Cả 4 người trong một gia đình mắc ung thư gan, chuyên gia bước vào bếp liền cảnh báo: “Dùng đũa thế này khác gì uống thuốc độc?”
Đôi khi, tiết kiệm không đúng cách có thể khiến bạn và người xung quanh phải trả giá đắt. Gia đình này vì tiết kiệm vài đôi đũa mà rước ung thư gan vào người.
Một gia đình có 4 người cùng mắc ung thư gan khiến nhiều người chú ý khi câu chuyện được chuyên gia an toàn thực phẩm Tan Dunci chia sẻ. Theo lời kể, những chiếc đũa tre sử dụng suốt nhiều năm, xuất hiện nấm mốc nhưng vẫn được giữ lại vì tiếc của, đã khiến gia đình lo ngại về nguy cơ phơi nhiễm độc tố.
Tan Dunci là y tá cấp cao, chuyên gia an toàn thực phẩm thuộc Khoa Độc chất lâm sàng, Bệnh viện Linkou Chang Gung Memorial (Đài Loan, Trung Quốc). Bà cảnh báo rằng những nguy cơ liên quan đến nấm mốc có thể xuất hiện ngay trong các vật dụng quen thuộc hằng ngày mà nhiều người không để ý.
Người đầu tiên phát hiện ung thư gan trong gia đình này là ông nội, cũng là người luôn cho rằng nấm mốc trên đũa tre ăn được (Ảnh minh họa)
Theo câu chuyện được bà chia sẻ, người đầu tiên trong gia đình phát hiện bệnh là ông nội, gần 70 tuổi. Ông nhập viện cấp cứu vì đau bụng dữ dội. Ban đầu, người thân cho rằng tuổi tác, tình trạng ăn uống kém trước đây và thói quen uống bia rượu có thể là những yếu tố liên quan đến căn bệnh.
Không lâu sau, con dâu của ông, một phụ nữ ngoài 40 tuổi làm nội trợ toàn thời gian, cũng được chẩn đoán mắc ung thư gan. Việc hai người trong cùng gia đình mắc một căn bệnh tương tự dù không có quan hệ huyết thống khiến người phụ nữ bắt đầu nghi ngờ có yếu tố nguy cơ chung trong môi trường sống.
Nghe theo lời khuyên của người quen, bà mời chuyên gia đến kiểm tra nơi ở. Theo lời kể, khi bước vào khu vực bếp và nhìn thấy những chiếc đũa tre đã bị mốc đen, chuyên gia lập tức cảnh báo: “Đũa tre nấm mốc đen như thế này mà không chịu thay thì không khác gì tự uống thuốc độc. Nó chứa chất độc gây ung thư Aflatoxin”.
Người phụ nữ vô cùng bàng hoàng khi nhận ra gia đình đã sử dụng đũa tre trong hàng chục năm. Dù có thói quen tiết kiệm, bà từng muốn vứt bỏ những chiếc đũa đã xuất hiện nhiều vết mốc và khó làm sạch. Tuy nhiên, ý định này thường bị bố chồng ngăn cản.
Theo quan niệm của ông, đũa tre bị mốc là chuyện bình thường, nấm mốc trên tre không gây hại, thậm chí có thể ăn được. Chỉ cần cọ rửa, hấp hoặc ngâm trong nước nóng là có thể tiếp tục sử dụng.
Sau khi được cảnh báo về nguy cơ từ những chiếc đũa cũ, người phụ nữ quyết định đưa các thành viên còn lại trong gia đình đi kiểm tra sức khỏe. Kết quả, hai người con của bà cũng được phát hiện mắc ung thư gan, nhưng bệnh ở giai đoạn sớm hơn.
Đũa tre hay đũa gỗ nấm mốc chứa độc tố Aflatoxin gây ung thư (Ảnh minh họa)
Trong khi đó, người chồng thường xuyên đi công tác xa nên ít ăn cơm tại nhà. Theo câu chuyện được chia sẻ, ông được chẩn đoán mắc xơ gan độ 2. Việc phát hiện và điều trị sớm được cho là có thể giúp kiểm soát bệnh, hạn chế nguy cơ tiến triển thành ung thư và cải thiện tiên lượng.
Tuy nhiên, việc nhiều thành viên trong cùng một gia đình mắc ung thư gan không đủ để khẳng định nguyên nhân trực tiếp là những chiếc đũa mốc. Để xác định mối liên hệ giữa bệnh và một nguồn phơi nhiễm cụ thể, cần có đánh giá y khoa cùng bằng chứng phù hợp.
Hai đặc điểm trên đũa tre, đũa gỗ cần đặc biệt chú ý
Theo chuyên gia Tan Dunci, nguy cơ từ nấm mốc không chỉ xuất hiện ở đũa tre mà còn có thể liên quan đến thớt gỗ và thực phẩm được bảo quản trong điều kiện không phù hợp. Một số loại nấm mốc có khả năng sản sinh aflatoxin, độc tố được biết đến với mối liên hệ rõ rệt với ung thư gan.
Bà nhấn mạnh rằng những vật dụng sử dụng lâu ngày, không được vệ sinh và bảo quản đúng cách có thể trở thành nơi tích tụ độ ẩm, cặn thức ăn và nấm mốc.
