Giá dầu thế giới biến động khó lường, cơ quan quản lý đang tính nhiều kịch bản điều hành nhằm hạ nhiệt giá xăng dầu và ổn định thị trường trong nước

Ngày 17 tháng 3 năm 2026, báo Người Lao Động đăng tải bài viết với tiêu đề "Kịch bản hạ nhiệt giá xăng dầu". Nội dung như sau:

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết Bộ Công Thương đã xin phép Thủ tướng Chính phủ để triển khai cơ chế điều hành giá linh hoạt và sử dụng Quỹ Bình ổn giá.

Đồng loạt các giải pháp

Theo ông Linh, nếu giá cơ sở tăng bất thường trên 7%, Bộ Công Thương sẽ xem xét điều hành ngay từng ngày một và có sử dụng Quỹ Bình ổn, điều này giúp giá xăng dầu trong nước những ngày qua đã bám sát thị trường, tạo nguồn cung ổn định, cũng như động lực để các doanh nghiệp nhập khẩu và đặc biệt là người dân bớt hoang mang mua trước dự trữ.

Ông Linh cũng cho rằng nếu chi Quỹ Bình ổn với mức 4.000 - 5.000 đồng/lít/tùy mặt hàng, quỹ cũng sẽ cạn dần. Do vậy, Bộ Công Thương đang phối hợp với Bộ Tài chính để có phương án trình Thủ tướng Chính phủ về ứng trước các kinh phí dự phòng để thực hiện công việc bình ổn giá nếu tình hình giá xăng dầu thế giới còn diễn biến phức tạp. 

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng đề xuất phối hợp với Bộ Tài chính kiến nghị Thủ tướng Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu. Đây được xem là một công cụ thuế bổ sung để bình ổn giá thị trường xăng dầu trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông vẫn diễn biến căng thẳng. 

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành sớm xây dựng phương án mới về dự trữ xăng dầu, nhằm bảo đảm nguồn cung khi thị trường xảy ra biến động. Phương án này bao gồm nhiều cấu phần. Thứ nhất, dự trữ quốc gia. Nhà nước cần tính toán xây dựng thêm hệ thống kho và nguồn dự trữ quốc gia, đồng thời gắn với năng lực dự trữ của các doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp đầu mối xăng dầu của Nhà nước. Thứ hai, dự trữ thương mại. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp đầu mối phải dự trữ tối thiểu 20 ngày, trong khi doanh nghiệp phân phối phải dự trữ tối thiểu 5 ngày.

Trong thời gian tới, khi Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được ban hành, cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm các doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về dự trữ thương mại. Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng tính toán các phương án dự trữ trên thị trường quốc tế nhằm bảo đảm nguồn cung dầu thô, nguyên liệu sản xuất và các sản phẩm xăng dầu.

Càng linh hoạt càng hiệu quả

Theo TS Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính), cần theo dõi diễn biến giá cả hàng hóa trong tháng 3 để đánh giá và xây dựng các kịch bản lạm phát. Rủi ro lớn nhất hiện nay là giá hàng hóa tăng theo đà của giá xăng dầu. Mức độ tác động sẽ thể hiện rõ trong tháng 3, tuy nhiên còn phụ thuộc vào diễn biến xung đột tại Trung Đông. Nếu chiến sự sớm kết thúc vào đầu tháng 4, giá dầu có thể ổn định trở lại và lạm phát trong năm nay vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

TS Độ nhấn mạnh cần sử dụng nhiều giải pháp để điều hành giá xăng dầu. Trước mắt, sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, nếu quỹ hết có thể tính đến các công cụ điều hành khác, trong đó có chính sách thuế. Quỹ Bình ổn giá xăng dầu chủ yếu nhằm giảm bớt các cú sốc giá trong ngắn hạn, hạn chế tác động mạnh của việc giá xăng dầu "leo thang". 

Tuy nhiên, về lâu dài không có quỹ nào có thể hỗ trợ lâu dài. Ông Độ cho rằng vai trò điều hành của Nhà nước là rất quan trọng. Trong ngắn hạn cần các biện pháp bình ổn để giảm bớt biến động, còn về dài hạn, nếu giá dầu tiếp tục tăng thì có thể tính đến việc điều chỉnh thuế ở một mức độ nhất định.

Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Bùi Ngọc Bảo, nhận định việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong thời gian tới vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Theo ông, các doanh nghiệp kiến nghị kéo dài thời gian giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu, thay vì chỉ áp dụng đến hết tháng 4-2026, bởi hợp đồng nhập khẩu xăng dầu thường có thời hạn dài. Nếu chính sách chỉ áp dụng trong thời gian ngắn, sau tháng 4 mức thuế sẽ quay trở lại như cũ, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc xây dựng kế hoạch nhập khẩu và bảo đảm nguồn cung. 

Để thu hút nhà đầu tư đưa xăng dầu vào Việt Nam dự trữ hoặc kinh doanh, các doanh nghiệp cũng mong muốn Chính phủ bãi bỏ thuế nhà thầu đối với hàng hóa đưa vào kho ngoại quan. Hiện nay, doanh nghiệp nước ngoài khi đưa xăng dầu vào kho ngoại quan tại Việt Nam vẫn phải chịu thuế 1%, trong khi nhiều nước khác không áp dụng loại thuế này.

Ông Bảo cho rằng có thể tính tới việc sử dụng quỹ Bình ổn giá xăng dầu để tạo nguồn xăng dầu dự trữ thay vì chỉ bù giá. "Thực tế, nếu sử dụng nguồn tiền tích lũy để mua xăng dầu từ thời điểm giá dầu khoảng 60 USD/thùng sẽ có thể tạo nguồn dự trữ. Đây được xem như quỹ dự phòng cho lưu thông thị trường, do bộ quản lý thông qua cơ chế Quỹ Bình ổn" - ông Bảo nói. 

Báo Thanh Niên cũng đăng tải bài viết với tiêu đề "Bình ổn giá xăng dầu: Cần giải pháp đồng bộ". Nội dung như sau:

Quỹ chỉ còn đủ chi trong 10 - 11 ngày

Cho đến 15 giờ 30 chiều qua (16.3), giá dầu thế giới vẫn giữ đà tăng mạnh. Cả hai loại dầu chuẩn Brent và WTI dao động từ 100 - 105 USD/thùng. Chỉ tính trong 5 ngày qua, giá dầu thế giới đã tăng hơn 18%, còn nếu tính từ đầu tháng 3 đến nay thì mức tăng khoảng 40%. Giá xăng dầu thế giới tăng đã tạo áp lực mạnh lên thị trường xăng dầu trong nước. Liên bộ Công thương - Tài chính đã quyết định chi Quỹ bình ổn giá xăng dầu (Quỹ bình ổn) 5 kỳ liên tiếp với tổng mức chi từ 20.000 - 25.000 đồng/lít/kg, nhờ đó giúp giá xăng dầu trong nước giữ được sự ổn định và kìm giá ở mức thấp hơn nhiều so với các nước trên thế giới. Bộ Công thương cho biết việc điều hành giá xăng dầu kết hợp với sử dụng Quỹ bình ổn đã giúp giảm giá xăng dầu trong nước, hỗ trợ ổn định đời sống người dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ngoài cơ chế điều hành linh hoạt theo Nghị quyết 36 của Chính phủ, việc giảm thuế nhập khẩu về 0% không đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp (DN) đầu mối chủ động hơn trong đa dạng nguồn cung xăng dầu. Nguồn cung đến nay cơ bản đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước đến hết tháng 4.

Thế nhưng với nguồn Quỹ bình ổn hiện tại, giá xăng dầu có thể duy trì ở mức thấp được bao lâu, nếu chiến sự ở Trung Đông tiếp tục kéo dài?

Số liệu của Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết mức tồn Quỹ bình ổn trước khi thực hiện chi sử dụng điều hành giá trong 5 phiên vừa qua là hơn 5.600 tỉ đồng. Với mức chi 4.000 đồng/lít xăng, dầu và 5.000 đồng/lít dầu diesel như hiện nay, quỹ này chỉ có thể hỗ trợ bình ổn giá trong khoảng 15 - 16 ngày. Đến nay, quỹ đã được chi sử dụng 5 ngày, như vậy số dư còn lại chỉ còn dùng trong khoảng 10 - 11 ngày nữa nếu tiếp tục duy trì mức chi mỗi ngày như hiện tại.

