Cuộc khủng hoảng sữa bột lớn nhất thập kỷ đang bao trùm ngành thực phẩm thế giới khi các hãng đồng loạt thu hồi hàng triệu sản phẩm tại hơn 70 quốc gia. Thế nhưng, danh sách các công ty nhập nguyên liệu từ Cabio Biotech không chỉ có vậy.

Theo báo điện tử Đời sống pháp luật đưa tin "Lộ diện thêm các hãng sữa hàng đầu thế giới nhập nguyên liệu từ công ty ở Vũ Hán"

Mắt xích quan trọng Cabio Biotech

Mới đây, hãng Danone (đơn vị sản xuất Aptamil) đã thông báo thu hồi tự nguyện một lô sữa Aptamil First Infant Milk tại thị trường Anh do lo ngại nhiễm độc tố cereulide (tạo ra bởi vi khuẩn Bacillus cereus ). Và sau đó là Aptamil Pronatura Pre sản xuất tại Đức, loại 1.200g có hạn sử dụng đến ngày 19/11/2026 với mã vạch EAN 4056631003701.

Sự việc của Aptamil diễn ra ngay sau khi tập đoàn Thụy Sĩ cũng thực hiện một đợt thu hồi khổng lồ trên hơn 50 quốc gia (bao gồm các dòng sữa như SMA, NAN, BEBA) do cùng một loại độc tố cereulide.

Cuộc khủng hoảng ngành sữa đang diễn ra trên toàn cầu - Ảnh: SCMP

Trước đó một tuần, cơ quan chức năng Singapore cũng yêu cầu Danone thu hồi dòng Dumex Dulac 1 sản xuất tại Thái Lan.

Cơn địa chấn mang tên thu hồi sữa bột trẻ em đang lan rộng từ Anh sang Pháp, Ireland, Đức và nhiều quốc gia khác không còn là một sự cố kỹ thuật đơn lẻ.

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Lactalis - một tập đoàn sữa khác của Pháp tuyên bố thu hồi 6 lô sản phẩm thương hiệu Picot phân phối tại 18 quốc gia, bao gồm các thị trường lớn như Trung Quốc, Pháp, Australia và Tây Ban Nha. Hãng xác nhận nguyên liệu Omega-6 ARA nhập từ đối tác bên ngoài chứa cereulide, độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh.

Đây không phải lần đầu Lactalis gặp sự cố. Giai đoạn 2017-2018, họ từng lao đao vì bê bối sữa nhiễm khuẩn Salmonella khiến hàng chục trẻ sơ sinh mắc bệnh.

Hiện nay, các hãng chưa công khai danh tính đối tác cung ứng nguyên liệu nghi gây nhiễm độc tố. Song, Danone đã lập tức đình chỉ việc nhập khẩu ARA từ nhà cung cấp này.

Bộ Nông nghiệp Pháp xác nhận trên tờ Le Monde rằng, nhà cung cấp chính là Cabio Biotech (Wuhan) Co., Ltd, một gã khổng lồ trong lĩnh vực nguyên liệu sinh học tại Trung Quốc.

Tương tự, theo các thông tin xác minh từ Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) và hệ thống cảnh báo RASFF của Liên minh Châu Âu, nguồn cơn của cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ dầu ARA (Arachidonic Acid).

Nhà máy Cabio Biotech tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc

Đây là một loại axit béo quan trọng được thêm vào sữa công thức để giúp trẻ phát triển não bộ. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy các lô dầu ARA do Cabio Biotech sản xuất tại nhà máy ở Vũ Hán đã bị nhiễm vi khuẩn Bacillus cereus, loại vi sinh vật sản sinh ra độc tố Cereulide cực kỳ nguy hiểm.

Cabio Biotech hiện đóng vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu về ARA - thành phần bổ sung axit béo thiết yếu trong sữa công thức - và là đối tác của nhiều thương hiệu lớn như Nestlé, Danone, Yili (tập đoàn sản xuất sữa hàng đầu Trung Quốc và top 5 thế giới) hay Mengniu (công ty sữa tại Trung Quốc).

Cabio Biotech có trụ sở tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Trong giới nguyên liệu thực phẩm, đây không phải là một cái tên nhỏ lẻ. Họ sử dụng công nghệ lên men vi sinh vật để chiết xuất ARA, một quy trình đòi hỏi sự kiểm soát vi sinh cực kỳ nghiêm ngặt.

Giá cổ phiếu của Cabio Biotech trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đã sụt giảm gần 12% chỉ trong một phiên giao dịch ngay sau khi thông tin thu hồi sữa được tung ra.

Vào ngày 12/1/2026, Cabio Biotech đã phải gửi văn bản giải trình lên Sàn giao dịch Chứng khoán Thượng Hải. Họ xác nhận đang phối hợp với các khách hàng lớn để kiểm tra lại các lô hàng sau khi cổ phiếu công ty bốc hơi gần 12% giá trị.

