Máy bay cắm đầu lao thẳng đứng xuống biển ngay sau 13 phút cất cánh, gãy đôi thân, toàn bộ 189 người trong khoang thiệt mạng: Bài học đau đớn ngành hàng không
Đây là vụ tai nạn chết người nghiêm trọng hàng đầu liên quan đến dòng máy bay Boeing 737.
Ngày 29/10/2018, bầu trời Indonesia mở ra như bao buổi sáng bình thường khác. Tại sân bay quốc tế Soekarno-Hatta ở Jakarta, chuyến bay mang số hiệu JT610 của hãng hàng không Lion Air chuẩn bị khởi hành đến thành phố Pangkal Pinang. Chiếc Boeing 737 MAX 8 mới gần như còn nguyên mùi xưởng, vừa được đưa vào khai thác chưa lâu.
Trên khoang lúc đó có 181 hành khách cùng 8 thành viên phi hành đoàn. Không ai ngờ rằng chỉ hơn chục phút sau, toàn bộ 189 con người ấy sẽ mãi mãi không thể trở về.
Chiếc máy bay cất cánh lúc hơn 6 giờ sáng trong điều kiện thời tiết được đánh giá bình thường. Nhưng chỉ khoảng 3 phút sau khi rời đường băng, cơ trưởng Bhavye Suneja bắt đầu nhận thấy các dấu hiệu bất thường xuất hiện trên hệ thống điều khiển. Dữ liệu radar sau này cho thấy máy bay liên tục thay đổi độ cao một cách bất thường, lúc chúi xuống rồi lại ngóc lên với tốc độ rất lớn.
Nhận thấy tình hình không ổn, cơ trưởng đã xin phép quay đầu trở lại sân bay Jakarta. Tuy nhiên, mọi thứ diễn ra quá nhanh.
Đến khoảng 6 giờ 33 phút sáng, toàn bộ liên lạc với máy bay bị cắt đứt hoàn toàn. Chỉ 13 phút sau khi cất cánh, chiếc Boeing 737 MAX 8 lao thẳng xuống vùng biển Java với góc đâm gần như dựng đứng, không để lại bất kỳ cơ hội sống sót nào cho những người trên khoang.
Đó trở thành thảm họa hàng không nghiêm trọng nhất trong lịch sử Lion Air, đồng thời là vụ rơi máy bay đầu tiên của dòng Boeing 737 MAX kể từ khi mẫu phi cơ này được đưa vào hoạt động thương mại.
Sau tai nạn, Indonesia lập tức triển khai chiến dịch tìm kiếm cứu nạn quy mô lớn trên vùng biển rộng khoảng 280 km vuông. Hàng trăm nhân viên cứu hộ, tàu tuần tra và thợ lặn được điều động đến hiện trường.
Thế nhưng hy vọng gần như bằng không.
Những mảnh vỡ máy bay, áo phao, hành lý và thi thể nạn nhân lần lượt được tìm thấy trên mặt biển. Trong số những người thiệt mạng có nhiều công chức nhà nước Indonesia, bao gồm 20 nhân viên Bộ Tài chính nước này. Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani sau đó đã trực tiếp đến trung tâm cứu hộ để theo dõi tình hình và yêu cầu toàn ngành mặc băng tang tưởng niệm các đồng nghiệp xấu số suốt một tuần.
Một chi tiết khiến dư luận đặc biệt rùng mình là chiếc máy bay gặp nạn gần như còn rất mới. Theo hồ sơ khai thác, chiếc Boeing 737 MAX 8 chỉ mới bay khoảng 800 giờ kể từ thời điểm được bàn giao vào tháng 8/2018.
Đáng sợ hơn, tai họa thực tế đã có dấu hiệu báo trước.
Đêm trước ngày xảy ra thảm kịch, chính chiếc máy bay này từng thực hiện chuyến bay từ Bali về Jakarta và gặp sự cố tương tự. Khi đó, máy bay bất ngờ lao xuống khiến hành khách hoảng loạn như đang ngồi trên tàu lượn siêu tốc. Có thời điểm phi cơ rơi tự do hơn 60 mét chỉ trong vài giây.