Cần đặt ra vấn đề dự trữ chiến lược, dự trữ quốc gia bởi đây là một công cụ can thiệp của cung - cầu, can thiệp về giá cực kỳ quan trọng. Dự trữ chiến lược không chỉ liên quan đến giá thành mà còn góp phần ngăn chặn đứt gãy nguồn cung xăng dầu. Đây là sự thay đổi chiến lược của ngành năng lượng quan trọng.

Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh

Từ thực tế trên, theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ thấy cần thiết phải sửa đổi nội dung liên quan đến điều hành giá xăng dầu và đã báo cáo Chính phủ để sửa đổi Nghị quyết 36 cho phù hợp hơn với diễn biến phức tạp của xung đột quân sự tại Trung Đông. Cụ thể, Bộ Công thương đang phối hợp Bộ Tài chính xây dựng các phương án trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, trong đó có khả năng ứng trước hoặc bố trí nguồn dự phòng trong trường hợp giá xăng dầu thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp; đồng thời nghiên cứu đề xuất Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, nhằm bổ sung thêm công cụ tài khóa để hỗ trợ bình ổn thị trường.

Trong dài hạn, yêu cầu nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu cũng đang được đặt ra bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung nhằm tăng khả năng ứng phó trước biến động của thị trường năng lượng thế giới. Các phương án đang được xem xét bao gồm tăng cường dự trữ quốc gia và nâng mức dự trữ thương mại; cùng với đó là chủ động nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất xăng dầu trong nước khi thế giới biến động...

TS Nguyễn Quốc Việt (ĐH Kinh tế quốc dân) cũng có quan điểm là không thể "trông chờ" vào Quỹ bình ổn trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh thế này. "Tôi đã có ý kiến về vấn đề này, thực tế mấy ngàn tỉ đồng thấy lớn nhưng chi dùng trong dăm ba lần là hết ngay. Thế nên, cứ giá thế giới cao trên 7% là thực hiện trích ngay thì chẳng mấy hôm hết sạch tiền dự trữ, trong khi mấy ngày qua, ngày nào giá cũng tăng trên mức này. Cần kết hợp các chính sách miễn, hoãn thuế, phí khác trong từng thời kỳ điều hành nữa và Quỹ bình ổn nên kích hoạt tự động...", TS Nguyễn Quốc Việt nói.

Xem xét bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu Chiều tối 16.3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ để tiếp tục cho ý kiến về các giải pháp bảo đảm cung ứng và bình ổn giá xăng dầu. Sau khi nghe các báo cáo, ý kiến, kết luận cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá cao các bộ, ngành, cơ quan liên quan đã kịp thời thực hiện các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và tổ chức triển khai việc bảo đảm nguồn cung, bình ổn giá xăng dầu trong bối cảnh tình hình xung đột Trung Đông diễn biến phức tạp. Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu không để thiếu xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào. Giá cả theo thị trường và Nhà nước điều tiết, thực hiện các biện pháp bình ổn giá một cách linh hoạt, phù hợp, hiệu quả, bảo đảm và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; đồng thời nghiêm cấm việc găm hàng, đội giá và lợi dụng chính sách để trục lợi, gây rối loạn thị trường. Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành, cơ quan liên quan, trong đó có Bộ Công an vào cuộc thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm nếu có. Thủ tướng cũng yêu cầu rà soát và giảm các loại thuế, phí, lệ phí liên quan đến xăng dầu để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong bối cảnh hiện tại, trình trước ngày 20.3. Trong điều kiện cần thiết, nếu tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài, cần rà soát, tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu, đảm bảo sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân được ổn định, hạn chế tối đa ảnh hưởng. Thủ tướng yêu cầu phân công cụ thể, rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành liên quan và phải phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc triển khai các biện pháp quản lý, bình ổn giá xăng dầu. Các thành viên Chính phủ khẩn trương cho ý kiến với dự thảo Nghị quyết sửa đổi Nghị quyết 36 của Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2 về nội dung liên quan đến vấn đề điều hành xăng dầu để sớm ban hành. Thủ tướng giao Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc trực tiếp chỉ đạo các nội dung liên quan đến chính sách thuế, phí, lệ phí; Phó thủ tướng Bùi Thanh Sơn trực tiếp chỉ đạo các nội dung liên quan đến bình ổn thị trường, lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Công thương. Mai Hà

