Rau củ luôn được xem là nhóm thực phẩm lành mạnh, giàu vitamin và chất xơ, góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số điều kiện nhất định, các loại rau quen thuộc cũng có thể trở thành yếu tố tiềm ẩn rủi ro.

Theo báo Phụ nữ mới có bài 4 loại rau “nuôi UT” cần tránh xa: Loại đầu tiên cực quen thuộc trong mâm cơm của nhiều gia đình Việt. Nội dung như sau:

Rau củ luôn được xem là nhóm thực phẩm lành mạnh, giàu vitamin và chất xơ, góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số điều kiện nhất định, các loại rau quen thuộc cũng có thể trở thành yếu tố tiềm ẩn rủi ro.

Theo các chuyên gia, rau không tự sinh ra chất gây UT. Tuy nhiên, khi được chế biến ở nhiệt độ quá cao, bảo quản trong môi trường không phù hợp hoặc sử dụng quá thường xuyên dưới một số hình thức nhất định, rau có thể tạo ra các hợp chất có hại như nitrosamine, acrylamide hoặc chứa tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Những chất này đã được nhiều tổ chức y tế ghi nhận có khả năng gây tổn thương tế bào và làm tăng nguy cơ UT nếu tích lũy trong cơ thể trong thời gian dài.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là tránh ăn rau, mà là hiểu rõ những yếu tố nào có thể khiến một loại thực phẩm vốn lành mạnh trở thành nguy cơ đối với sức khỏe.

1. Rau muối chua

Dưa cải, củ cải muối hay các loại rau lên men là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình, đặc biệt trong bữa cơm của người Việt. Tuy nhiên, một số nghiên cứu của Viện Khoa học Y học Trung Quốc cho thấy việc tiêu thụ nhiều thực phẩm muối cùng chế độ ăn mặn có thể liên quan đến nguy cơ UT dạ dày.

Trong giai đoạn đầu của quá trình lên men, rau muối thường chứa hàm lượng nitrit khá cao. Khi vào cơ thể, nitrit có thể kết hợp với các sản phẩm chuyển hóa từ protein để hình thành nitrosamine - một hợp chất đã được Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo có khả năng gây UT ở người.

Tuy vậy, nguy cơ này chủ yếu xuất hiện khi rau muối chưa được lên men đủ thời gian hoặc được sử dụng với tần suất quá cao. Khi quá trình lên men hoàn tất, lượng nitrit thường giảm đáng kể. Do đó, rau muối vẫn có thể được sử dụng nếu được lên men đúng cách và ăn ở mức vừa phải.

2. Khoai tây mọc mầm

Khoai tây là thực phẩm phổ biến trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, khi củ khoai bắt đầu mọc mầm hoặc chuyển sang màu xanh, chúng có thể tích tụ một lượng lớn solanine - một chất độc tự nhiên.

Solanine có thể gây ra nhiều triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, đau đầu và rối loạn thần kinh. Trong trường hợp nghiêm trọng, việc tiêu thụ khoai tây chứa nhiều solanine có thể dẫn đến ngộ độc.

Mặc dù solanine không phải là chất gây UT trực tiếp, nhưng nếu tích tụ lâu dài, nó có thể gây tổn thương gan và làm tăng nguy cơ xuất hiện các bất thường tế bào. Vì vậy, những củ khoai tây đã mọc mầm hoặc chuyển màu xanh nên được loại bỏ hoàn toàn thay vì cắt bỏ phần mầm để tiếp tục sử dụng.

3. Cà tím chiên rán

Cà tím là loại rau giàu dinh dưỡng và chứa nhiều chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, đặc điểm của cà tím là khả năng hút dầu rất mạnh.

Khi được chiên ở nhiệt độ cao, đặc biệt trên 120°C, cà tím có thể hình thành acrylamide - hợp chất được Cơ quan Nghiên cứu UT Quốc tế xếp vào nhóm có khả năng gây UT.

