Bài toán Olympia chỉ cần phép tính tiểu học là ra đáp án nhưng lại khiến thí sinh bó tay
Những câu hỏi trong Đường Lên Đỉnh Olympia thường đòi hỏi thí sinh có kiến thức rộng và khả năng xử lý nhanh, nhưng không phải câu hỏi nào cũng cần cách giải phức tạp.
Đường Lên Đỉnh Olympia là sân chơi kiến thức dành cho học sinh THPT, nơi các thí sinh phải vận dụng hiểu biết ở nhiều lĩnh vực như Toán học, Vật lý, Hóa học, Văn học, Lịch sử, Địa lý... Bên cạnh nền tảng kiến thức, tốc độ tư duy và khả năng tìm ra hướng giải quyết trong thời gian ngắn cũng là những yếu tố quan trọng quyết định kết quả cuộc thi.
Trong cuộc thi Tuần 3, Tháng I, Quý II của Đường Lên Đỉnh Olympia 17, một câu hỏi Toán học trị giá 20 điểm ở phần thi Về đích từng khiến thí sinh Đoàn Huỳnh Ngọc Ánh rơi vào tình huống đáng chú ý. Điều khiến nhiều người quan tâm là bài toán không đòi hỏi kiến thức quá phức tạp, thậm chí có thể giải bằng phép tính cơ bản nếu nhận ra quy luật tăng tuổi của các nhân vật trong đề bài.
Câu hỏi nằm trong phần Về đích của thí sinh Ngọc Ánh (Ảnh chụp màn hình)
Câu hỏi được đưa ra cho Ngọc Ánh, khi đó là học sinh Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, TP.HCM. Nội dung đề bài như sau: "Hiện nay tổng số tuổi của 4 anh em Kiệt, Thảo, Dũng, Hà kém mẹ 15 tuổi. Hỏi sau bao nhiêu năm nữa, tổng số tuổi của 4 anh em sẽ bằng tuổi của mẹ?"
Trước câu hỏi này, Ngọc Ánh không đưa ra được đáp án. Sau đó, Hà Việt Hoàng, học sinh Trường THPT Sóc Sơn, Hà Nội, bấm chuông giành quyền trả lời và đưa ra đáp án chính xác là 5 năm.
Đáp án tuy ngắn gọn nhưng dựa trên một điểm mấu chốt: mỗi năm trôi qua, tổng số tuổi của bốn anh em và tuổi của người mẹ không tăng với cùng tốc độ. Chỉ cần xác định mức chênh lệch thay đổi mỗi năm, người giải có thể tìm được thời gian cần thiết để hai bên bằng nhau.
Bài toán 20 điểm có thể giải bằng phép tính đơn giản
Theo dữ kiện đề bài, tổng số tuổi hiện tại của Kiệt, Thảo, Dũng và Hà ít hơn tuổi của mẹ 15 tuổi. Nhiệm vụ đặt ra là xác định sau bao nhiêu năm, tổng số tuổi của bốn anh em sẽ bằng tuổi mẹ.
Để giải bài toán, trước hết cần xét sự thay đổi về tuổi của hai bên theo thời gian. Sau mỗi năm, mỗi người trong bốn anh em tăng thêm một tuổi. Vì vậy, tổng số tuổi của cả bốn người tăng thêm 4 tuổi mỗi năm.
Trong khi đó, người mẹ chỉ tăng thêm 1 tuổi sau mỗi năm. Như vậy, dù tổng tuổi của bốn anh em và tuổi mẹ đều tăng lên, tổng tuổi của các con tăng nhanh hơn tuổi mẹ 3 tuổi mỗi năm.
Đây chính là chìa khóa để giải bài toán. Ban đầu, khoảng cách giữa tuổi mẹ và tổng số tuổi của bốn anh em là 15 tuổi. Mỗi năm, khoảng cách này được rút ngắn 3 tuổi. Do đó, số năm cần thiết để khoảng cách bằng 0 được tính bằng cách lấy 15 chia cho 3.
Phép tính cụ thể là:
15 : (4 - 1) = 5 năm.
Từ kết quả trên, có thể kết luận rằng sau 5 năm, tổng số tuổi của bốn anh em Kiệt, Thảo, Dũng và Hà sẽ bằng tuổi của mẹ.
Điểm đáng chú ý của câu hỏi nằm ở cách tiếp cận. Nếu chỉ tập trung vào con số 15 tuổi và cố gắng tìm tuổi cụ thể của từng người, người giải có thể tự làm bài toán trở nên phức tạp hơn. Trong khi đó, đề bài không cung cấp tuổi hiện tại của từng thành viên và cũng không yêu cầu tính tuổi riêng của bất kỳ ai.
Điều cần tìm chỉ là khoảng thời gian để tổng tuổi của bốn anh em bằng tuổi mẹ. Vì vậy, thay vì xác định tuổi cụ thể của từng người, cách giải trực tiếp nhất là tính tốc độ thay đổi của khoảng cách giữa hai bên.
