Bệnh nhân sống sót sau khi nhiễm virus Nipah kể trải nghiệm kinh hoàng: "May mắn sống sót nhưng di chứng theo tôi suốt phần đời còn lại"
“Bệnh động kinh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi. Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời”, ông chia sẻ.
Báo Thanh niên Việt ngày 27/1/2026 đưa tin: "Bệnh nhân sống sót sau khi nhiễm virus Nipah kể trải nghiệm kinh hoàng: "May mắn sống sót nhưng di chứng theo tôi suốt phần đời còn lại"", nội dung cho biết:
Năm 1999, làng Sungai Nipah (Malaysia) trở thành tâm điểm của một đợt bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm khiến 105 người thiệt mạng, hơn 160 người khác bị nhiễm và xóa sổ một ngành chăn nuôi lợn trị giá hàng tỷ USD của Malaysia.
“Đó là một thảm kịch lớn”, Giáo sư Dato CT Tan, bác sĩ thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya, nơi điều trị nhiều bệnh nhân khi đó, cho biết. “Trong một gia đình có thể có hai, ba người cùng mắc bệnh. Có người ch:ết, có người rơi vào trạng thái sống thực vật. Họ không chỉ mất sức khỏe, mà còn mất toàn bộ sinh kế đã gắn bó suốt ba thế hệ”.
Ban đầu, dịch bệnh bị chẩn đoán nhầm là viêm não Nhật Bản, dẫn đến các chiến dịch phun thuốc diệt muỗi nhưng không ngăn được số ca tử vong. Mãi đến tháng 3/1999, các nhà khoa học mới xác định đây là một mầm bệnh lây từ động vật sang người hoàn toàn mới và đặt tên là virus Nipah.
Hơn hai thập kỷ trôi qua, dù dịch Nipah đã nhiều lần tái xuất, thế giới vẫn chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho loại virus được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm có “tiềm năng gây dịch nghiêm trọng”.
Virus Nipah tấn công não bộ và có tỷ lệ tử vong lên tới 70%. Hiện nay, những người sống sót từ đợt dịch đầu tiên đang hiến máu cho các nhà khoa học, với hy vọng góp phần giúp nhân loại không bao giờ phải chứng kiến một thảm kịch tương tự.
Những vết sẹo không bao giờ lành
Năm 2022, ông Hoon Keong Goh bất ngờ ngất xỉu khi đang lái xe máy và đâm vào phía sau một chiếc xe tải. May mắn thoát ch:ết, nhưng tai nạn cho thấy các cơn động kinh - di chứng ông mang từ sau khi khỏi Nipah, đang trở nên nặng hơn.
“Bác sĩ phải tăng gấp đôi liều thuốc và cấm tôi lái xe”, ông nói, quay mặt đi khi nhân viên y tế lấy máu. Những mẫu máu này sau đó sẽ được phân tích để tìm hiểu cách virus tác động lên cơ thể con người.
Ông Hoon Keong Goh sống chung với căn bệnh động kinh, di chứng sau khi nhiễm virus Nipah
Tác nhân gây bệnh đã tấn công thị lực của Kong Chong Wong, một người dân khác tại làng Sungai Nipah
Ông Goh mới 27 tuổi khi trở thành một trong những ca bệnh đầu tiên ở Sungai Nipah. Ký ức của ông về thời gian đó khá mờ nhạt, chỉ nhớ mình gục ngã vì sốt cao và được đưa vào bệnh viện. Nhưng ông không bao giờ quên nỗi sợ hãi trong lần ngất đầu tiên sau khi xuất viện.
Virus Nipah gây viêm não, để lại những tổn thương vĩnh viễn. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như động kinh hoặc thay đổi tính cách.
“Bệnh động kinh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi”, ông Goh nói. “Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời”.
Virus thậm chí có thể “ẩn mình” trong cơ thể và gây biến chứng nhiều năm sau đó. Các nhà khoa học từng ghi nhận những trường hợp viêm não khởi phát muộn, thậm chí hơn một thập kỷ sau khi nhiễm mà không có triệu chứng ban đầu.