Đũa tre, đũa gỗ là những dụng cụ dễ gặp tình trạng này nếu sử dụng trong thời gian dài. Trong quá trình sử dụng, bề mặt đũa có thể trở nên thô ráp, sứt mẻ và xuất hiện các vết nứt nhỏ. Những vị trí này khiến cặn thức ăn và nước dễ bám lại, đồng thời làm cho việc làm sạch trở nên khó khăn hơn.
Nếu đũa thường xuyên ở trong môi trường ẩm ướt hoặc không được làm khô hoàn toàn sau khi rửa, nấm mốc có thể phát triển. Vì vậy, người dùng không nên chủ quan khi phát hiện những thay đổi bất thường trên bề mặt dụng cụ ăn uống.
Nhớ rửa kỹ từng chiếc đũa thay vì rửa qua loa cả nắm đũa cùng lúc để bảo vệ sức khỏe (Ảnh minh họa)
Chuyên gia lưu ý hai dấu hiệu cần chú ý:
-
Đũa bị xước nhiều hoặc xuất hiện vết nứt: Bề mặt xuống cấp có thể khiến cặn thức ăn và độ ẩm tích tụ, làm tăng khó khăn trong quá trình vệ sinh.
-
Đũa xuất hiện nấm mốc, dù chỉ ở một vài điểm nhỏ: Không nên tiếp tục sử dụng những chiếc đũa này chỉ vì muốn tiết kiệm. Cách an toàn hơn là loại bỏ và thay mới.
Aflatoxin là độc tố do một số loài nấm mốc tạo ra. Theo phân loại của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), aflatoxin B1 thuộc nhóm chất gây ung thư cho người. Việc tiếp xúc với độc tố này, đặc biệt qua thực phẩm nhiễm độc tố, có liên quan đến nguy cơ ung thư gan.
Tuy nhiên, không phải mọi loại nấm mốc đều sản sinh aflatoxin. Chỉ nhìn bằng mắt thường cũng không thể xác định chính xác một chiếc đũa có chứa độc tố này hay không. Điều cần thiết là tránh sử dụng dụng cụ bị mốc, giữ vệ sinh nhà bếp và bảo quản thực phẩm đúng cách.
Một điểm đáng lưu ý là aflatoxin tương đối bền với nhiệt. Các phương pháp đun nấu thông thường không bảo đảm phá hủy hoàn toàn độc tố. Vì vậy, việc hấp, luộc hoặc ngâm nước nóng không phải cách đáng tin cậy để xử lý đũa đã bị mốc. Thay mới là lựa chọn an toàn hơn.
Bao lâu nên thay đũa một lần?
Theo khuyến nghị được chia sẻ trong câu chuyện, ngay cả khi đũa chưa có dấu hiệu bất thường rõ ràng, người dùng cũng nên kiểm tra và thay mới định kỳ. Khoảng thời gian 3-6 tháng được đề cập như một mốc tham khảo, nhưng thời điểm thay phù hợp còn phụ thuộc vào chất liệu, tần suất sử dụng và tình trạng thực tế của dụng cụ.
Nếu đũa bị nứt, sứt mẻ, xước nhiều hoặc xuất hiện nấm mốc, người dùng nên ngừng sử dụng ngay, không cần chờ đến kỳ thay định kỳ.
Đối với đũa tre và đũa gỗ có nhiều đường gân hoặc họa tiết, việc vệ sinh cần được thực hiện kỹ lưỡng. Những đường rãnh trên bề mặt có thể khiến cặn thức ăn bám lại nếu chỉ rửa qua loa.
Khi rửa đũa, nên dùng miếng rửa bát sạch để cọ từng chiếc thay vì gom nhiều chiếc vào lòng bàn tay rồi chà xát qua lại. Cách làm này giúp người dùng kiểm tra và làm sạch toàn bộ bề mặt của từng chiếc đũa, hạn chế bỏ sót những vị trí khó vệ sinh.
Sau khi rửa, cần để đũa khô hoàn toàn ở nơi thông thoáng trước khi cất vào tủ hoặc hộp đựng. Không nên cất đũa khi còn ẩm hoặc để nước đọng lâu ngày trong hộp. Dụng cụ đựng đũa cũng cần được vệ sinh thường xuyên để hạn chế tình trạng tích tụ độ ẩm và nấm mốc.
Gia đình có thể sử dụng thiết bị khử trùng phù hợp với chất liệu đũa và hướng dẫn của nhà sản xuất. Việc luộc đũa có thể hỗ trợ vệ sinh, nhưng không thể thay thế việc loại bỏ những chiếc đũa đã mốc hoặc hư hỏng nghiêm trọng.
Câu chuyện trên là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc giữ vệ sinh dụng cụ ăn uống và kiểm tra những vật dụng được sử dụng mỗi ngày. Tuy nhiên, phòng ngừa ung thư gan không chỉ dừng lại ở việc thay đũa. Người dân cũng cần chú ý đến an toàn thực phẩm, hạn chế rượu bia, chủ động kiểm tra sức khỏe và trao đổi với bác sĩ về các yếu tố nguy cơ như viêm gan virus.
Khi phát hiện đũa hoặc thực phẩm có dấu hiệu nấm mốc, người dùng nên ngừng sử dụng thay vì cố làm sạch để tiếp tục dùng. Thói quen vệ sinh, bảo quản đúng cách và thay thế dụng cụ đã xuống cấp sẽ góp phần giảm nguy cơ mất an toàn trong sinh hoạt hằng ngày.