Với dữ kiện đã cho, mỗi năm khoảng cách giảm 3 tuổi. Khi khoảng cách ban đầu là 15 tuổi, chỉ cần thực hiện phép chia đơn giản là có thể tìm được đáp án.
Vì sao câu hỏi không quá khó vẫn có thể khiến thí sinh bỏ lỡ điểm?
Xét riêng về mặt toán học, đây không phải bài toán đòi hỏi những công thức phức tạp hay kiến thức nâng cao. Người giải chỉ cần hiểu rằng tuổi của mỗi người tăng thêm một tuổi sau mỗi năm và từ đó tính mức thay đổi của tổng số tuổi.
Tuy nhiên, việc giải một bài toán trong điều kiện bình thường khác với xử lý câu hỏi tại một cuộc thi kiến thức trực tiếp. Trong Đường Lên Đỉnh Olympia, thí sinh phải tiếp nhận đề bài, xác định dữ kiện quan trọng và lựa chọn cách giải trong thời gian giới hạn. Áp lực cạnh tranh cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tốc độ suy nghĩ.
Một câu hỏi có cách giải ngắn gọn chưa chắc đã dễ dàng được nhận ra ngay lập tức. Đôi khi, trở ngại không nằm ở độ khó của phép tính mà ở việc người giải có tìm được hướng tiếp cận phù hợp hay không.
Với bài toán về tuổi trong cuộc thi Tuần 3, Tháng I, Quý II của Đường Lên Đỉnh Olympia 17, mấu chốt là nhận ra tổng số tuổi của bốn anh em tăng nhanh hơn tuổi mẹ 3 tuổi mỗi năm. Khi xác định được điểm này, toàn bộ bài toán được rút gọn thành phép chia 15 cho 3.
Việc Ngọc Ánh không đưa ra được đáp án, trong khi Hà Việt Hoàng giành quyền trả lời và giải đúng, cũng cho thấy vai trò của khả năng nhận diện nhanh bản chất câu hỏi trong một cuộc thi tính điểm. Với câu hỏi trị giá 20 điểm, việc tìm ra lời giải đúng không chỉ phụ thuộc vào kiến thức mà còn đòi hỏi thí sinh lựa chọn được phương pháp phù hợp trong thời gian ngắn.
Dù vậy, từ một tình huống riêng lẻ cũng không thể kết luận rằng thí sinh thiếu kiến thức. Một câu hỏi có thể đơn giản khi được phân tích lại sau cuộc thi, nhưng tại thời điểm phải đưa ra đáp án, người chơi vẫn cần xử lý đồng thời áp lực thời gian và sự cạnh tranh.
Đôi khi, chìa khóa nằm ở cách nhìn nhận đề bài
Những câu hỏi như trên là ví dụ cho thấy một bài toán không nhất thiết phải có nhiều dữ kiện hay phép tính dài mới tạo ra thử thách. Có những trường hợp, việc tìm ra mối quan hệ giữa các con số quan trọng hơn việc thực hiện nhiều bước tính toán.
Với bài toán của Đường Lên Đỉnh Olympia, nếu nhìn vào tuổi của từng người, đề bài có thể khiến người giải nghĩ đến việc đặt ẩn hoặc lập phương trình. Tuy nhiên, vì câu hỏi chỉ yêu cầu xác định thời gian để tổng tuổi của bốn anh em bằng tuổi mẹ, việc xem xét mức tăng tuổi mỗi năm là đủ để tìm ra đáp án.
Cách giải này cũng cho thấy tầm quan trọng của việc đọc kỹ yêu cầu. Khi xác định đúng điều đề bài cần tìm, người giải có thể loại bỏ những thông tin không cần thiết và tập trung vào mối quan hệ trực tiếp quyết định kết quả.
Sau 5 năm, tổng số tuổi của bốn anh em sẽ bằng tuổi của mẹ. Đáp án của Hà Việt Hoàng vì thế không cần đến những phép tính phức tạp, mà chỉ dựa trên việc xác định chênh lệch tuổi giảm 3 đơn vị mỗi năm.
Đây cũng là điều khiến những câu hỏi tưởng chừng đơn giản trong Đường Lên Đỉnh Olympia có sức hút riêng với khán giả. Không chỉ kiểm tra kiến thức, các câu hỏi còn thử thách khả năng quan sát, tư duy logic và tìm ra lời giải ngắn gọn dưới áp lực thời gian.
Có những bài toán nhìn qua tưởng khó nhưng lại có đáp án rất nhanh nếu tìm đúng chìa khóa. Ngược lại, đôi khi chính những câu hỏi sử dụng phép tính quen thuộc lại khiến người chơi mất thời gian vì chưa nhận ra bản chất vấn đề. Với bài toán 20 điểm kể trên, chỉ cần một phép tính cơ bản là đủ để tìm ra lời giải: 15 : 3 = 5 năm.
Tác giả: Thu Hiền
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 12/10/2026 | 15:26)