Nếu thường xuyên tiêu thụ các món cà tím chiên rán, cơ thể không chỉ hấp thụ lượng dầu lớn mà còn có nguy cơ tiếp xúc nhiều hơn với acrylamide. Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên những phương pháp chế biến lành mạnh hơn như hấp, nướng hoặc trộn.

4. Rau lá xanh không rửa kỹ

Những loại rau lá xanh như rau cải, rau muống hay xà lách thường có cấu trúc nhiều nếp gấp, khiến chúng dễ giữ lại dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Một số hoạt chất trong thuốc trừ sâu có thể gây đột biến DNA và ảnh hưởng đến quá trình sửa chữa tế bào. Khi tồn dư các chất này tích tụ lâu dài trong cơ thể, nguy cơ hình thành các tế bào bất thường cũng có thể tăng lên.

Vì vậy, việc rửa rau đúng cách là bước rất quan trọng trước khi chế biến. Các chuyên gia khuyến nghị nên rửa rau nhiều lần dưới vòi nước sạch, đồng thời có thể ngâm rau trong nước pha một lượng nhỏ baking soda để giúp loại bỏ bớt dư lượng hóa chất.

Sử dụng rau đúng cách để bảo vệ sức khỏe:

Thực tế, tất cả các loại rau kể trên đều có thể trở thành thực phẩm tốt cho sức khỏe nếu được sử dụng đúng cách.

Rau muối chua vẫn là món ăn ngon khi được lên men đủ thời gian và ăn với lượng vừa phải. Khoai tây vẫn là nguồn tinh bột giàu dinh dưỡng nếu được bảo quản tránh ánh sáng và sử dụng khi còn tươi. Cà tím vẫn mang lại nhiều lợi ích nếu được chế biến bằng phương pháp ít dầu mỡ. Còn rau lá xanh luôn là nhóm thực phẩm quan trọng trong chế độ ăn, miễn là được rửa sạch trước khi sử dụng.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, nguyên tắc quan trọng nhất là ăn uống đa dạng. Không có loại rau nào hoàn hảo tuyệt đối, vì vậy việc thay đổi thực phẩm theo mùa và kết hợp nhiều loại rau khác nhau sẽ giúp hạn chế nguy cơ tích lũy các chất có hại.

Bên cạnh đó, nên hạn chế các phương pháp chế biến ở nhiệt độ cao như chiên, rán hoặc nướng cháy. Việc nhận diện rau củ hư hỏng, loại bỏ khoai tây mọc mầm hay rau bị mốc cũng là điều cần thiết để đảm bảo an toàn thực phẩm.

Ngoài ra, bảo quản rau đúng cách, tránh để khoai tây tiếp xúc với ánh sáng, sử dụng rau xanh trong ngày và giữ rau muối ở môi trường sạch sẽ, mát mẻ cũng góp phần giảm nguy cơ phát sinh các hợp chất độc hại.

Đối với những người có thói quen ăn mặn hoặc thường xuyên sử dụng các món rau muối chua, các chuyên gia khuyến nghị nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt là nội soi tiêu hóa mỗi năm một lần nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Báo Người Đưa Tin đưa tin với tiêu đề: "Bé trai 12 tuổi TQ bị UT giai đoạn cuối vì ông bà nội chiều, thường xuyên cho cháu ăn món mà nhiều trẻ em Việt thích", nội dung được đăng tải như sau:

Một đứa trẻ mới 12 tuổi – lẽ ra đang vô tư chạy nhảy, học tập và vui chơi cùng bạn bè – lại bị bác sĩ chẩn đoán mắc UT đại trực tràng giai đoạn cuối.

Điều đau lòng hơn là căn bệnh ấy không xuất hiện đột ngột. Nó là kết quả của quá trình “nuôi dưỡng” kéo dài trong nhiều năm từ chính những người thân yêu xung quanh em. Những nguyên nhân phía sau câu chuyện này thực sự khiến người ta phải giật mình suy nghĩ.

