Cảnh báo khẩn cấp tới các gia đình đang nấu cơm bằng nồi cơm điện
Riêng đối với cơm trắng, các khuyến cáo từ Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) cùng Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh đặc biệt lưu ý về sự tồn tại của bào tử vi khuẩn Bacillus cereus trong hạt gạo thô.
Hệ thống thiết bị gia dụng này gần như duy trì tần suất hoạt động liên tục mỗi ngày tại phần lớn các hộ gia đình Việt để phục vụ nhu cầu ăn uống thường nhật. Mặc dù vậy, sự tiện ích vượt trội của sản phẩm lại vô tình tạo nên một thói quen lưu trữ cơm và các loại đồ ăn chín ở trạng thái ủ nhiệt suốt nhiều giờ liên tục từ bữa này sang bữa khác, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người.
Theo các phân tích chuyên môn về lĩnh vực an toàn thực phẩm, thói quen sử dụng thiết bị gia dụng theo phương thức duy trì nhiệt lượng kéo dài như trên là một tác nhân không nên coi nhẹ.
Cảnh báo chuyên khoa về "vùng nhiệt độ nguy hiểm" của thực phẩm
Các dữ liệu y tế từ bác sĩ Xiong Zhujuan, công tác tại khoa Dinh dưỡng lâm sàng của Bệnh viện Ung thư tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), chỉ ra rằng mức nhiệt lượng ở trạng thái giữ nóng của phần lớn thiết bị gia dụng này dao động trong khoảng từ 60 đến 70 độ C. Mức nhiệt này nằm rất sát với phạm vi nhiệt độ bất lợi cho việc bảo quản, nơi các chủng vi sinh vật gây hại có khả năng sinh khối cực kỳ nhanh chóng nếu nguồn nhiệt không được duy trì ở trạng thái đồng đều.
Hệ thống thông tin y tế từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) và trang cổng thông tin an toàn thực phẩm Foodsafety.gov cũng đồng nhất quan điểm khi khẳng định các tác nhân sinh học gây độc tố trong thực phẩm có xu hướng phát triển mạnh mẽ nhất trong biên độ nhiệt từ 4 đến 60 độ C. Các dạng đồ ăn đã được làm chín nếu không thể đảm bảo độ nóng liên tục hoặc không được đưa vào môi trường hạ nhiệt kịp thời sẽ rất dễ rơi vào khoảng nhiệt độ bất lợi kể trên, làm gia tăng tỷ lệ phát sinh độc tố khi con người hấp thụ.
Cơ chế hình thành rủi ro sinh học từ thói quen ủ nhiệt đồ ăn
Nhiều người tiêu dùng vẫn giữ quan niệm sai lầm rằng việc duy trì thiết bị ở trạng thái cắm điện giữ ấm sẽ bảo đảm tuyệt đối cho độ an toàn của thực phẩm. Trên góc độ khoa học, mối nguy hại không chỉ phụ thuộc vào việc món ăn có duy trì được độ nóng hay không, mà phụ thuộc rất lớn vào sự đồng đều về nhiệt lượng giữa các lớp thực phẩm, mức độ tiếp xúc với môi trường không khí bên ngoài sau mỗi lần mở nắp, và tần suất can thiệp vào lòng nồi. Khi đồ ăn bị lưu giữ quá lâu trong điều kiện môi trường lý tưởng cho vi sinh vật, cơ thể người sử dụng sẽ đối mặt với nguy cơ cao về các hội chứng rối loạn tiêu hóa, tổn thương hệ thống đường ruột, biểu hiện nôn mửa hoặc tiêu chảy cấp.
