E ngại bất công sau đề xuất 'hỗ trợ gia đình có hai con gái'
Đề xuất "hỗ trợ gia đình có hai con gái dưới 16 tuổi" được cho là thông điệp khuyến khích bình đẳng giới nhưng một số người e ngại chính sách này tạo ra sự bất công.
Tại dự thảo Thông tư Hướng dẫn một số nội dung chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số, Bộ Y tế đề xuất địa phương lựa chọn, quyết định các nội dung khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi.
Các gia đình được xem xét hỗ trợ là trường hợp nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt. Hình thức có thể gồm tôn vinh, biểu dương, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế (BHYT) học sinh, sữa học đường và các nội dung phù hợp khác.
Dự thảo ra đời trong bối cảnh tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam vẫn ở mức cao.
Đọc thông tin về dự thảo, chị Trần Thu Hằng, người phụ nữ 35 tuổi có hai con trai, ở Thanh Hóa, bất ngờ. Chị cho rằng dù dự thảo mới ở giai đoạn lấy ý kiến nhưng việc người làm chính sách chỉ nhắm đến hỗ trợ gia đình có hai con gái khiến những gia đình khác bỗng dưng chịu thiệt thòi.
"Tôi không can thiệp để sinh hai con trai nhưng gia đình lại nằm ngoài chính sách. Nếu đề xuất được thông qua, tôi vừa không có con gái như mong muốn, vừa không được hỗ trợ", chị Hằng nói.
Chị Trần Hồng Thu, 37 tuổi, hàng xóm có hai con gái của chị Hằng, đón nhận thông tin tích cực song cũng băn khoăn về tính hợp lý. Theo chị, pháp luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi nên việc sinh con trai hay gái ở đa số gia đình là thuận theo tự nhiên.
"Phân biệt như vậy với các gia đình sinh hai con trai là chưa thỏa đáng, nhất là với những hộ kinh tế khó khăn", chị Thu cho biết.
Tại Lạng Sơn, một trong những địa phương có tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh cao, chị Thu Huyền, cán bộ dân số cấp xã, nhận định chính sách này khó tạo ra chuyển biến thực tế. Ở địa bàn chị phụ trách, nhiều hộ dân tộc thiểu số vẫn giữ quan niệm phải có con trai nối dõi. "Dù tốn kém họ vẫn tìm cách sinh con trai, nên việc miễn giảm học phí hay hỗ trợ bảo hiểm khó làm thay đổi quyết định này", chị Huyền nói.
Trên VnExpress, hàng trăm độc giả cũng tranh luận về đề xuất này. Bên cạnh những ý kiến ủng hộ, nhiều người cho rằng chính sách có nguy cơ tạo ra sự bất bình đẳng giữa những trẻ. "Sao lại phân biệt trai gái vậy, hai con trai không phải là con à?", một độc giả bình luận và nhận được 170 "like" đồng tình.
Dưới góc độ pháp lý, ông Đặng Hoa Nam, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng dự thảo cần được cân nhắc trên nguyên tắc không phân biệt đối xử của Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em và Luật Trẻ em. Học phí và BHYT vốn là những chính sách bảo đảm mọi trẻ em có cơ hội phát triển bình đẳng ngay từ khi chào đời.
Đối chiếu Luật Dân số và Nghị định 168/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, ông Nam cho biết hai văn bản này không quy định giảm mất cân bằng giới tính khi sinh bằng cách hỗ trợ riêng trẻ em gái hoặc gia đình chỉ có con gái. Luật còn nghiêm cấm hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số.
"Mọi quy định tác động đến quyền con người, quyền trẻ em phải được điều chỉnh bằng luật chứ không phải bằng nghị định hay thông tư", Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam nói.
Ông Lê Hoàng Phong, thạc sĩ ngành Lãnh đạo giáo dục tại University College London (Anh) ủng hộ đề xuất này của Bộ Y tế.
Theo ông, chính sách không chỉ mang ý nghĩa tài chính mà còn gửi thông điệp rằng gia đình có hai con gái vẫn trọn vẹn, trẻ em gái xứng đáng được đầu tư ngang bằng trẻ em trai. Việc Nhà nước hỗ trợ công khai giúp khẳng định không có con trai không phải là sự thiếu hụt cần khắc phục bằng cách sinh thêm.
Tuy nhiên, ông Phong lưu ý không nên kỳ vọng chính sách sớm xóa bỏ tâm lý chuộng con trai, bởi quan niệm này gắn chặt với quyền thừa kế, trách nhiệm nối dõi, nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ và vị thế nam giới trong gia đình. "Đích đến của bình đẳng giới không phải là nâng cao giá trị của con gái, mà là khiến giới tính không còn là tiêu chí để xã hội định giá một đứa trẻ ngay từ khi em được sinh ra", ông nói.
Theo ông, ưu đãi tài chính và giáo dục không phải hai lựa chọn thay thế nhau mà tác động lên các tầng khác nhau của cùng một vấn đề, từ thay đổi hành vi, nhận thức đến các điều kiện xã hội đang duy trì bất bình đẳng giới.
Hiệu quả của chính sách không nên chỉ được đo bằng số gia đình thay đổi quyết định sinh con, mà còn ở việc những chuẩn mực duy trì tâm lý chuộng con trai có dần thay đổi hay không.
Trẻ mầm non tại một trường ở TP HCM ngày đầu đi học, năm 2022. Ảnh: Quỳnh Trần
Thực tế, Việt Nam đã đạt tỷ lệ tiếp cận giáo dục cao ở trẻ em gái nhưng tình trạng lựa chọn giới tính trước sinh vẫn tồn tại. Điều đó cho thấy mở rộng cơ hội học tập chưa đồng nghĩa với việc xã hội đã nhìn nhận con trai và con gái có giá trị như nhau.
"Nếu trẻ học về bình đẳng giới ở trường nhưng về nhà vẫn thấy con trai được ưu tiên thừa kế, còn con gái gánh phần lớn việc chăm sóc không lương, thì bài học trên lớp khó tạo thay đổi lâu dài", ông Phong phân tích.
Theo chuyên gia này, ưu đãi tài chính có thể là điểm khởi đầu, nhưng để thay đổi bền vững cần chiến lược dài hạn kết hợp giáo dục, an sinh xã hội và nâng cao quyền kinh tế của phụ nữ.
Là người làm công tác dân số tại địa phương, chị Thu Huyền đồng tình rằng tuyên truyền, giáo dục và có bằng chứng "mắt thấy tai nghe" là giải pháp cốt lõi. "Chỉ khi người dân thực sự nhìn thấy con gái cũng có thể làm được mọi việc, hưởng quyền lợi và địa vị như con trai thì quan niệm mới thay đổi", chị nói.
Phạm Nga
Theo báo VnExpress (Đăng 01/10/2026, 6:00)
