Nói với người nhà bạn: 5 việc TUYỆT ĐỐI không làm ngay sau khi thức dậy vào mùa lạnh, "mất mạng như chơi"
Thức dậy liền làm 1 việc cho bớt lạnh, một người đàn ông ngoài 40 tuổi qua đời vì đột quỵ.
Báo Người Đưa Tin đưa tin với tiêu đề: "Nói với người nhà bạn: 5 việc TUYỆT ĐỐI không làm ngay sau khi thức dậy vào mùa lạnh, "mất mạng như chơi"", nội dung được đăng tải như sau:
Người đàn ông này họ Đặng (Hồ Nam, Trung Quốc), qua đời ở tuổi 49 do nhồi máu não. Người vợ cho biết, ông vốn là người chăm tập thể dục dù trời lạnh, cũng cực hiếm khi ốm đau. Tuy nhiên, ông có thói quen hút thuốc, uống bia rượu và thích ăn đồ dầu mỡ. Khoảng 5 năm trước, ông từng được bác sĩ cảnh báo huyết áp cao nhưng chủ quan.
Vào ngày xảy ra sự việc, trời rất lạnh nhưng ông Đặng dậy sớm và muốn ra ngoài tập thể dục do trong người hơi mệt, nôn nao. Vì người nhà không đồng ý nên ông tập ở nhà, hút thuốc cho ấm người. Chẳng ngờ một lúc sau ông đau đầu, nôn mửa, không thể đi lại do tay phải và chân phải đều rất yếu.
Ngay sau đó, ông Đặng được đưa tới Khoa cấp cứu Bệnh viện Trung ương Chu Châu (Hồ Nam, Trung Quốc). Từ tê liệt nửa người tới hoàn toàn mất ý thức, dù các bác sĩ đã cố gắng hết sức vẫn không thể cứu sống người đàn ông này. Kết luận tử vong do nhồi máu não. Nguyên nhân không chỉ từ một loạt thói xấu tích tụ lâu ngày, không kiểm soát huyết áp kịp thời mà còn do hành động làm ngay sau khi thức dậy như: bật dậy quá nhanh, hút thuốc, vận động mạnh.
5 việc tuyệt đối không làm ngay sau khi thức dậy
Bác sĩ của ông Đặng cảnh báo, sáng sớm sau khi thức dậy, nhất là vào mùa lạnh là thời điểm dễ xảy ra đột quỵ, biến chứng tim mạch. Bởi nhiệt độ hạ thấp, các mạch máu có xu hướng co lại để giữ nhiệt, khiến huyết áp tăng cao và máu trở nên đậm đặc hơn. Trong khi lúc này cơ thể đang yếu, thiếu năng lượng và chưa thích nghi ngay sau khi ngủ dậy.
Để bảo vệ bản thân, có 5 việc tuyệt đối không nên vội làm ngay sau khi thức dậy, đặc biệt là vào trời lạnh:
1. Bật dậy quá nhanh và rời giường ngay.
Vào mùa lạnh, cơ thể cần nhiều thời gian hơn để làm ấm và ổn định huyết áp sau một đêm dài. Việc bật dậy đột ngột khiến cơ thể không kịp thích nghi với sự thay đổi tư thế và nhiệt độ bên ngoài chăn, dễ gây ra tình trạng choáng váng hoặc vỡ mạch máu não.
Lời khuyên là hãy nằm lại trong chăn ấm từ 3 - 5 phút, cử động nhẹ chân tay để làm nóng cơ thể trước khi chậm rãi ngồi dậy.
2. Hút thuốc
Nhiều người có thói quen hút thuốc sau khi thức dậy hoặc lầm tưởng hút thuốc giúp cơ thể ấm lên. Nhưng thực tế nicotin làm co mạch máu mạnh mẽ hơn trong điều kiện khí hậu lạnh. Điều này làm tăng áp lực lên hệ tuần hoàn, dễ hình thành các cục máu đông và gây thuyên tắc mạch máu não ngay tức thì.
Nên nhớ, hút thuốc vào thời điểm nào cũng hại, nhưng ngay sau khi thức dậy và bụng rỗng dù trời ấm thì chất độc vẫn vào cơ thể nhanh hơn, tác động mạnh hơn.
