Giá xăng dầu bao giờ hạ nhiệt?
400 triệu thùng dầu dự trữ đã được tung ra - nhưng dầu Brent vẫn trên 100 USD. PGS.TS Ngô Trí Long phân tích thẳng: thị trường dầu không còn vận hành theo cung - cầu thông thường mà đang cộng thêm "phí rủi ro chiến tranh" vào mỗi thùng dầu - và khoản phí đó chưa có dấu hiệu biến mất.
Trưa 17/3, dầu Brent ở mức 104,3 USD/thùng, tăng 4,4% so với phiên trước. Chuyên gia nhận định giá dầu có thể hạ khi địa chính trị ổn định nhưng sẽ không hạ nhanh và không theo đường thẳng. Với Việt Nam, áp lực không chỉ đến từ giá dầu mà còn từ tỷ giá, chi phí nhập khẩu và nguy cơ lạm phát chi phí đẩy lan ra toàn nền kinh tế.
Vì sao xả 400 triệu thùng mà giá vẫn không hạ?
Theo Báo Người Lao Động, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội tư vấn Tài chính Việt Nam, lý giải cốt lõi của vấn đề: giá dầu thế giới vẫn đứng ở vùng cao không phải chỉ vì thiếu hàng ngắn hạn, mà chủ yếu vì thị trường đang cộng thêm một "phí rủi ro chiến tranh" rất lớn vào giá dầu. Xung đột Trung Đông kéo dài đã làm gia tăng nguy cơ đứt gãy nguồn cung ở một trong những khu vực nhạy cảm nhất của thị trường năng lượng toàn cầu - đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz. Khi các tuyến vận chuyển chiến lược bị đe dọa, thị trường lập tức phản ứng mạnh bất kể lượng dự trữ được tung ra là bao nhiêu.
Trong bối cảnh đó, lượng dầu dự trữ được xả chỉ có thể giảm sốc trong ngắn hạn, chứ chưa đủ kéo giá xuống nhanh và bền vững. Tâm lý lo ngại đang khiến các hãng bảo hiểm, doanh nghiệp vận tải biển, nhà máy lọc dầu và giới đầu cơ đều chuẩn bị cho kịch bản xấu hơn. Ông Long kết luận thẳng: giá dầu có thể hạ nếu tình hình địa chính trị dần ổn định, nhưng sẽ không hạ nhanh và càng không hạ theo một đường thẳng. Chừng nào rủi ro xung đột còn hiện hữu, chừng đó thị trường dầu mỏ còn phải vận hành trong trạng thái cảnh giác cao.
Với Việt Nam: Xăng dầu là "đầu vào của đầu vào" - tác động lan ra toàn nền kinh tế
PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh áp lực với Việt Nam không chỉ đến từ giá dầu thô thế giới. Giá xăng dầu trong nước còn chịu tác động đồng thời của tỷ giá, chi phí nhập khẩu, chi phí vận chuyển, mức chênh lệch giá khu vực và yêu cầu đảm bảo nguồn cung liên tục. Ngay cả khi trong nước không thiếu hàng, giá vẫn rất khó đứng yên nếu mặt bằng thế giới tiếp tục neo cao.
Điều đáng lo hơn là xăng dầu là "đầu vào của đầu vào" - xăng dầu tăng kéo chi phí vận tải tăng, rồi chi phí logistics, nguyên vật liệu, giá thành sản xuất và giá hàng tiêu dùng đều chịu áp lực theo. Tác động của xăng dầu không dừng ở cây xăng mà lan rất nhanh vào toàn bộ chuỗi sản xuất, lưu thông và tiêu dùng. Doanh nghiệp bị tác động trực diện vào giá thành, người dân phải gánh thêm áp lực sinh hoạt. Nếu kéo dài, cú sốc xăng dầu rất dễ chuyển thành lạm phát chi phí đẩy đối với toàn nền kinh tế - điều đặc biệt đáng lo trong bối cảnh Việt Nam vẫn phải giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
Quỹ Bình ổn không phải nguồn lực vô hạn - cần dùng đúng vai trò
Một trong những cảnh báo quan trọng nhất mà ông Long đưa ra là về Quỹ Bình ổn. Quỹ này có thể giúp làm mềm cú sốc trong ngắn hạn - nhưng không phải nguồn lực vô hạn. Nếu thế giới tiếp tục biến động mạnh và kéo dài, việc quá phụ thuộc vào quỹ sẽ làm thu hẹp công cụ ứng phó trong giai đoạn sau - đúng như lo ngại đang hiện hữu khi quỹ chỉ còn đủ dùng khoảng 15 ngày với tốc độ chi hiện tại.
Nguồn cung trong nước hiện vẫn cơ bản được đảm bảo nhờ kết hợp giữa sản xuất từ các nhà máy lọc dầu và nhập khẩu bổ sung. Các doanh nghiệp đầu mối cũng đã chủ động tăng nhập tạo nguồn, tăng dự trữ và xây dựng phương án ứng phó. Nhưng bảo đảm đủ hàng không có nghĩa là có thể vô hiệu hóa tác động của giá thế giới - đây là điểm mấu chốt cần hiểu đúng.
Chuyên gia đề xuất: Bám sát thị trường nhưng hạn chế sốc giá - hỗ trợ phải có mục tiêu
Ông Long cho rằng điều hành xăng dầu lúc này cần nhất là sự tỉnh táo và linh hoạt. Không thể thả nổi hoàn toàn để nền kinh tế hấp thụ toàn bộ cú sốc trong thời gian ngắn - nhưng cũng không thể ghìm giá bằng mọi giá vì sẽ sớm bào mòn công cụ bình ổn và làm méo tín hiệu thị trường. Điều hành hợp lý phải bám sát thị trường trong khi hạn chế tối đa sốc giá. Quỹ Bình ổn phải được sử dụng đúng vai trò: làm mềm cú sốc ngắn hạn, không thay thế quy luật thị trường dài hạn.
Ông cũng nhấn mạnh cần chuẩn bị sẵn kịch bản tài khóa linh hoạt nếu giá dầu thế giới còn neo cao kéo dài. Khi cú sốc giá không còn mang tính nhất thời, việc xem xét điều chỉnh có thời hạn một số sắc thuế và phí liên quan xăng dầu là cần thiết để chia sẻ gánh nặng với doanh nghiệp và người dân. Nhưng hỗ trợ phải có mục tiêu - ưu tiên những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và lan tỏa lớn như vận tải công cộng, logistics thiết yếu và ngư dân, thay vì dàn đều nguồn lực.
Câu trả lời trung thực nhất cho câu hỏi "giá xăng bao giờ hạ?" là: phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Khi nào tuyến vận chuyển chiến lược này được khai thông và rủi ro địa chính trị hạ nhiệt, phí rủi ro chiến tranh đang cộng vào mỗi thùng dầu mới có thể biến mất. Cho đến lúc đó, người dân và doanh nghiệp Việt Nam vẫn cần chuẩn bị tâm lý sống chung với giá xăng cao - và theo dõi sát từng kỳ điều hành để chủ động kế hoạch chi tiêu.