Cabio Biotech hiện đóng vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu về ARA - Ảnh: Cabio Biotech

Chưa ghi nhận trẻ bị bệnh liên quan đến sữa

Hiện các hãng trên cho biết chưa ghi nhận trường hợp trẻ bị bệnh liên quan đến các lô hàng bị ảnh hưởng nhưng thực hiện việc thu hồi "vì sự cẩn trọng tối đa".

Theo tạp chí khoa học Nature, cereulide là một hợp chất hữu cơ vòng có độc tính (depsipeptide), do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh. Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) cảnh báo đặc tính nguy hiểm nhất của cereulide là độ bền nhiệt cao. Các phương pháp xử lý thông thường như đun nấu hay pha sữa bằng nước sôi đều không thể vô hiệu hóa hay tiêu diệt độc tố này.

Khi xâm nhập cơ thể, cereulide kích thích dây thần kinh phế vị truyền tín hiệu đến trung tâm gây nôn ở não bộ chỉ sau 1 đến 6 giờ. Do chức năng thải độc ở trẻ còn non nớt, độc tố có thể tấn công trực tiếp vào ty thể tế bào, dẫn đến nguy cơ suy gan cấp hoặc biến chứng đa tạng.

Cereulide có trong sữa kích thích dây thần kinh phế vị truyền tín hiệu đến trung tâm gây nôn ở não bộ chỉ sau 1 đến 6 giờ

Nestlé khuyến cáo các triệu chứng ở trẻ như nôn mửa dữ dội, tiêu chảy hoặc lờ đờ bất thường xuất hiện trong khoảng 30 phút đến 6 giờ sau khi dùng sữa. Nếu đã lỡ cho trẻ dùng sản phẩm bị ảnh hưởng và có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe của trẻ, phụ huynh được khuyên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Lịch sử ngành sữa thế giới từng ghi nhận vụ bê bối Melamine tại Trung Quốc năm 2008, khiến 6 trẻ tử vong và 300.000 trẻ mắc các bệnh lý về thận. Hóa chất công nghiệp này đã được gian lận thêm vào nguyên liệu để tăng độ đạm giả tạo, gây ra suy thận cấp và sỏi thận mạn tính ở trẻ sơ sinh.

Đến năm 2017, Lactalis phải thu hồi 12 triệu hộp sữa trên 83 quốc gia do nhiễm khuẩn Salmonella, tác nhân gây nhiễm trùng đường ruột và mất nước nghiêm trọng. Gần đây nhất vào năm 2022, Abbott Nutrition tại Mỹ buộc phải đóng cửa nhà máy lớn nhất vì vi khuẩn Cronobacter sakazakii, dẫn đến cuộc khủng hoảng thiếu hụt sữa trên diện rộng và nghi vấn liên quan cái chết của hai trẻ nhỏ.

Báo Đời sống và Pháp luật mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề "Độc tố trong sữa Aptamil ở Đức: Trẻ em chỉ cần 0,0027 mg có thể gây ngộ độc, dùng lâu dài làm suy giảm chức năng gan, tụy", nội dung cụ thể như sau: 

Aptamil liên tục thông báo thu hồi

Mới đây, "gã khổng lồ" thực phẩm Pháp Danone vừa phát đi thông báo triệu hồi hàng loạt sản phẩm sữa bột mang thương hiệu Aptamil tại thị trường Đức.

Theo Văn phòng Liên bang về An toàn Thực phẩm và Bảo vệ Người tiêu dùng Đức, nguyên nhân của đợt thu hồi sản phẩm này được xác định là do sự xuất hiện của độc tố vi khuẩn cereulide, một loại chất độc nguy hiểm có khả năng gây ngộ độc nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh chỉ trong vòng vài giờ sau khi sử dụng.

Đáng nói, chỉ cách đây vài ngày, Cơ quan quản lý thực phẩm Vương quốc Anh cũng phát đi thông báo thu hồi khẩn cấp sản phẩm sữa bột trẻ em Aptamil First Infant Formula của tập đoàn Danone sau khi phát hiện sự hiện diện của độc tố cereulide trong một lô hàng cụ thể.

Mặc dù ban đầu Danone từ chối nêu tên trực tiếp, nhưng các báo cáo điều tra từ giới phân tích thị trường và truyền thông quốc tế (như tờ Yicai Global và Food Ingredients First ) cho rằng nhà cung cấp chính là Cabio Biotech (Wuhan) Co., Ltd, một gã khổng lồ trong lĩnh vực nguyên liệu sinh học tại Trung Quốc.

Vụ việc này không chỉ đặt ra dấu hỏi lớn về an toàn thực phẩm mà còn phơi bày sự phụ thuộc rủi ro của những tập đoàn tỷ USD như Danone vào một nguồn cung ứng duy nhất.

Vi khuẩn cereulide nguy hiểm như nào?

Cereulide là độc tố của vi khuẩn Bacillus cereus, gây buồn nôn, nôn và đối với trẻ nhỏ hay với người có hệ miễn dịch yếu có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng. Trên cơ sở các thông tin khoa học hiện có, Viện kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia đã đưa ra đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm và cung cấp một số thông tin chung về tác nhân gây bệnh và loại độc tố cereulide.

