Không thể chủ quan: Rủi ro khi xe đổ xăng E10 để lâu không chạy
Xăng E10 được đánh giá thân thiện với môi trường và có nhiều ưu điểm so với xăng khoáng truyền thống. Tuy nhiên, nếu xe ít sử dụng hoặc để nhiên liệu tồn đọng quá lâu trong bình, loại xăng này có thể phát sinh hiện tượng tách lớp, sinh cặn và ảnh hưởng đến hoạt động của động cơ.
Việt Nam đã triển khai lộ trình chuyển đổi sang các loại nhiên liệu thân thiện với môi trường từ nhiều năm qua. Từ năm 2018, xăng RON 92 được thay thế bằng E5 RON 92. Hiện nay, người tiêu dùng có thể tiếp cận rộng rãi hơn với xăng E10 – loại nhiên liệu đang được nhiều quốc gia sử dụng nhằm giảm phát thải và tiết kiệm chi phí.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về môi trường và hiệu quả sử dụng, xăng E10 cũng đặt ra một số yêu cầu trong quá trình bảo quản, đặc biệt đối với những phương tiện ít sử dụng hoặc phải để lâu ngày không vận hành.
Ưu điểm và hạn chế của xăng E10
Xăng E10 là hỗn hợp gồm 90% xăng khoáng và 10% ethanol sinh học. So với xăng khoáng truyền thống, loại nhiên liệu này thường có giá thấp hơn, góp phần giảm lượng khí thải ra môi trường. Ngoài ra, chỉ số octan của xăng E10 cũng cao hơn đôi chút, hỗ trợ tốt hơn cho các động cơ cần khả năng chống kích nổ.
Dù vậy, ethanol có đặc tính hút ẩm mạnh. Chính đặc điểm này khiến xăng E10 dễ bị ảnh hưởng nếu tồn tại lâu trong bình chứa, đặc biệt ở những phương tiện ít được sử dụng. Khi đó, nhiên liệu có thể bị tách lớp hoặc hình thành cặn lắng, làm giảm chất lượng xăng và ảnh hưởng đến khả năng vận hành của xe.
Các vấn đề phát sinh có thể bao gồm khó khởi động động cơ, giảm hiệu suất hoạt động hoặc gây tắc nghẽn hệ thống phun nhiên liệu.
Nguy cơ tách lớp và ảnh hưởng đến động cơ
Một trong những rủi ro đặc trưng của xăng pha ethanol là hiện tượng “phase separation”, hay còn gọi là tách lớp nhiên liệu.
Hiện tượng này xảy ra khi nước xâm nhập vào bình nhiên liệu, khiến ethanol bị tách khỏi phần xăng còn lại. Mức độ tách lớp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu, thành phần xăng, nhiệt độ môi trường cũng như mức độ nhiễm bẩn.
Khi quá trình tách lớp diễn ra, phần xăng phía trên mất đi một phần ethanol nên chỉ số octan giảm xuống. Điều này làm tăng nguy cơ kích nổ và hiện tượng gõ máy (engine knock).
Trong khi đó, lớp cặn nằm dưới đáy bình là hỗn hợp của nước và ethanol. Nếu bơm nhiên liệu hút phải phần hỗn hợp này, động cơ sẽ nhận nguồn nhiên liệu có năng lượng thấp hơn bình thường, dẫn tới hiện tượng khó nổ máy hoặc thậm chí chết máy đột ngột trong quá trình vận hành.
Không chỉ vậy, nước kết hợp với ethanol còn làm tăng nguy cơ ăn mòn các chi tiết kim loại, gây hư hỏng gioăng cao su và đường ống dẫn nhiên liệu. Về lâu dài, hệ thống phun xăng có thể bị tắc nghẽn, bơm nhiên liệu giảm tuổi thọ và động cơ hoạt động kém ổn định hơn.
Dấu hiệu nhận biết xăng bị tách lớp
Việc phát hiện xăng bị tách lớp khi còn nằm trong bình nhiên liệu không hề dễ dàng. Tuy nhiên, người dùng vẫn có thể nhận biết thông qua một số biểu hiện bất thường.
Chẳng hạn, nhiên liệu có thể xuất hiện mùi khác lạ, nồng hơn hoặc hơi chua. Trong quá trình vận hành, xe có thể khó khởi động, động cơ rung giật, vòng tua không ổn định, tăng tốc kém hoặc đột ngột chết máy.