3. Vận động mạnh, nhất là vận động ngoài trời.
Nhiều người có thói quen vận động cường độ cao ngay khi dậy để "phá tan" cái lạnh. Tuy nhiên, việc vận động mạnh lúc hệ tuần hoàn chưa ổn định sẽ đẩy tim vào tình trạng quá tải. Nếu ra ngoài trời quá sớm, không khí lạnh làm co mạch dữ dội, gây sốc nhiệt và tăng vọt huyết áp, dẫn đến đột quỵ ngay tức thì.
Chỉ nên ra ngoài khi có ánh nắng hoặc nhiệt độ đã tăng. Nếu tập trong nhà, cần khởi động kỹ, mặc đủ ấm và tránh nơi gió lùa.
4. Uống rượu bia
Sau khi thức dậy, bụng còn rỗng và uống rượu bia là tự đặt mình vào nguy hiểm. Dù với mục đích làm ấm hay chỉ là sở thích.
Chất cồn làm giãn mạch máu ngoại vi, tạo cảm giác ấm giả tạm thời nhưng thực chất lại làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Vào mùa lạnh, việc uống rượu bia sau khi thức dậy làm suy yếu khả năng tự điều chỉnh nhiệt độ của cơ thể, gây hại cho tính đàn hồi của mạch máu não và tăng nguy cơ nhồi máu não.
5. Tức giận
Thời tiết lạnh giá, u ám thường dễ khiến tâm trạng trở nên tiêu cực. Tuy nhiên, sự kích động cảm xúc vào sáng sớm sẽ thúc đẩy tim đập nhanh và co bóp mạch máu mạnh hơn. Khi máu đang ở trạng thái nhớt do mất nước sau đêm dài, sự căng thẳng này rất dễ dẫn đến tình trạng thiếu máu não cục bộ.
Lời khuyên là hãy giữ tâm thế thư thái, uống một cốc nước ấm ngay sau khi dậy để làm loãng máu và cân bằng lại trạng thái tinh thần.
Báo Văn Hóa đưa tin với tiêu đề: "Không phải người cao tuổi, đây mới là nhóm người phải chịu rủi ro âm thầm khi trời rét đậm, rét hại", nội dung được đăng tải như sau:
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi trời rét đậm, rét hại. Các thống kê ở châu Âu và châu Á cho thấy, khi nhiệt độ môi trường giảm mỗi 1°C, tỉ lệ nhập viện vì đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim tăng thêm vài phần trăm. Con số tại Việt Nam cũng phản ánh xu hướng tương tự: Vào những đợt lạnh sâu, bệnh viện ghi nhận số ca tai biến tăng rõ rệt, đặc biệt ở người có tiền sử tăng huyết áp hoặc xơ vữa động mạch.
Lý do là mạch máu ở người già thường đã xơ cứng, lòng mạch hẹp, khả năng đàn hồi kém. Khi lạnh, huyết áp tăng vọt, máu đặc lại, chỉ cần một cục máu đông nhỏ cũng đủ gây tắc mạch và đột quỵ thiếu máu não, hoặc làm vỡ mạch gây xuất huyết não. Nguy cơ này cao nhất vào sáng sớm, khi nhiệt độ thấp nhất và cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động. Vì vậy, thói quen dậy từ 4 – 5 giờ ra ngoài tập thể dục, tưởng là tốt, đôi khi lại trở thành rủi ro. Cách đơn giản để giảm nguy cơ là tập trong nhà, khởi động kỹ, hoặc chờ trời ấm hơn sau 7 giờ sáng.
Theo chuyên gia, việc nhận biết sớm đột quỵ vẫn dựa vào quy tắc FAST (Face - Arm - Speech - Time). Thấy mặt méo lệch, yếu tay, hoặc nói khó, cần gọi 115 ngay. Tuyệt đối không tự xoa bóp, không cạo gió, không uống thuốc huyết áp hay aspirin nếu chưa được bác sĩ chỉ định - việc trì hoãn nhập viện chỉ làm giảm cơ hội phục hồi.