Mầm bệnh ‘đáng sợ’ và nguy cơ lan rộng
Virus Nipah thường được xem là một trong những mầm bệnh nguy hiểm nhất đối với con người vì tỷ lệ tử vong cao, diễn tiến nhanh và hậu quả lâu dài. WHO xếp Nipah vào nhóm tác nhân ưu tiên do nguy cơ gây đại dịch, còn Mỹ coi đây là mối đe dọa an ninh sinh học.
Bệnh có thể khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng tiến triển sang lú lẫn, viêm não và hôn mê chỉ trong vòng 24 giờ.
“Đây là một trong những mầm bệnh ch:ết người nhất từng được biết đến”, Tiến sĩ Gabrielle Breugelmans, Giám đốc dịch tễ học của Liên minh Sáng kiến Sẵn sàng Ứng phó Dịch bệnh Toàn cầu (CEPI), nhận định.
Tại Malaysia, các nhà khoa học xác định virus lây từ dơi ăn quả sang lợn, rồi từ lợn sang người. Trong khi đó, tại Bangladesh và một số vùng của Ấn Độ, virus thường lây trực tiếp từ dơi sang người, thường thông qua nước chà là tươi bị nhiễm nước bọt của dơi.
Bangladesh ghi nhận tỷ lệ tử vong trung bình lên tới 71%, còn tại bang Kerala của Ấn Độ năm 2018, 17 trong số 18 người nhiễm đã tử vong.
Cuộc chạy đua vắc xin
Năm 2023, tại một phòng thí nghiệm ở Kuala Lumpur (Malaysia), các nhà khoa học đã phân tích máu của 24 người sống sót ở Sungai Nipah, so sánh với nhóm không nhiễm bệnh, nhằm hiểu rõ phản ứng miễn dịch của cơ thể với virus Nipah. Những dữ liệu này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển vắc xin.
“Muốn có vắc xin, trước hết phải hiểu cơ thể con người phản ứng thế nào với virus”, Giáo sư Li-Yen Chang, Đại học Malaya, cho biết. Từ năm 2023 đã có ít nhất 8 nhóm nghiên cứu trên thế giới, trong đó có nhóm phát triển vắc xin Oxford/AstraZeneca, quan tâm tới dữ liệu này.
Trở lại Sungai Nipah, những trang trại lợn năm xưa giờ đã được thay thế bằng rừng cọ. Nhiều người rời làng để tìm việc mới hoặc tránh những ký ức đau buồn.
Nhưng với ông Goh, việc tham gia nghiên cứu không chỉ là đóng góp cho khoa học. “Tôi muốn thế giới hiểu virus này là gì và nó đã làm gì với chúng tôi”, ông nói. “Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có vắc xin, và nếu có, tôi muốn con tôi được tiêm”.
Câu chuyện của Sungai Nipah, sau hơn 20 năm, không chỉ là ký ức đau thương, mà còn là lời nhắc nhở về sự mong manh của nhân loại trước các dịch bệnh mới nổi và tầm quan trọng của việc chuẩn bị từ sớm, trước khi thảm kịch lặp lại.
Báo VTC cùng ngày đưa tin: "Virus Nipah là gì, nguy hiểm ra sao?", cho biết Virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao và cần được giám sát chặt chẽ.
Thông tin về virus Nipah xuất hiện trở lại tại Ấn Độ đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) khẳng định đây là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao và cần được giám sát chặt chẽ.
Tỷ lệ tử vong cao
Theo TS Phu, virus Nipah lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1998 tại Malaysia. Dù các đợt bùng phát thường có quy mô không lớn, nhưng bệnh cảnh lại vô cùng nặng nề.
Ở những trường hợp nhập viện, tỷ lệ tử vong dao động từ 40 - 75%. Đáng lo ngại là bệnh diễn tiến rất nhanh, người mắc khởi phát với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng chuyển sang suy hô hấp và viêm não cấp trước khi tử vong.
PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế)
Virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Trong đó, dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus. Virus này cũng có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt trong quá trình chăm sóc, điều trị, nếu không bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn.
