4 loại cá tiềm ẩn nguy cơ ung thư nếu ăn thường xuyên, nhiều người vẫn mê mẩn
Cá là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp protein, vitamin, khoáng chất và axit béo omega-3 có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, không phải món cá nào cũng nên ăn thường xuyên bởi một số phương pháp chế biến hoặc đặc tính của từng loại cá có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm với các yếu tố liên quan đến ung thư.
Cá từ lâu được xem là một trong những thực phẩm tốt cho sức khỏe nhờ chứa nhiều protein chất lượng cao, vitamin, khoáng chất cùng các axit béo omega-3 có lợi cho tim mạch. Theo Viện Nghiên cứu Ung thư Mỹ (AICR), việc bổ sung cá với lượng hợp lý trong chế độ ăn uống còn có thể góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Tuy nhiên, lợi ích của cá không đồng nghĩa với việc mọi món ăn chế biến từ cá đều có thể sử dụng thường xuyên. Trong một số trường hợp, nguy cơ sức khỏe không xuất phát từ bản thân cá mà liên quan đến ký sinh trùng, chất ô nhiễm tích tụ hoặc các phương pháp chế biến, bảo quản không phù hợp.
Dưới đây là 4 loại cá hoặc món ăn từ cá được các chuyên gia khuyến nghị nên hạn chế sử dụng quá thường xuyên.
Gỏi cá sống tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng
Gỏi cá là món ăn được nhiều người yêu thích nhờ hương vị tươi ngon. Tuy nhiên, các món chế biến từ cá sống hoặc tái lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm sán lá gan nếu nguồn nguyên liệu mang ký sinh trùng và không được xử lý đúng cách.
Nguy cơ này từng được ghi nhận tại khu vực Đông Bắc Thái Lan, nơi món koi plaa được làm từ cá nước ngọt sống từng rất phổ biến trong đời sống hàng ngày của người dân.
Theo thông tin được BBC dẫn lại từ các nghiên cứu của bác sĩ Banchob Sripa thuộc Đại học Khon Kaen, sán lá gan khi xâm nhập vào cơ thể có thể gây ra các phản ứng viêm kéo dài. Tình trạng viêm mạn tính kéo dài trong nhiều năm có thể làm tăng nguy cơ phát triển thành ung thư đường mật, một dạng ung thư gan nguy hiểm.
Điều đáng lưu ý là quá trình này diễn ra rất âm thầm. Ký sinh trùng có thể tồn tại trong cơ thể từ khi còn trẻ, trong khi bệnh ung thư chỉ xuất hiện sau nhiều thập kỷ.
Vì vậy, để hạn chế nguy cơ nhiễm sán lá gan, các chuyên gia khuyến cáo không nên ăn gỏi cá hoặc những món chế biến từ cá nước ngọt sống, tái. Cá cần được nấu chín kỹ trước khi sử dụng.
Cá ướp muối không nên xuất hiện thường xuyên trong thực đơn
Một loại thực phẩm khác được cảnh báo là cá ướp muối.
Theo thông tin từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), cá ướp muối được xếp vào nhóm thực phẩm có liên quan đến nguy cơ gây ung thư ở người.
Nguy cơ này chủ yếu đến từ quá trình chế biến truyền thống, bao gồm việc sử dụng lượng muối lớn kết hợp với phơi khô hoặc lên men trong thời gian ngắn.
Trong quá trình đó, protein trong cá có thể bị phân hủy thành các amin. Khi các amin phản ứng với nitrit sẽ hình thành nitrosamine - nhóm hợp chất được cho là có liên quan đến nguy cơ ung thư.
IARC cho biết cá ướp muối kiểu Trung Quốc có mối liên hệ với ung thư vòm họng ở người. Đối với ung thư dạ dày, bằng chứng hiện mới ở mức hạn chế.
Do đó, các chuyên gia khuyến nghị người dân không nên sử dụng cá ướp muối quá thường xuyên, đặc biệt là những sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc không được kiểm soát chặt chẽ về quy trình sản xuất.
Cá hun khói chứa một số hợp chất không có lợi cho sức khỏe
Cá hun khói là món ăn quen thuộc ở nhiều quốc gia nhờ hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, quá trình hun khói có thể làm phát sinh một số hợp chất được các nhà khoa học quan tâm vì liên quan đến nguy cơ ung thư.
Theo Everyday Health, khi gỗ cháy không hoàn toàn trong quá trình hun khói, các hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) có thể hình thành. Một số chất thuộc nhóm này đã được phân loại là chất gây ung thư ở người.
Ngoài ra, quá trình xử lý nhiệt còn có thể tạo ra nitrosamine và amin dị vòng. Trong số đó, có những hợp chất được xếp vào nhóm có khả năng hoặc có thể gây ung thư.
Vì lý do này, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêu thụ thực phẩm hun khói ở mức độ vừa phải, không nên ăn thường xuyên hoặc với số lượng lớn trong thời gian dài.
Cá chứa hàm lượng thủy ngân cao cần được sử dụng thận trọng
Một số loài cá lớn sống lâu năm trong tự nhiên có xu hướng tích lũy thủy ngân nhiều hơn các loài cá khác.
Theo AICR, những loài như cá mập hoặc cá kiếm thường chứa hàm lượng thủy ngân cao hơn do quá trình tích tụ sinh học diễn ra trong thời gian dài.
Thủy ngân là chất đặc biệt đáng lo ngại đối với phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ em bởi nó có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển.
Mặc dù lượng thủy ngân trong thực phẩm thường ở mức thấp, nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài, chất này có thể tích lũy dần trong cơ thể. Sự tích tụ kéo dài có thể gây tổn thương hệ thần kinh, tim mạch và làm gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý nghiêm trọng, trong đó có ung thư.
Theo khuyến nghị của các chuyên gia dinh dưỡng, mỗi người nên ăn ít nhất hai khẩu phần cá mỗi tuần, tương đương khoảng 340 gram. Tuy nhiên, nên ưu tiên các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp và giàu dưỡng chất như cá hồi, cá thu trắng hoặc cá mòi.
Ăn cá đúng cách để phát huy lợi ích sức khỏe
Các chuyên gia cho rằng cá vẫn là thực phẩm rất có lợi cho sức khỏe nếu được lựa chọn và chế biến đúng cách. Thay vì loại bỏ hoàn toàn cá khỏi thực đơn, người dân nên ưu tiên các phương pháp chế biến lành mạnh như hấp, luộc hoặc nướng, đồng thời hạn chế các món cá sống, cá muối hoặc cá hun khói.
Việc đa dạng nguồn thực phẩm, lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và duy trì chế độ ăn cân bằng sẽ giúp tận dụng được giá trị dinh dưỡng của cá, đồng thời giảm thiểu những nguy cơ sức khỏe có thể phát sinh từ cách chế biến hoặc sử dụng không phù hợp.
