KHẨN: Đức, Singapore thu hồi lô sữa bột của Aptamil, chỉ cần 0.0027mg cũng khiến trẻ bị ngộ độc
Viện kiểm nghiệm ATVSTP Quốc gia đã đưa ra đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm và cung cấp một số thông tin chung về tác nhân gây bệnh và loại độc tố cereulide.
Báo Đời sống và Pháp luật mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề "Độc tố trong sữa Aptamil ở Đức: Trẻ em chỉ cần 0,0027 mg có thể gây ngộ độc, dùng lâu dài làm suy giảm chức năng gan, tụy", nội dung cụ thể như sau:
Aptamil liên tục thông báo thu hồi
Mới đây, "gã khổng lồ" thực phẩm Pháp Danone vừa phát đi thông báo triệu hồi hàng loạt sản phẩm sữa bột mang thương hiệu Aptamil tại thị trường Đức.
Theo Văn phòng Liên bang về An toàn Thực phẩm và Bảo vệ Người tiêu dùng Đức, nguyên nhân của đợt thu hồi sản phẩm này được xác định là do sự xuất hiện của độc tố vi khuẩn cereulide, một loại chất độc nguy hiểm có khả năng gây ngộ độc nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh chỉ trong vòng vài giờ sau khi sử dụng.
Đáng nói, chỉ cách đây vài ngày, Cơ quan quản lý thực phẩm Vương quốc Anh cũng phát đi thông báo thu hồi khẩn cấp sản phẩm sữa bột trẻ em Aptamil First Infant Formula của tập đoàn Danone sau khi phát hiện sự hiện diện của độc tố cereulide trong một lô hàng cụ thể.
Danone thu hồi hàng loạt sản phẩm sữa bột mang thương hiệu Aptamil tại thị trường Đức
Mặc dù ban đầu Danone từ chối nêu tên trực tiếp, nhưng các báo cáo điều tra từ giới phân tích thị trường và truyền thông quốc tế (như tờ Yicai Global và Food Ingredients First ) cho rằng nhà cung cấp chính là Cabio Biotech (Wuhan) Co., Ltd, một gã khổng lồ trong lĩnh vực nguyên liệu sinh học tại Trung Quốc.
Vụ việc này không chỉ đặt ra dấu hỏi lớn về an toàn thực phẩm mà còn phơi bày sự phụ thuộc rủi ro của những tập đoàn tỷ USD như Danone vào một nguồn cung ứng duy nhất.
Vi khuẩn cereulide nguy hiểm như nào?
Cereulide là độc tố của vi khuẩn Bacillus cereus, gây buồn nôn, nôn và đối với trẻ nhỏ hay với người có hệ miễn dịch yếu có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng. Trên cơ sở các thông tin khoa học hiện có, Viện kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia đã đưa ra đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm và cung cấp một số thông tin chung về tác nhân gây bệnh và loại độc tố cereulide.
Các dạng ngộ độc thực phẩm liên quan đến Bacillus cereus
Bacillus cereus (B. cereus) vi khuẩn Gram dương tăng trưởng trong khoảng nhiệt độ từ 5℃- 50℃ (nhiệt độ tối ưu 35℃-40℃), pH dao động từ 4,5-9,3 và có khả năng sinh bào tử. B. cereus có thể hiện diện trong nhiều loại thực phẩm khác nhau do khả năng tồn tại bền vững của dạng bào tử vi khuẩn trong môi trường. Trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, B. cereus được ghi nhận là tác nhân gây ngộ độc thông qua việc sản sinh hai nhóm độc tố chính: độc tố gây nôn và độc tố tiêu chảy.
Các nhóm thực phẩm được ghi nhận có nguy cơ cao với vi khuẩn này bao gồm sản phẩm ngũ cốc như bánh mì, hạt ngũ cốc và pizza, sữa và sản phẩm từ sữa, thịt và các sản phẩm từ thịt, rau quả, hỗn hợp gia vị và sản phẩm khô.
