Virus Nipah xuất hiện trở lại: Thông tin nguồn lây và triệu chứng khó lường, Việt Nam kích hoạt cảnh báo cao
Virus Nipah đang xuất hiện trở lại tại một số quốc gia châu Á với diễn biến khó lường, buộc Việt Nam kích hoạt nhiều biện pháp giám sát, phòng chống virus Nipah nhằm ngăn nguy cơ xâm nhập, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Theo báo Sở hữu trí tuệ có bài Virus Nipah xuất hiện trở lại: Thông tin nguồn lây và triệu chứng khó lường, Việt Nam kích hoạt cảnh báo cao. Nội dung như sau:
Virus Nipah và nguy cơ dịch bệnh tử vong cao không thể xem nhẹ
Virus Nipah là mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từng gây lo ngại lớn cho y tế toàn cầu. Theo các tài liệu y học, virus này được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia và nhanh chóng thu hút sự chú ý do khả năng gây bệnh nặng trên người. Chỉ vài năm sau, dịch Nipah tiếp tục được ghi nhận tại Bangladesh và Ấn Độ, cho thấy nguy cơ lan rộng trong khu vực châu Á. Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá virus Nipah thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, bởi virus Nipah tử vong cao, có thể dao động từ 40 đến 75% ở những ca bệnh nặng phải nhập viện.
Điểm đáng lo ngại của virus Nipah là đến nay vẫn chưa có vaccine phòng ngừa cũng như thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ và xử trí biến chứng. Chính vì vậy, khi dịch Nipah xuất hiện rải rác tại một số quốc gia, ngành y tế nhiều nước đã lập tức nâng mức cảnh báo. Các chuyên gia cho rằng dù số ca bệnh chưa nhiều và chưa hình thành ổ dịch lớn, nhưng đặc tính lây truyền từ động vật sang người, sau đó có thể lây giữa người với người, khiến virus Nipah luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát.
Theo nghiên cứu dịch tễ, dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên chính của virus Nipah tại Ấn Độ và Bangladesh. Từ nguồn lây này, virus có thể truyền sang người qua thực phẩm bị nhiễm, đồ dùng nhiễm mầm bệnh hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh. Thời gian ủ bệnh trung bình từ 4 đến 14 ngày, song trong một số trường hợp có thể kéo dài hơn. Người nhiễm virus Nipah thường xuất hiện triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn, đau họng, sau đó bệnh tiến triển nhanh với các rối loạn thần kinh, lú lẫn, buồn ngủ, thậm chí viêm não cấp tính, đe dọa tính mạng.
Trong bối cảnh đó, việc theo dõi chặt chẽ tình hình dịch Nipah trên thế giới được xem là yêu cầu bắt buộc. Các chuyên gia cảnh báo, sự chủ quan hoặc chậm trễ trong giám sát có thể khiến virus Nipah xâm nhập và gây hậu quả nghiêm trọng cho hệ thống y tế.
Các nhân viên y tế chuyển một người đàn ông có triệu chứng nhiễm virus Nipah đến khu cách ly tại bệnh viện ở Kozhikode, bang Kerala (Án Độ), ngày 16.9.2023. Ảnh: AFP
Bộ Y tế tăng cường phòng chống virus Nipah, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc
Trước diễn biến mới của dịch Nipah tại Ấn Độ, Bộ Y tế Việt Nam đã chủ động triển khai nhiều biện pháp nhằm phòng chống virus Nipah từ sớm. Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong khoảng thời gian cuối tháng 12.2025 đến cuối tháng 1.2026, Ấn Độ ghi nhận một số trường hợp nghi nhiễm, trong đó có ca được xét nghiệm khẳng định tại bang Tây Bengal. Tuy nhiên, đến nay, Nipah tại Việt Nam vẫn chưa được ghi nhận ca bệnh nào.
Dù vậy, Bộ Y tế nhận định nguy cơ xâm nhập không thể loại trừ, nhất là khi hoạt động giao thương, đi lại quốc tế ngày càng gia tăng. Ngành y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản ứng phó nếu xuất hiện ca nghi ngờ. Công tác phối hợp với WHO và các quốc gia trong khu vực cũng được đẩy mạnh nhằm cập nhật kịp thời thông tin dịch tễ liên quan đến virus Nipah.
Bên cạnh các biện pháp chuyên môn, Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh. Người dân nên hạn chế đến vùng đang có dịch Nipah nếu không thực sự cần thiết. Trường hợp trở về từ khu vực nguy cơ, cần tự theo dõi sức khỏe ít nhất 14 ngày. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến virus Nipah, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế, hạn chế tiếp xúc và cung cấp đầy đủ thông tin dịch tễ.
Các khuyến cáo về an toàn thực phẩm cũng được nhấn mạnh trong công tác phòng chống virus Nipah. Người dân cần thực hiện ăn chín, uống sôi, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng, tuyệt đối không dùng thực phẩm có dấu hiệu bị động vật cắn phá. Việc tránh tiếp xúc gần với dơi ăn quả và động vật hoang dã khác được xem là biện pháp quan trọng để ngăn nguồn lây.
Ngoài ra, khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với người nghi mắc bệnh, cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Bộ Y tế khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình dịch Nipah, kịp thời cập nhật khuyến cáo và triển khai các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, không để virus Nipah gây ra những hệ lụy đáng tiếc.
Theo VNexpress đưa tin "Bộ Y tế khuyến cáo không ăn trái cây bị dơi, chim cắn phòng vi:rus Nipah" với nội dung chính như sau:
Sáng 27/1, Bộ Y tế khuyến cáo các địa phương tăng cường giám sát dịch bệnh tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, trong bối cảnh bùng phát dịch vi:rus Nipah tại một bang của Ấn Độ. Nhiều sân bay châu Á những ngày qua cũng siết chặt giám sát y tế và sàng lọc hành khách như thời Covid-19 bởi lo ngại vi:rus xâm nhập.
Bệnh do vi:rus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A - nhóm bệnh nguy hiểm nhất, tỷ lệ tu:vong cao 40-75%. vi:rus lây truyền chủ yếu từ động vật sang người (tại Ấn Độ hiện nay truyền qua loài dơi ăn quả), hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm. vi:rus có thể lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của bệnh nhân.
Do đó, để phòng vi:rus Nipah, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đảm bảo vệ sinh thực phẩm bằng cách "ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm. Tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến.
Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền vi:rus cao như dơi ăn quả. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi gi:ết m:ổ, tiếp xúc với động vật.
Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do vi:rus Nipah. Với người đi từ vùng dịch về, trong vòng 14 ngày nếu có các triệu chứng đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Lúc này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. Người xung quanh hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm, sử dụng đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày, trường hợp diễn tiến nặng, người nhiễm vi:rus bị chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.
Kiểm dịch y tế để kiểm soát Covid tại sân bay Nội Bài thời kỳ bùng dịch. Ảnh: Giang Huy
Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026 Ấn Độ có 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do vi:rus Nipah, đều là nhân viên y tế tại một bệnh viện ở Tây Bengal. Hiện, hai trường hợp có kết quả xét nghiệm khẳng định. Chưa rõ nguồn lây tại ổ dịch này.
vi:rus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do vi:rus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh do vi:rus Nipah ghi nhận rải rác ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn.
Việt Nam chưa ghi nhận ca Nipah nào.
Hiện bệnh chưa vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.