Theo các chuyên gia, phương pháp kiểm tra chính xác nhất là hút một lượng nhiên liệu ra chai trong suốt để quan sát. Khi đó, hiện tượng phân tầng giữa xăng và hỗn hợp ethanol – nước sẽ dễ dàng được nhận biết hơn.
Tập đoàn năng lượng BP của Anh khuyến cáo rằng trước khi sử dụng nhiên liệu chứa ethanol, người dùng cần bảo đảm trong bình xăng không tồn tại lượng nước đáng kể. Nếu bình nhiên liệu thường xuyên tiếp xúc với môi trường ẩm ướt hoặc nước mưa, nguy cơ tách lớp sẽ tăng lên.
Trong trường hợp hiện tượng này xảy ra, giải pháp duy nhất là xả bỏ toàn bộ nhiên liệu trong bình, loại bỏ phần nước tồn đọng và thay thế bằng nhiên liệu mới. Nếu tiếp tục sử dụng, động cơ có thể gặp các sự cố nghiêm trọng hơn.
Không nên để nhiên liệu tồn đọng quá lâu
Theo hướng dẫn từ BP, xăng khoáng được bảo quản trong các bể chứa kín, khô ráo có thể duy trì chất lượng tới một năm.
Tuy nhiên, khi bình chứa không còn hoàn toàn kín với môi trường bên ngoài, thời gian ổn định của nhiên liệu giảm đáng kể. Ở mức nhiệt khoảng 20 độ C, xăng chỉ giữ chất lượng khoảng 6 tháng. Nếu nhiệt độ tăng lên 30 độ C, thời gian này rút xuống còn khoảng 3 tháng.
Đối với xăng ethanol như E10, thời gian bảo quản còn ngắn hơn trong cùng điều kiện. Khi được chứa trong bình nhiên liệu của xe ít sử dụng, thời gian sử dụng tối ưu chỉ khoảng một tháng.
BP khuyến nghị rằng sau thời gian dài không vận hành xe, chủ xe nên bổ sung thêm khoảng 1/3 dung tích xăng mới trước khi khởi động động cơ. Việc này giúp làm mới phần nhiên liệu cũ còn lại trong bình và hỗ trợ loại bỏ hơi ẩm tích tụ trong hệ thống.
Giải pháp trong trường hợp xe ít sử dụng
Đối với những phương tiện không sử dụng trong thời gian dài, chẳng hạn khoảng một tháng, chuyên gia khuyến cáo nên đổ đầy bình nhiên liệu. Cách làm này giúp hạn chế không khí và hơi ẩm ngưng tụ bên trong bình xăng.
Ngoài ra, chủ xe có thể sử dụng thêm phụ gia ổn định nhiên liệu (fuel stabilizer). Đây là loại dung dịch được thiết kế nhằm làm chậm quá trình xuống cấp của xăng E10, hạn chế nguy cơ tách lớp và hỗ trợ bảo vệ hệ thống nhiên liệu.
Các sản phẩm này thường chứa chất chống oxy hóa giúp ngăn hình thành cặn bẩn, chất ức chế ăn mòn bảo vệ chi tiết kim loại và các thành phần hỗ trợ kiểm soát độ ẩm nhằm giảm nguy cơ phân tách nhiên liệu.
Sau khi pha vào bình xăng và cho động cơ hoạt động vài phút, dung dịch sẽ được phân bổ khắp hệ thống nhiên liệu. Nhờ đó, chất lượng xăng có thể được duy trì trong thời gian dài hơn, thậm chí lên tới 12-24 tháng thay vì chỉ vài tháng như thông thường.
Khi sử dụng phụ gia, người dùng cần tuân thủ đúng tỷ lệ pha trộn theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Thông thường, lượng dung dịch được sử dụng vào khoảng 30-60 ml cho mỗi 10 lít xăng nhằm đạt hiệu quả tối ưu.
Hiện nay, phụ gia ổn định nhiên liệu chưa phổ biến rộng rãi tại Việt Nam như dầu nhớt hoặc các loại phụ gia xăng thông thường. Tuy nhiên, người dùng vẫn có thể tìm mua tại các cửa hàng phụ tùng ô tô, xe máy hoặc trên các sàn thương mại điện tử.