Mới đây, một bệnh viện tại Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam (Trung Quốc) đã tiếp nhận một bệnh nhân đặc biệt.

Cậu bé chỉ mới 12 tuổi nhưng gầy gò hơn hẳn các bạn đồng trang lứa. Gương mặt tái nhợt, thân thể yếu ớt đến mức phải có người thân dìu đỡ khi đi lại.

Sau khi thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết, kết quả khiến cả khoa bàng hoàng: UT đại trực tràng giai đoạn cuối, đã có nhiều ổ di căn trong khoang bụng, kèm theo lượng dịch cổ trướng lớn.

Bác sĩ điều trị nhớ lại rằng khi nhập viện, cậu bé gần như không thể ăn uống bình thường. Chỉ cần ăn một chút là đau bụng dữ dội. Trong vài tháng ngắn ngủi, em đã sụt hơn 10 cân.

Ban đầu, gia đình chỉ nghĩ con bị kén ăn hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường nên tự mua thuốc hỗ trợ tiêu hóa về cho uống, hoàn toàn không lường trước mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Cho đến khi cơn đau ngày càng dữ dội, thậm chí xuất hiện tình trạng chảy máu trực tràng, gia đình mới thực sự hoảng sợ và vội vã đưa em đến bệnh viện lớn. Thế nhưng, chẩn đoán nhận được lại là điều không ai dám nghĩ tới: UT đại tràng – căn bệnh vốn thường gặp ở người trung niên và cao tuổi – nay lại xuất hiện ở một học sinh tiểu học.

Các bác sĩ liên tục hỏi về chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt hằng ngày của em, cố gắng tìm ra nguyên nhân gốc rễ.

Khi gia đình kể lại quá trình chăm sóc, sự thật dần được hé lộ khiến vị bác sĩ chỉ biết thở dài.

Hóa ra, từ nhỏ cậu bé sống cùng ông bà vì bố mẹ đi làm xa quanh năm, hiếm khi ở bên cạnh.

Vì thương cháu, ông bà gần như đáp ứng mọi yêu cầu của em. Cháu không thích uống nước lọc, vậy là mỗi ngày đều được mua nước ngọt. Tan học đòi ăn vặt, gà rán, xúc xích, đồ chiên cay… dần trở thành món ăn quen thuộc.

Ban đầu, gia đình cũng biết ăn nhiều những thực phẩm này không tốt. Nhưng thấy cháu thích, họ nghĩ “thỉnh thoảng ăn một chút cũng không sao”. Lâu dần, “thỉnh thoảng” trở thành thói quen hằng ngày.

Không ai ngờ rằng sự nuông chiều tưởng như là yêu thương ấy lại âm thầm bào mòn cơ thể đứa trẻ, từng bước đẩy em đến bờ vực của bệnh tật.

Bác sĩ điều trị bất lực chia sẻ rằng hệ tiêu hóa của trẻ em nhạy cảm hơn người lớn rất nhiều. Lượng đường cao trong đồ uống có đường làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Các chất sinh ra trong quá trình chiên rán nhiệt độ cao, cùng phụ gia trong thực phẩm chế biến sẵn, có thể làm tổn thương niêm mạc ruột. Sự tích tụ kéo dài qua nhiều năm sẽ hình thành nguy cơ UT tiềm ẩn.

“Tôi đã nói với con gái mình rằng từ nay trong nhà sẽ không còn đồ uống có đường nữa”, câu nói của vị bác sĩ chất chứa sự bất lực.

Ông cho biết đã chứng kiến quá nhiều trường hợp bệnh tật bắt nguồn từ chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, đặc biệt ở trẻ nhỏ – những cơ thể đang trong giai đoạn phát triển và không đủ sức chống chịu trước những tổn hại âm thầm mỗi ngày.

