không kiểm soát trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày, sau đó tạm ngưng vì kiệt sức rồi tái phát khi chứng kiến người khác lên cơn tương tự.
Hiện tượng lan rộng tới nhiều cộng đồng dân cư, khiến 14 trường học phải đóng cửa và hơn 1.000 người bị ảnh hưởng. Đằng sau những tiếng cười tưởng như vô hại là hàng loạt triệu chứng đáng lo ngại như lo âu, hoảng loạn, sợ hãi, khóc lóc, ngất xỉu do thiếu oxy và thậm chí có trường hợp xuất hiện hành vi bạo lực.
Trước quy mô bất thường của sự việc, các chuyên gia y tế đã tiến hành điều tra và đưa ra nhiều giả thuyết, từ bệnh truyền nhiễm, ngộ độc thực phẩm cho đến các rối loạn thần kinh. Tuy nhiên, mọi xét nghiệm liên quan đến nguồn nước, thực phẩm và sức khỏe thể chất đều không phát hiện bất thường.
Sau quá trình nghiên cứu, giới khoa học kết luận đây là một trường hợp điển hình của hiện tượng “cuồng loạn tập thể” hay “rối loạn phân ly tập thể” – một phản ứng tâm lý có thể lây lan trong cộng đồng khi nhiều người cùng chịu áp lực tinh thần lớn.
Bối cảnh xã hội thời điểm đó được cho là yếu tố quan trọng dẫn đến hiện tượng này. Tanganyika vừa giành độc lập từ Anh vào cuối năm 1961, kéo theo nhiều biến động về chính trị, văn hóa và giáo dục. Nhiều học sinh, đặc biệt là nữ sinh tại các trường truyền giáo, phải đối mặt với áp lực từ sự xung đột giữa các giá trị truyền thống bản địa và môi trường giáo dục kiểu phương Tây.
Các nhà nghiên cứu cho rằng khi không thể giải tỏa những căng thẳng tâm lý bằng cách thông thường, một số người đã vô thức phản ứng bằng những cơn cười mất kiểm soát. Hiệu ứng tâm lý đám đông sau đó khiến hiện tượng lan rộng trong cộng đồng.
Sau khoảng 18 tháng kể từ khi xuất hiện ca đầu tiên, “dịch cười Tanganyika” dần chấm dứt và biến mất hoàn toàn. Dù không để lại hậu quả lâu dài về thể chất, đây vẫn được xem là một trong những trường hợp cuồng loạn tập thể nổi tiếng nhất trong lịch sử y học và tâm lý học thế giới.