Một số đợt dịch tại Ấn Độ cũng từng ghi nhận ca lây nhiễm trong nhân viên y tế. Điều này cho thấy, nếu chủ quan thì nguy cơ lây truyền trong môi trường bệnh viện là tất yếu.
Tuy nhiên, một dấu mốc lịch sử đáng nhớ là vào năm 1998, virus này từng bùng phát mạnh mẽ tại các hộ chăn nuôi lợn ở Malaysia và Singapore. Khi đó, hầu hết người mắc bệnh là do tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc thịt lợn nhiễm bệnh.
Kể từ đó đến nay, dù Malaysia không ghi nhận đợt bùng phát mới nào và các ổ dịch xuất hiện rải rác sau này chủ yếu liên quan đến dơi, nhưng lợn vẫn được coi là vật chủ trung gian quan trọng có thể làm tăng nguy cơ lây sang người.
Không tiếp xúc với động vật là nguồn lây
Tính đến ngày 27/1/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc Nipah nào. Tuy nhiên, đánh giá nguy cơ virus Nipah xâm nhập Việt Nam, ông Phu cho rằng cần đặc biệt lưu ý hai yếu tố. Thứ nhất, nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, thông qua người đi về từ các vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành.
Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực châu Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả. Dù từ trước đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng vẫn cần giám sát nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi. Dơi có thể bay từ vùng này sang vùng khác, mang theo mầm bệnh. Ngoài ra, chúng có thể lây truyền sang đàn heo, tăng nguy cơ lây truyền sang người.
“Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát trên động vật và trên người đều rất quan trọng”, ông Phu nhấn mạnh.
Virus Nipah gây tỷ lệ tử vong cao. (Ảnh minh họa)
PGS.TS Trần Đắc Phu nhận định, Việt Nam nằm trong khu vực có sự phân bố của dơi ăn quả, do đó cần giám sát đồng thời trên cả người và động vật. Dù vậy, chuyên gia này cũng khẳng định: "Bệnh không có nguy cơ bùng dịch lớn nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa. Chúng ta không chủ quan, nhưng cũng không nên quá lo lắng".
Trong bối cảnh Tết Nguyên Đán đang cận kề, nhu cầu tiêu thụ thịt lợn tăng cao, PGS.TS Trần Đắc Phu khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt vệ sinh chăn nuôi, gi:ết m:ổ và đặc biệt là ăn chín, uống sôi.
Ông cũng khuyến cáo người dân đặc biệt lưu ý các triệu chứng như sốt cao, biểu hiện viêm đường hô hấp, viêm não, nhất là khi có yếu tố dịch tễ như đi về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với động vật nghi ngờ mang mầm bệnh.
Trong trường hợp có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, cách ly, điều tra dịch tễ và xét nghiệm xác định. Do triệu chứng của virus Nipah có thể trùng lặp với nhiều bệnh khác, xét nghiệm là bước quyết định để chẩn đoán.
Về phòng bệnh, chuyên gia này khuyến cáo người dân không tiếp xúc trực tiếp với dơi và các động vật nghi là nguồn lây. Đảm bảo vệ sinh trong chăn nuôi, gi:ết m:ổ, đặc biệt là với heo. Ăn chín, uống chín; thực hiện vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang để phòng bệnh.
“Đặc biệt, người làm trong lĩnh vực chăn nuôi, gi:ết m:ổ cần trang bị đầy đủ bảo hộ lao động để tránh tiếp xúc với nguồn lây nếu có. Khi có triệu chứng nghi ngờ, chủ động khai báo y tế và đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị, cách ly kịp thời.
Bên cạnh đó, các cơ sở y tế cần nâng cao cảnh giác, đặc biệt với những bệnh nhân có biểu hiện sốt, viêm não, viêm hô hấp và có yếu tố dịch tễ liên quan. Công tác giám sát tại cửa khẩu cũng cần được tăng cường đối với người nhập cảnh từ vùng có dịch.
Việt Nam hiện chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng không vì thế mà chủ quan. "Cần có kế hoạch, khuyến cáo để phát hiện sớm, cách ly kịp thời và kiểm soát tốt, ngăn chặn nguy cơ lây lan ra cộng đồng”, ông Phu nhấn mạnh.