Riêng đối với cơm trắng, các khuyến cáo từ Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) cùng Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh đặc biệt lưu ý về sự tồn tại của bào tử vi khuẩn Bacillus cereus trong hạt gạo thô. Quá trình gia nhiệt thông thường đôi khi không thể phá hủy hoàn toàn cấu trúc bền vững của dạng bào tử này. Nếu cơm sau khi làm chín tiếp tục bị lưu giữ ở mức nhiệt độ không đạt chuẩn trong thời gian dài, các bào tử sẽ chuyển trạng thái hoạt động, tăng sinh và phóng thích độc tố nguy hiểm. Do đó, yếu tố cốt lõi gây ngộ độc không xuất phát từ số lần người dùng tiến hành đảo nhiệt lại đồ ăn, mà phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình lưu trữ và bảo vệ thực phẩm trước đó.
Hệ thống Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch Prevention Trung Quốc cũng đưa ra những kết luận đồng thuận với nội dung này. Các chuyên gia y tế khuyến cáo đồ ăn hoặc cơm thừa sau bữa ăn bắt buộc phải được chuyển sang môi trường lưu trữ nhiệt độ thấp (tủ lạnh) và phải được tiến hành gia nhiệt toàn diện trước khi sử dụng lại, nhằm hạn chế tối đa rủi ro từ thói quen ủ ấm thực phẩm sai cách.
Phương pháp vận hành thiết bị khoa học và bảo vệ sức khỏe
Dựa trên hệ thống khuyến cáo từ các tổ chức chuyên môn, nguyên tắc cốt lõi được xác lập là cơm và đồ ăn sau khi hoàn thành chu trình làm chín nên được tiêu thụ trong thời gian sớm nhất. Trạng thái giữ ấm của thiết bị chỉ nên được áp dụng như một biện pháp hỗ trợ tạm thời trong ngắn hạn với mốc thời gian giới hạn an toàn tối đa là 4 giờ đồng hồ.
Nghiêm ngặt hơn, các cơ quan kiểm soát an toàn thực phẩm tại Mỹ và Anh khuyến nghị người dân nên đưa các nhóm thực phẩm dễ biến chất vào môi trường điện lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, đặc biệt đối với cơm chín cần được làm nguội nhanh để bảo quản lạnh sớm nhất có thể.
Để xử lý lượng cơm dư thừa một cách khoa học, người dùng nên sới sản phẩm ra các khay chứa sạch có bề mặt nông để thúc đẩy quá trình thoát nhiệt tự nhiên trước khi đưa vào ngăn mát tủ lạnh. Trong lần sử dụng kế tiếp, sản phẩm cần được gia nhiệt kỹ lưỡng cho đến khi đạt trạng thái bốc hơi nước đồng đều. Trung tâm An toàn Thực phẩm Hong Kong (Trung Quốc) khuyến nghị nhiệt độ tại vị trí trung tâm của khối thực phẩm khi nấu hoặc làm nóng lại phải đạt tối thiểu 75 độ C và duy trì liên tục trong ít nhất 30 giây; đồng thời tuyệt đối không tái bảo quản và gia nhiệt nhiều lần đối với phần thức ăn đã từng được làm nóng lại.
Bên cạnh các yếu tố về an toàn sinh học, quy trình vận hành kỹ thuật đối với thiết bị cũng cần được tuân thủ nghiêm ngặt theo khuyến cáo của các cơ quan quản lý thị trường. Người tiêu dùng cần lưu ý:
-
Tuyệt đối không để thiết bị hoạt động ở trạng thái cạn kiệt nước khi vẫn kết nối nguồn điện.
-
Hạn chế tối đa việc sử dụng các dụng cụ xới bằng chất liệu kim loại có khả năng gây tổn hại, bong tróc lớp màng chống dính trong lòng nồi.
-
Sử dụng các vật liệu mềm mại trong quá trình lau chùi, vệ sinh định kỳ.
-
Thường xuyên kiểm tra trạng thái kỹ thuật của hệ thống dây dẫn và phích cắm nhằm phòng ngừa các sự cố đoản mạch hoặc hỏng hóc thiết bị trong dài hạn.