Kiến nghị giảm loạt thuế, phí để ghìm giá cước vận tải

Trong bối cảnh dư địa các công cụ giúp kìm hãm giá xăng dầu như thuế và Quỹ bình ổn ngày càng hạn chế, áp lực chi phí nhiên liệu đang trở thành "tảng đá" nặng đè lên vai các DN vận tải. Xăng dầu chiếm tới 30 - 40% tổng chi phí vận hành của DN vận tải, do vậy "cơn bão" giá xăng dầu đang tác động mạnh từ đường bộ tới đường thủy, đường sắt cho tới hàng không. Dù phần lớn các DN vẫn cố tìm giải pháp xoay xở, cắt giảm số chuyến, đồng thời rà soát lượng khách trên từng chuyến để điều chỉnh lịch chạy phù hợp, song khả năng cầm cự chỉ có giới hạn.

Mới đây, các cơ quan chuyên ngành trong Bộ Xây dựng đã liên tục phát đi những kiến nghị khẩn, đề xuất Chính phủ cấp bách đa dạng hóa giải pháp để ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Trong đó, 2 loại thuế được kiến nghị giảm nhiều nhất là thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với mặt hàng xăng và thuế bảo vệ môi trường (BVMT) đối với xăng dầu.

Cụ thể, thuế TTĐB được coi là công cụ điều tiết tiêu dùng, nhưng trong bối cảnh xăng là mặt hàng đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, việc duy trì mức thuế cao 7 - 10% khi giá thế giới leo thang đang tạo ra tác dụng ngược. Giá xăng thế giới tăng đến đâu, số tiền thuế TTĐB tuyệt đối thu trên mỗi lít xăng cũng tăng theo tới đó. Vì thế, việc giảm thuế TTĐB trong bối cảnh giá thế giới tăng sẽ có tác dụng "giảm sốc" mạnh mẽ. Xăng lại là đầu vào của các phương tiện vận chuyển công nghệ, giao hàng chặng cuối và xe vận tải nhẹ; giảm thuế TTĐB sẽ cứu vãn tình hình cho hàng triệu tài xế và DN chuyển phát trên cả nước. Hai bộ Công thương, Tài chính đang nghiên cứu đề xuất Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế BVMT đối với xăng dầu, nhằm bổ sung thêm công cụ tài khóa để bình ổn thị trường. Riêng với ngành hàng không, việc miễn 100% thuế BVMT cho nhiên liệu bay được kỳ vọng sẽ là "luồng ô xy" giúp các hãng bay phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn biến động chi phí vận hành.

Trong khi đó, dầu diesel không chịu thuế TTĐB, thế nhưng thuế BVMT đang là "gánh nặng" cho DN khi giá dầu tăng quá cao. Từ đó, Bộ Xây dựng kiến nghị Bộ Tài chính báo cáo nghiên cứu giảm thuế này trong thời gian phù hợp. Theo tính toán, nếu được thông qua đề xuất miễn/giảm "kịch khung" 2 loại thuế nêu trên, cùng với việc nhiên liệu phục vụ hoạt động vận tải được bổ sung vào danh mục hàng hóa được giảm thuế giá trị gia tăng (GTGT), giá xăng dầu có thể giảm khoảng 28 - 30%. Với chi phí nhiên liệu chiếm 30 - 40%, các DN vận tải có thể điều chỉnh giá cước từ 10 - 15% mà vẫn đảm bảo lợi nhuận.

Ngoài ra, Bộ Xây dựng còn kiến nghị Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ về phí, lệ phí liên quan đến các DN vận tải như: giảm 50% phí cất hạ cánh, điều hành bay trong lĩnh vực hàng không; miễn, giảm lệ phí ra vào cảng, bến thủy nội địa cho phương tiện thủy nội địa; và hỗ trợ lãi suất vay ưu đãi cho các đơn vị vận tải.