Đáng tiếc hơn, các triệu chứng ban đầu của UT đại trực tràng ở trẻ em thường không rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa thông thường. Khi phát hiện, đa phần bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Và đây không phải trường hợp cá biệt. Trước đó từng có báo cáo về một thiếu niên 13 tuổi thường xuyên ăn đồ ăn vặt và uống nước ngọt trong thời gian dài, cũng được chẩn đoán mắc UT đại tràng. Hay một đứa trẻ 11 tuổi vì bỏ qua tình trạng táo bón và chảy máu trực tràng, cuối cùng đã không qua khỏi do UT giai đoạn cuối.

Có người cho rằng những câu chuyện như vậy là phóng đại, bởi con họ vẫn ăn những thực phẩm ấy mà “không sao”. Nhưng như người xưa nói, bệnh từ miệng mà vào. Không có căn bệnh nào xuất hiện chỉ sau một đêm; tất cả đều là kết quả của những thói quen tích tụ qua thời gian.

Nhiều bình luận trên mạng xã hội khiến người đọc xót xa: “Yêu thương không phải là nuông chiều. Chiều theo sở thích ăn uống thực chất có thể là đang làm hại con”. Một người khác viết: “Tôi sẽ hạn chế tối đa những món này cho con mình. Sức khỏe mới là điều quan trọng nhất”.

Thành thật mà nói, ai cũng hiểu tình yêu của ông bà dành cho cháu là vô điều kiện. Nhưng tình yêu ấy vẫn cần có giới hạn và kiến thức.

Không phải ai cũng biết rằng thịt chế biến sẵn có thể chứa nitrit, thực phẩm chiên rán nhiệt độ cao có thể sinh ra chất gây hại cho đường ruột – đặc biệt là với trẻ nhỏ.

Theo số liệu liên quan, UT đại trực tràng ở trẻ em tuy hiếm gặp, chiếm dưới 1% tổng số ca UT đại trực tràng, nhưng tỷ lệ này đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Thanh thiếu niên từ 10 đến 18 tuổi là nhóm có nguy cơ cao hơn, trong đó chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và lối sống ít vận động là những yếu tố góp phần quan trọng.

Điều đáng lo là các biểu hiện ban đầu như đau bụng, táo bón, chảy máu trực tràng rất dễ bị xem nhẹ. Nhiều gia đình vì chủ quan mà trì hoãn việc thăm khám, vô tình bỏ lỡ “thời điểm vàng” để điều trị.

Nhiều phụ huynh nghĩ rằng trẻ nhỏ ăn chút đồ ăn vặt không ảnh hưởng gì. Nhưng họ quên mất rằng đường ruột không chỉ là cơ quan tiêu hóa, mà còn liên quan mật thiết đến hệ miễn dịch. Một đường ruột khỏe mạnh là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ.

Thực ra, bảo vệ sức khỏe đường ruột không quá phức tạp. Hạn chế đồ uống có đường, tăng cường nước lọc, giảm đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn, bổ sung rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ – những thay đổi nhỏ ấy có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe lâu dài.

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý đến những dấu hiệu bất thường như đau bụng kéo dài, đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nhất có thể. Ông bà chăm sóc cháu cũng nên trang bị thêm kiến thức dinh dưỡng, đừng để sự nuông chiều thay thế cho tình yêu thương đúng cách.

Bi kịch của cậu bé 12 tuổi là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho nhiều gia đình. Yêu thương con cháu không phải là đáp ứng mọi yêu cầu của chúng, mà là bảo vệ chúng bằng kiến thức khoa học và sự tỉnh táo. Không có món ăn nào đáng giá hơn sức khỏe.

Hi vọng câu chuyện đau lòng này sẽ giúp nhiều người nhìn lại cách chăm sóc trẻ nhỏ, để không vì sự nuông chiều nhất thời mà đánh đổi tương lai của con trẻ. Mong rằng mọi đứa trẻ sẽ được lớn lên với những thói quen lành mạnh, tránh xa đồ ăn có hại và trưởng thành khỏe mạnh dưới ánh mặt trời – đó mới là hạnh phúc trọn vẹn nhất của một gia đình.