Chuyến bay ấy may mắn thoát nạn nhờ một phi công thứ ba ngoài ca trực tình cờ có mặt trong buồng lái. Người này đã hỗ trợ tổ bay xử lý sự cố bằng cách hướng dẫn ngắt hệ thống điều chỉnh độ nghiêng của bộ ổn định.
Sau khi hạ cánh, đội kỹ thuật tiến hành kiểm tra và khẳng định máy bay đủ điều kiện tiếp tục khai thác vào sáng hôm sau. Nhưng không ai biết rằng “tử thần” vẫn còn nằm nguyên trong hệ thống điều khiển của chiếc phi cơ ấy.
Nhiều tuần sau tai nạn, lực lượng cứu hộ mới lần lượt tìm được hai hộp đen của máy bay dưới lớp bùn dày ở độ sâu hơn 30 mét dưới đáy biển Java.
Kết quả điều tra của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Indonesia sau đó đã gây chấn động ngành hàng không thế giới.
Nguyên nhân chính được xác định đến từ hệ thống MCAS — một phần mềm tự động điều khiển góc chúi của máy bay do Boeing phát triển dành riêng cho dòng 737 MAX.
Điều gây tranh cãi là nhiều phi công gần như không được đào tạo đầy đủ về sự tồn tại cũng như cách vận hành của hệ thống này.
Theo báo cáo điều tra, một cảm biến góc tấn (AoA) trên máy bay đã cung cấp dữ liệu sai lệch. Hệ thống MCAS hiểu nhầm rằng máy bay đang ngóc mũi quá cao và có nguy cơ thất tốc nên tự động kích hoạt, liên tục ép mũi máy bay chúi xuống.
Trong buồng lái, các phi công cố gắng kéo cần điều khiển để nâng mũi máy bay lên. Nhưng cứ mỗi lần như vậy, hệ thống MCAS lại tiếp tục can thiệp và ép đầu phi cơ lao xuống lần nữa.
Cuộc giằng co giữa con người và phần mềm kéo dài trong tuyệt vọng chỉ vài phút trước khi chiếc máy bay đâm mạnh xuống biển.
Báo cáo điều tra cuối cùng đã chỉ ra hàng loạt vấn đề nghiêm trọng, từ lỗi thiết kế của Boeing cho đến quy trình cấp chứng nhận bị cho là quá lỏng lẻo của Federal Aviation Administration.
Tuy nhiên, điều khiến thế giới phẫn nộ hơn là sau thảm họa Lion Air, dòng 737 MAX vẫn tiếp tục được khai thác.
Chỉ vài tháng sau, vào ngày 10/3/2019, chuyến bay 302 của Ethiopian Airlines lại gặp tai nạn với kịch bản gần như giống hệt, khiến thêm 157 người thiệt mạng.
Hai thảm kịch liên tiếp đã tạo ra cơn địa chấn trong ngành hàng không toàn cầu.
Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, toàn bộ dòng máy bay Boeing 737 MAX bị cấm bay trên phạm vi toàn thế giới. Hàng trăm chiếc phi cơ phải nằm đất trong thời gian dài, còn Boeing đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất lịch sử tập đoàn.
Sau đó, hãng phải tiến hành hàng loạt thay đổi lớn, từ cập nhật phần mềm MCAS, chỉnh sửa hệ thống dây điện cho đến đào tạo lại phi công. Đến cuối năm 2020, Federal Aviation Administration mới chính thức dỡ bỏ lệnh cấm bay đối với 737 MAX.
Nhưng với gia đình của 189 nạn nhân trên chuyến bay JT610, mọi thứ đã mãi mãi không thể quay lại như cũ.
Thảm kịch 13 phút trên biển Java không chỉ là một vụ tai nạn hàng không. Nó trở thành biểu tượng cho những cảnh báo bị bỏ qua, cho cuộc đối đầu giữa công nghệ và con người, và cho cái giá khủng khiếp phải trả khi một sai sót trong thiết kế bị xem nhẹ giữa ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD.