Độc tố gây nôn cereulide
Cereulide là độc tố gây nôn được sinh ra bởi một số chủng B. cereus trong quá trình phát triển của vi khuẩn. Độc tố này không màu, không mùi, không vị, có cấu trúc peptide dạng vòng nên không bị phân hủy bởi nhiệt độ nấu chín thông thường, cũng như không bị bất hoạt bởi các enzyme tiêu hóa sau khi đi vào cơ thể. Do đó, sự an toàn của sản phẩm thực phẩm không thể chỉ được đánh giá dựa trên việc đã qua xử lý nhiệt thông thường.
Độc tố cereulide có trong sữa công thức có thể gây ra tình trạng nhiễm độc cấp tính ở trẻ em
Ngộ độc xảy ra khi độc tố cereulide đã được hình thành sẵn trong thực phẩm trước khi tiêu thụ, chứ không phải được tạo ra sau khi ăn vào cơ thể. Quá trình hình thành độc tố diễn ra khi nguyên liệu hoặc sản phẩm thực phẩm bị nhiễm B. cereus và gặp điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
Trên thực tế, một số điều tra gần đây tại châu Âu cho thấy độc tố cereulide trong một số sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ có thể liên quan đến nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là dầu acid arachidonic (ARA oil) được bổ sung trong quá trình sản xuất. Điều này là cơ sở khoa học giải thích vì sao, trong một số trường hợp, dù không còn phát hiện vi khuẩn sau quá trình chế biến, thực phẩm vẫn có thể chứa độc tố cereulide và cần được xem xét, đánh giá nguy cơ một cách thận trọng.
Ngộ độc thực phẩm do độc tố cereulide
Ngộ độc do độc tố cereulide là thể ngộ độc khởi phát nhanh. Các triệu chứng thường xuất hiện từ 30 phút đến 6 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm độc tố và thường sẽ tự khỏi trong vòng 24 giờ.
Triệu chứng nổi bật của ngộ độc bao gồm buồn nôn, nôn và gây khó chịu ở mức độ vừa phải. Tuy nhiên, một số trường hợp đã ghi nhận tác động nghiêm trọng của độc tố, bao gồm rối loạn hoặc suy giảm chức năng gan, ruột và tụy. Các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ biến chứng cao hơn.
Hiện nay, Ủy ban Codex và hầu hết các quốc gia đều chưa quy định về mức giới hạn của độc tố cereulide trong sữa công thức cho trẻ sơ sinh và các loại thực phẩm khác. Việc chưa thiết lập các giá trị giới hạn đối với độc tố cereulide chủ yếu do các dữ liệu hiện có vẫn còn phân tán, được thu thập từ nhiều nguồn và mô hình nghiên cứu khác nhau, chưa được chuẩn hóa đầy đủ để làm cơ sở xây dựng ngưỡng an toàn áp dụng thống nhất cho con người.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy liều gây ngộ độc tối thiểu của độc tố cereulide ước tính khoảng 8-10 µg/kg thể trọng. Mặc dù chưa có quy định chính thức, Liên minh châu Âu thông qua Hệ thống Cảnh báo Nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi (RASFF) đã ghi nhận và phát đi cảnh báo đối với các sản phẩm dinh dưỡng dạng bột dành cho trẻ nhỏ khi phát hiện độc tố cereulide với hàm lượng từ 0,4 đến 2,7 µg/kg, cho thấy mối quan ngại đáng kể về an toàn thực phẩm.
Vào 28/01/2026, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) đã được Ủy ban Châu Âu yêu cầu thực hiện đánh giá nguy cơ đối với độc tố này. Kết quả sẽ cung cấp các thông tin như liều tham chiếu cấp tính (ARfD), ngưỡng an toàn và biện pháp quản lý nguy cơ cho nhóm trẻ sơ sinh.
Cho đến nay, chưa có trường hợp ngộ độc nào được xác nhận liên quan đến việc tiêu thụ sữa công thức cho trẻ sơ sinh tại Việt Nam. Bộ Y tế đã có Công văn chỉ đạo các Sở y tế và Chi cục an toàn thực phẩm các tỉnh, thành phố rà soát, ngăn ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng do tiêu thụ sản phẩm sữa công thức cho trẻ sơ sinh đang lưu hành tại Việt Nam.