Bên cạnh nguy cơ đột quỵ, các bệnh hô hấp như viêm phổi và đợt cấp COPD là nguyên nhân hàng đầu khiến người cao tuổi phải nhập viện mùa đông. Triệu chứng ở người già thường "rất nhẹ và dễ bỏ qua": Mệt, ăn uống kém, ít nói, ngủ nhiều, thở nhanh, tay chân tím nhẹ… Nếu người thân “khác thường” hơn mọi ngày, gia đình nên đưa đi khám sớm, vì bệnh có thể diễn tiến nhanh sang suy hô hấp hoặc nhiễm trùng huyết.
Dẫu vậy cần lưu ý, đây không phải nhóm đối tượng chịu rủi ro âm thầm khi trời rét đậm, rét hại.
Dân văn phòng và người lao động mới là nhóm phải chịu rủi ro âm thầm nhiều nhất
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, nhân viên văn phòng tưởng an toàn vì làm việc trong môi trường kín, nhưng thực tế lại đối mặt với cú sốc nhiệt lạnh khi ra ngoài. Cơ thể đang quen nhiệt độ phòng 26°C, chỉ cần vài phút tiếp xúc không khí 10-12°C là đủ để mạch máu co đột ngột, huyết áp tăng, tim phải làm việc mạnh. Ở người có bệnh mạch vành hoặc phình mạch não tiềm ẩn, phản ứng này có thể gây đau thắt ngực, chóng mặt, thậm chí liệt mặt ngoại biên. Biện pháp bảo vệ đơn giản là: Mặc đủ ấm trong phòng, khoác thêm áo dày khi ra ngoài, cho cơ thể vài phút làm quen ở khu vực đệm như hành lang hay sảnh trước cửa.
Một hiện tượng khác là "hội chứng tòa nhà kín", khi phòng làm việc suốt mùa đông bị đóng kín, quạt sưởi hoặc điều hòa chạy liên tục. Không khí tù đọng, nồng độ CO₂ tăng, độ ẩm giảm và bụi, virus dễ tích tụ. Chỉ cần một người bị cúm, cả văn phòng có thể nhiễm theo.
Giải pháp: Mỗi 2–3 giờ nên mở cửa sổ vài phút, dùng máy lọc không khí, giữ độ ẩm phòng ở mức 40–60%, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang nếu có người ho.
Ngoài ra, BS Hoàng nhận định, nhiều người trong giới văn phòng còn gặp rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD). Ngày ngắn, trời âm u, ít nắng khiến não giảm sản xuất serotonin, chất tạo cảm giác vui vẻ, đồng thời tăng melatonin, gây buồn ngủ. Kết quả là nhiều người thấy mệt mỏi, khó tập trung, thèm ăn đồ ngọt, ngại ra ngoài. Một thói quen nhỏ nhưng hữu ích là tranh thủ đi bộ hoặc phơi nắng nhẹ 10-20 phút khi trời hửng, kết hợp hít thở sâu hoặc tập giãn cơ trong giờ nghỉ.
Với người lao động phổ thông, mưa lạnh và gió mạnh là thách thức lớn. Làm việc lâu ngoài trời khiến họ dễ bị cước tay chân, tình trạng viêm mạch máu nhỏ do phản ứng bất thường với lạnh ẩm. Ngón tay, chân sưng đỏ, ngứa rát, đôi khi nổi bóng nước. Nhiều người gãi hoặc hơ lửa cho nhanh khỏi nhưng vô tình làm tổn thương thêm, gây loét và nhiễm trùng. Xử trí đúng là làm ấm từ từ bằng nước ấm vừa, lau khô kỹ, bôi kem dưỡng ẩm, mang tất và găng tay.
Nguy cơ hạ thân nhiệt cũng đáng lưu ý: Khi quần áo ướt vì mưa phùn hoặc mồ hôi mà không thay ngay, cơ thể mất nhiệt rất nhanh. Người bị hạ thân nhiệt thường run nhiều, nói khó, đi loạng choạng, dễ mất kiểm soát khi lái xe hoặc vận hành máy móc, tiềm ẩn tai nạn lao động và giao thông.
