Chuyên gia cảnh báo: Loài dơi mang virus Nipah thích ăn một loại quả Việt Nam bán rất nhiều
Ấn Độ và Bộ Y tế Việt Nam đồng loạt đưa ra khuyến cáo về việc không ăn trái cây bị dơi, chim cắn phòng virus Nipah.
Báo Đời sống và Pháp luật mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề "Chuyên gia cảnh báo: Loài dơi mang virus Nipah thích ăn một loại quả quen thuộc, ngày Tết ở Việt Nam bán cực nhiều", nội dung cụ thể như sau:
Ổ dịch virus Nipah bùng phát tại Ấn Độ đang đặt hệ thống y tế nước này trong tình trạng báo động cao, khi mầm bệnh nguy hiểm này chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu. Với tỷ lệ tử vong từ 40% lên tới 75% và khả năng lây lan từ động vật sang người rồi giữa người với người, Nipah tiếp tục là nỗi ám ảnh y tế toàn cầu.
Theo Timesof India, "Tình trạng sức khỏe của một trong hai y tá dương tính virus Nipah đã được cải thiện, trong khi người còn lại vẫn đang trong tình trạng rất nguy kịch", một quan chức cấp cao của Sở Y tế Tây Bengal cho biết và nói thêm: "Cả hai đang được điều trị trong phòng chăm sóc đặc biệt (ICCU)".
Nipah là virus gây bệnh truyền từ động vật sang người, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh rủi ro cao vì tỷ lệ tử vong lớn và khả năng gây dịch. Các chuyên gia cho biết ca nhiễm ở người tương đối hiếm, song mỗi khi xuất hiện thường để lại hậu quả nặng nề cho hệ thống y tế, đặc biệt tại những khu vực đông dân cư và nguồn lực y tế còn hạn chế.
Khuyến cáo không ăn trái cây bị rụng, đã có vết bị dơi cắn để phòng ngừa nhiễm virus Niah
Cụ thể, theo các số liệu dịch tễ học, tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40% đến 75%, tùy từng đợt dịch và chủng virus lưu hành. Đây là con số rất cao so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, khiến Nipah luôn nằm trong nhóm mầm bệnh được giám sát chặt chẽ trên toàn cầu.
Những bệnh nhân sống sót không đồng nghĩa đã hoàn toàn hồi phục. Nhiều người phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như co giật kéo dài, suy giảm nhận thức hoặc thay đổi tính cách. Đáng lo ngại hơn, trong một số trường hợp hiếm, viêm não có thể tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, do virus tái hoạt động trong cơ thể.
Đường lây nhiễm của virus Nipah
Tiến sĩ Aishwarya R, Chuyên gia tư vấn bệnh truyền nhiễm, Bệnh viện Aster RV cho biết, virus này lây truyền tự nhiên từ dơi ăn quả sang người theo một vài cách.
Cách thứ nhất là qua dịch tiết của dơi; cách thứ hai là qua thực phẩm bị nhiễm bẩn. Và cách thứ ba là lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể bị nhiễm bệnh.
"Virus Nipah không phải điều bạn nghe đến hàng ngày, nhưng chắc chắn là một loại virus cần phải chú ý. Điều đáng sợ là tốc độ lây lan của nó rất nhanh và nguy hiểm", Tiến sĩ Aishwarya R nói.
Phân tích rõ hơn, Tiến sĩ R. cho biết, loài dơi mang virus Nipal hay ăn quả chà là nói riêng và ăn các loại quả khác nói chung. Do đó, người dân tuyệt đối không nên ăn quả chà là bị rụng, bị cắn, uống nhựa chà là chưa được tiệt trùng.
Tại Ấn Độ, nhựa (mủ) từ thân cây chà là thường được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh về tiêu chảy và nhiễm trùng đường sinh dục. Nó cũng được ứng dụng trong công nghiệp, như sản xuất vecni hoặc chất kết dính.
"Hãy hạn chế tiếp xúc với dơi và động vật nhiễm bệnh; thực hiện các biện pháp kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt khi chăm sóc bệnh nhân nghi nghiễm", vị chuyên gia nhấn mạnh.
Dơi ăn quả chà là, chúng là nguồn mang virus Nipah
Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo các loại quả cần tránh
Sáng 27/1, Bộ Y tế khuyến cáo các địa phương tăng cường giám sát dịch bệnh tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, trong bối cảnh bùng phát dịch virus Nipah tại một bang của Ấn Độ. Nhiều sân bay châu Á những ngày qua cũng siết chặt giám sát y tế và sàng lọc hành khách như thời Covid-19 bởi lo ngại virus xâm nhập.
Để phòng virus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đảm bảo vệ sinh thực phẩm bằng cách "ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm. Tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến.
Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền virus cao như dơi ăn quả. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.
Bộ Y tế khuyến cáo tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến
Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah. Với người đi từ vùng dịch về, trong vòng 14 ngày nếu có các triệu chứng đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Lúc này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. Người xung quanh hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm, sử dụng đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày, trường hợp diễn tiến nặng, người nhiễm virus bị chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.
Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026 Ấn Độ có 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, đều là nhân viên y tế tại một bệnh viện ở Tây Bengal. Hiện, hai trường hợp có kết quả xét nghiệm khẳng định. Chưa rõ nguồn lây tại ổ dịch này.
Virus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah ghi nhận rải rác ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn.
Hiện, Việt Nam chưa ghi nhận ca Nipah nào.
Chuyên trang Z News cũng đưa thông tin tương tự qua bài viết "Cách phân biệt trái cây từng bị động vật cắn phòng virus Nipah":
Virus Nipah lây từ động vật sang người và có thể truyền qua tiếp xúc với thực phẩm bị ô nhiễm, trong đó trái cây bị động vật cắn là một trong những con đường lây có thể xảy ra nếu tiêu thụ không an toàn.
Hiện tại chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh này, vì vậy nhận biết an toàn thực phẩm là một biện pháp quan trọng để phòng tránh nguy cơ.
Dấu hiệu dễ thấy nhất nằm ở bề mặt vỏ: trái cây từng bị động vật cắn thường có vết khuyết, không “mịn” như va đập, mép rách nham nhở, phần thịt lộ ra hoặc bị khoét thành mảng.
Với nhóm động vật gặm nhấm, có thể gặp những vệt gặm lặp lại tạo rãnh nhỏ; còn với dơi ăn quả, nhiều trường hợp để lại vết chọc/rách và vùng tổn thương ẩm, dễ thâm quanh miệng vết.
Nếu thấy khu vực hư hại có dịch dính lạ, bề mặt hơi nhớt, hoặc có dấu hiệu bị “mở đường” cho kiến, ruồi bâu nhanh hơn bình thường, nên coi đó là nhóm rủi ro và không sử dụng để ăn tươi.
Một “bẫy” khác là trái cây nhìn còn nguyên ở mặt ngoài nhưng lại có bất thường ở phần cuống hoặc đáy. Hãy quan sát kỹ các điểm lõm tự nhiên. Trái bị cắn thường xuất hiện lỗ nhỏ, vết nứt mảnh quanh cuống; khi ấn nhẹ có thể thấy mềm bất thường, đổi màu hoặc rỉ dịch.
Với trái cây chín mềm, những dấu hiệu này càng dễ bị bỏ qua nếu người mua chỉ nhìn lướt. Trong thực tế chọn mua, nguyên tắc an toàn là ưu tiên trái còn nguyên vẹn cấu trúc, không có điểm “mở” nào khiến thịt quả lộ ra môi trường.
 |
|
Nhân viên y tế Ấn Độ làm việc tại khu vực cách ly, điều trị bệnh do virus Nipah. Ảnh: India Today. |
Cũng cần để ý nguồn gốc và cách bày bán. Trái cây bị rơi, nằm sát nền, hoặc để lẫn với các quả đã dập có thể tăng nguy cơ nhiễm bẩn chéo.
Ngoài việc quan sát để loại trừ những quả có dấu hiệu bị động vật cắn, yếu tố quyết định nằm ở khâu vệ sinh và cách ăn. Các cơ quan y tế trong nước và quốc tế đều nhấn mạnh nguyên tắc phòng ngừa theo hướng “giảm phơi nhiễm” từ thực phẩm, bởi virus Nipah có thể liên quan đến thực phẩm bị nhiễm bẩn trong một số bối cảnh dịch tễ.
Với trái cây ăn tươi, thao tác quan trọng nhất là rửa sạch và gọt vỏ trước khi dùng. Việc gọt bỏ lớp vỏ giúp loại đi phần bề mặt có nguy cơ bám dịch tiết hoặc tạp nhiễm từ môi trường và động vật, đồng thời hạn chế rủi ro “đưa” vi khuẩn, virus từ vỏ vào phần thịt quả khi cắt.
Trong thói quen ăn uống hàng ngày, nguyên tắc “ăn chín, uống sôi” vẫn là khuyến nghị nền tảng của y tế dự phòng. Với các thực phẩm có thể nấu hoặc chế biến nhiệt, ưu tiên ăn chín giúp giảm nguy cơ lây bệnh qua đường tiêu hóa từ thực phẩm và nước uống, đặc biệt trong giai đoạn người dân có tâm lý tích trữ hoặc mua sắm nhiều.
Cuối cùng, cần lưu ý tránh sử dụng các sản phẩm nhựa cây sống hoặc đồ uống/thực phẩm không qua chế biến trong bối cảnh có khuyến cáo phòng dịch, chẳng hạn nhựa thốt nốt tươi hoặc một số dạng “nước” lấy trực tiếp từ cây. WHO và CDC từng đề cập thực phẩm/đồ uống có thể bị nhiễm bẩn bởi động vật là một nguy cơ cần thận trọng. Vì vậy, lựa chọn sản phẩm đã qua xử lý an toàn là cách giảm rủi ro thực tế và dễ áp dụng.