Các dạng ngộ độc thực phẩm liên quan đến Bacillus cereus

Bacillus cereus (B. cereus) vi khuẩn Gram dương tăng trưởng trong khoảng nhiệt độ từ 5℃- 50℃ (nhiệt độ tối ưu 35℃-40℃), pH dao động từ 4,5-9,3 và có khả năng sinh bào tử. B. cereus có thể hiện diện trong nhiều loại thực phẩm khác nhau do khả năng tồn tại bền vững của dạng bào tử vi khuẩn trong môi trường. Trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, B. cereus được ghi nhận là tác nhân gây ngộ độc thông qua việc sản sinh hai nhóm độc tố chính: độc tố gây nôn và độc tố tiêu chảy.

Các nhóm thực phẩm được ghi nhận có nguy cơ cao với vi khuẩn này bao gồm sản phẩm ngũ cốc như bánh mì, hạt ngũ cốc và pizza, sữa và sản phẩm từ sữa, thịt và các sản phẩm từ thịt, rau quả, hỗn hợp gia vị và sản phẩm khô.

Độc tố gây nôn cereulide

Cereulide là độc tố gây nôn được sinh ra bởi một số chủng B. cereus trong quá trình phát triển của vi khuẩn. Độc tố này không màu, không mùi, không vị, có cấu trúc peptide dạng vòng nên không bị phân hủy bởi nhiệt độ nấu chín thông thường, cũng như không bị bất hoạt bởi các enzyme tiêu hóa sau khi đi vào cơ thể. Do đó, sự an toàn của sản phẩm thực phẩm không thể chỉ được đánh giá dựa trên việc đã qua xử lý nhiệt thông thường.

Ngộ độc xảy ra khi độc tố cereulide đã được hình thành sẵn trong thực phẩm trước khi tiêu thụ, chứ không phải được tạo ra sau khi ăn vào cơ thể. Quá trình hình thành độc tố diễn ra khi nguyên liệu hoặc sản phẩm thực phẩm bị nhiễm B. cereus và gặp điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Trên thực tế, một số điều tra gần đây tại châu Âu cho thấy độc tố cereulide trong một số sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ có thể liên quan đến nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là dầu acid arachidonic (ARA oil) được bổ sung trong quá trình sản xuất. Điều này là cơ sở khoa học giải thích vì sao, trong một số trường hợp, dù không còn phát hiện vi khuẩn sau quá trình chế biến, thực phẩm vẫn có thể chứa độc tố cereulide và cần được xem xét, đánh giá nguy cơ một cách thận trọng.

Ngộ độc thực phẩm do độc tố cereulide

Ngộ độc do độc tố cereulide là thể ngộ độc khởi phát nhanh. Các triệu chứng thường xuất hiện từ 30 phút đến 6 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm độc tố và thường sẽ tự khỏi trong vòng 24 giờ.

Triệu chứng nổi bật của ngộ độc bao gồm buồn nôn, nôn và gây khó chịu ở mức độ vừa phải. Tuy nhiên, một số trường hợp đã ghi nhận tác động nghiêm trọng của độc tố, bao gồm rối loạn hoặc suy giảm chức năng gan, ruột và tụy. Các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ biến chứng cao hơn.

Hiện nay, Ủy ban Codex và hầu hết các quốc gia đều chưa quy định về mức giới hạn của độc tố cereulide trong sữa công thức cho trẻ sơ sinh và các loại thực phẩm khác. Việc chưa thiết lập các giá trị giới hạn đối với độc tố cereulide chủ yếu do các dữ liệu hiện có vẫn còn phân tán, được thu thập từ nhiều nguồn và mô hình nghiên cứu khác nhau, chưa được chuẩn hóa đầy đủ để làm cơ sở xây dựng ngưỡng an toàn áp dụng thống nhất cho con người.

Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy liều gây ngộ độc tối thiểu của độc tố cereulide ước tính khoảng 8-10 µg/kg thể trọng. Mặc dù chưa có quy định chính thức, Liên minh châu Âu thông qua Hệ thống Cảnh báo Nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi (RASFF) đã ghi nhận và phát đi cảnh báo đối với các sản phẩm dinh dưỡng dạng bột dành cho trẻ nhỏ khi phát hiện độc tố cereulide với hàm lượng từ 0,4 đến 2,7 µg/kg, cho thấy mối quan ngại đáng kể về an toàn thực phẩm.

Vào 28/01/2026, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) đã được Ủy ban Châu Âu yêu cầu thực hiện đánh giá nguy cơ đối với độc tố này. Kết quả sẽ cung cấp các thông tin như liều tham chiếu cấp tính (ARfD), ngưỡng an toàn và biện pháp quản lý nguy cơ cho nhóm trẻ sơ sinh.

Cho đến nay, chưa có trường hợp ngộ độc nào được xác nhận liên quan đến việc tiêu thụ sữa công thức cho trẻ sơ sinh tại Việt Nam. Bộ Y tế đã có Công văn chỉ đạo các Sở y tế và Chi cục an toàn thực phẩm các tỉnh, thành phố rà soát, ngăn ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng do tiêu thụ sản phẩm sữa công thức cho trẻ sơ sinh đang lưu hành tại Việt Nam.