Bên cạnh hỗ trợ giảm giá nhiên liệu, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chú trọng giải pháp đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu dầu thô cho các nhà máy lọc dầu duy trì hoạt động nhằm đảm bảo nguồn cung xăng dầu trong nước; đồng thời tiếp tục thiết lập cơ chế làm việc cấp cao với các nước trong khu vực (như Thái Lan, Trung Quốc) để tạo điều kiện cho các DN VN thực hiện được các hợp đồng mua nhiên liệu Jet A-1 đã ký cũng như việc mua hàng trong tương lai.

Tăng năng lực tự chủ, tăng dự trữ…

Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho rằng để hạ nhiệt giá xăng dầu trong tình huống cấp bách, không còn cách nào khác ngoài điều hành linh hoạt thu ngân sách từ xăng dầu. Để can thiệp giá thì công cụ thuế, công cụ thu ngân sách sẽ sử dụng như thế nào... là điều cần tính toán. Bên cạnh đó, phải thay đổi cơ chế giá của sản xuất xăng dầu trong nước để tạo ra mặt bằng giá khác cho xăng dầu, từ đó tạo ra khả năng điều chỉnh giá bán lẻ cuối cùng. Hiện nay, sản xuất xăng dầu trong nước đang cung cấp 70 - 75%, chiếm 3/4 thị trường. Về nguyên tắc, chúng ta có thể tự quyết định giá sản xuất, giá bán lẻ trong nước như trường hợp của Indonesia hay Venezuela. Do đó, nếu xây dựng được cơ chế khác thì VN hoàn toàn có thể tạo ra giá đầu vào của xăng dầu ở mặt bằng thấp hơn hoặc ít biến động hơn rất nhiều so với giá thế giới, giúp chúng ta ổn định giá xăng dầu.

"Một yếu tố quan trọng nữa là dự trữ xăng dầu quốc gia. Từ cơn lốc giá xăng dầu càn quét nền kinh tế thế giới giai đoạn 2021 - 2022, tôi đã kiến nghị cần đặt ra vấn đề dự trữ chiến lược, dự trữ quốc gia bởi đây là một công cụ can thiệp của cung - cầu, can thiệp về giá cực kỳ quan trọng. Dự trữ chiến lược không chỉ liên quan đến giá thành mà còn góp phần ngăn chặn đứt gãy nguồn cung xăng dầu. Đây là sự thay đổi chiến lược của ngành năng lượng quan trọng. Để làm được, cần nguồn lực tài chính rất lớn, phải có hệ thống kho lưu trữ, kỹ thuật bảo quản, xây dựng được cơ chế vận hành, quản lý hệ thống và liên quan đến an ninh quốc phòng... Do đó, chỉ riêng Bộ Công thương không thể làm được mà phải có chủ trương, chỉ đạo từ Chính phủ để xây dựng một chiến lược bài bản với sự tham gia của nhiều bộ, ngành liên quan", chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh đề xuất.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu cũng nhấn mạnh hiện Quỹ bình ổn với hàng ngàn tỉ đồng mang ra sử dụng lúc này thực sự như muối bỏ bể khi giá biến động tăng liên tục. Thế nên, các công cụ để hỗ trợ "cứu" giá xăng dầu trong thời điểm này cần được tận dụng tối đa, trong đó thuế, phí là thực sự cần thiết. Về lâu dài, vẫn phải tăng dự trữ quốc gia. Cụ thể, về nguồn cung, phải tăng tỷ lệ tự chủ nguồn cung từ trong nước cao hơn. Chính phủ đang thúc đẩy thành lập Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất. Đây là một hướng đi mang tầm chiến lược và vô cùng quan trọng để bình ổn thị trường dài hạn, tăng được năng lực chế biến xăng dầu của chúng ta; giải quyết được nghịch lý tồn tại lâu nay là chúng ta khai thác và xuất khẩu dầu thô, sau đó lại phải nhập khẩu các sản phẩm xăng dầu đã qua chế biến.

"Bắt buộc phải tăng cường năng lực chế biến hóa dầu trong nước. Đây chính là thời điểm thích hợp nhất để VN vạch ra chiến lược quốc gia toàn diện về lọc hóa dầu, hướng tới việc làm chủ hoàn toàn nguồn cung năng lượng hóa thạch", TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.