Báo VNEXPRESS cũng đưa thông tin tương tự qua bài viết có tiêu đề "Singapore, Đức mở rộng thu hồi sữa bột do nhiễm độc tố":
Tại Singapore, Cơ quan Thực phẩm (SFA) ngày 30/1 thông báo thu hồi hai lô Dumex Dulac sản xuất tại Thái Lan gồm Dulac stage 1 (mã 101575737) và Dulac stage 2 (mã 101570779). Cả hai sản phẩm đều có trọng lượng 800 gram, hạn sử dụng đến ngày 5/9/2027. Động thái này nâng tổng số lô sữa nhập khẩu bị ảnh hưởng tại đảo quốc sư tử lên con số 9, chiếm khoảng 5% nguồn cung từ nước ngoài.
Hai sản phẩm sữa mới nhất gồm Dumex Dulac stage 1 và Dumex Dulac stage 2 bị thu hồi do phát hiện độc tố cereulide. Ảnh: The Straits Times
Cùng thời điểm tại châu Âu, tập đoàn Danone rút khỏi thị trường Đức ba dòng sản phẩm Aptamil do lo ngại nhiễm độc. Danh sách bao gồm Aptamil Pronutra Pre (hộp 1,2 kg, hạn dùng 19/11/2026), Aptamil Pronutra 1 DE (800 gram, hạn dùng 10/11/2026) và Aptamil Profutura Duo Pre D (800 gram, hạn dùng 20/4/2027). Văn phòng Bảo vệ Người tiêu dùng và An toàn Thực phẩm Liên bang Đức xác nhận các lô hàng này được sản xuất từ tháng 5 đến tháng 8/2025.
Nguyên nhân đợt thu hồi đồng loạt này xuất phát từ việc phát hiện độc tố cereulide trong các mẫu thử nghiệm. Theo SFA, các sản phẩm mới nhất có khả năng đã sử dụng chung một loại nguyên liệu thô nhiễm độc từ cùng nguồn cung ứng với các lô sữa bị thu hồi trước đó. Tính đến ngày 29/1, Singapore ghi nhận ba trường hợp trẻ em xuất hiện triệu chứng bệnh nhẹ sau khi sử dụng sữa nghi nhiễm khuẩn, hiện sức khỏe các bé đã ổn định.
Cereulide là độc tố bền nhiệt do vi khuẩn Bacillus cereussản sinh, có khả năng gây tổn thương tế bào. Đặc tính chịu nhiệt cao khiến độc tố này không bị vô hiệu hóa qua quá trình đun nấu thông thường hoặc pha sữa theo chuẩn hướng dẫn. Trẻ nhỏ hấp thụ phải chất này có thể khởi phát nhanh các triệu chứng ngộ độc thực phẩm như nôn mửa và đau thắt dạ dày. Dù chưa có xét nghiệm lâm sàng chuyên biệt để khẳng định chắc chắn tình trạng ngộ độc cereulide, giới chức y tế đang tăng cường giám sát chặt chẽ các ca bệnh nhi có biểu hiện nghi vấn.
Các lô sữa Aptamil bị thu hồi tại Đức. Ảnh: Product Warning
Cuộc khủng hoảng sữa bột toàn cầu khởi phát từ ngày 5/1 khi tập đoàn Nestlé phát hiện "vấn đề chất lượng" từ nguyên liệu của một nhà cung cấp, buộc phải thu hồi sản phẩm tại hàng loạt quốc gia châu Âu. Phạm vi ảnh hưởng nhanh chóng lan sang châu Phi, châu Mỹ và châu Á với sự tham gia của nhiều ông lớn ngành sữa như Danone và Lactalis. Bê bối này khiến cổ phiếu Danone giảm gần 13% giá trị trong hai tuần qua, đồng thời buộc cơ quan điều tra Pháp vào cuộc để làm rõ mối liên hệ tiềm ẩn với hai ca tử vong ở trẻ sơ sinh.
Giới chức y tế khuyến cáo người tiêu dùng kiểm tra kỹ mã lô sản phẩm và tuyệt đối không cho trẻ sử dụng các loại sữa nằm trong danh sách cảnh báo. Phụ huynh cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường về tiêu hóa sau khi uống sữa. Người mua có thể liên hệ trực tiếp với các điểm bán lẻ để thực hiện quy trình đổi trả hàng hóa.
9 sản phẩm sữa hiện bị thu hồi tại Singapore. Ảnh: The Straits Times
