Bão mạnh, mưa lớn sẽ ngày càng nhiều: Ứng phó ngay từ khâu quy hoạch
Kịch bản biến đổi khí hậu tại Việt Nam, bản cập nhật 2025 vừa được công bố hé lộ một tương lai nhiều thách thức khi bão mạnh, nắng nóng, mưa lớn, hạn hán sẽ ngày càng khốc liệt, đòi hỏi các biện pháp thích ứng ngay từ khâu chiến lược, quy hoạch.
Báo Tiền Phong có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tuấn Quang, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường về nội dung này.
Hà Nội cần đặc biệt lưu ý hiệu ứng đảo nhiệt đô thị
Thưa ông, so với kịch bản năm 2020, kịch bản cập nhật năm 2025 được công bố ngày 9/10 vừa qua có những thay đổi quan trọng nào? Điều này phản ánh những thách thức nào đối với Việt Nam trong hiện tại và tương lai?
Ông Nguyễn Tuấn Quang: Điểm mới nổi bật của kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2025 là cơ sở khoa học được cập nhật và thông tin sát hơn với nhu cầu quản lý.
Bản cập nhật năm 2025 được xây dựng trên cơ sở Báo cáo đánh giá lần thứ sáu của Ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), sử dụng các mô hình khí hậu thuộc CMIP6 (mô hình khí hậu toàn cầu cập nhật nhất) và các kịch bản phát triển kinh tế - xã hội gắn với phát thải (SSP). Số liệu quan trắc được cập nhật đến năm 2023, thông tin khí hậu được chi tiết hóa trên lưới 10 × 10 km, theo từng thập kỷ.
Kịch bản bổ sung đánh giá các hiện tượng khí hậu cực đoan theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu (1,5, 2, 3, và 4 độ C), kịch bản khí hậu đô thị tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cùng những đánh giá bước đầu về tác động đến nông nghiệp, sức khỏe và công trình. Nguy cơ ngập ven biển được gắn với từng kịch bản nước biển dâng, tạo thuận lợi hơn cho việc lựa chọn giải pháp thích ứng.
Về thách thức, kịch bản cập nhật năm 2025 cho thấy Việt Nam tiếp tục đối mặt với nguy cơ gia tăng nắng nóng, mưa cực đoan, bão mạnh, hạn hán và nước biển dâng, với mức độ tác động khác nhau giữa các vùng.
Các hiện tượng khí hậu cực đoan có thể xảy ra đồng thời hoặc nối tiếp, làm gia tăng thiệt hại và gây khó khăn cho công tác ứng phó.
Trong trung và dài hạn, những thay đổi về nhiệt độ, chế độ mưa và mực nước biển sẽ tạo sức ép lên an ninh nguồn nước, sản xuất nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng và sự phát triển của đô thị.
Nắng nóng làm tăng nhu cầu điện, nước và ảnh hưởng đến sức khỏe, năng suất lao động, mưa cực đoan làm gia tăng áp lực lên hệ thống thoát nước, giao thông và công trình phòng, chống thiên tai.
Nước biển dâng cùng với triều cường và nước dâng do bão đe dọa đất sản xuất, khu dân cư và sinh kế tại các vùng thấp ven biển, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo kịch bản cập nhật, từng khu vực của Việt Nam sẽ đối mặt với những thách thức nào của biến đổi khí hậu, thưa ông?
Ông Nguyễn Tuấn Quang: Từng khu vực của Việt Nam sẽ đối mặt với những thách thức khác nhau của biến đổi khí hậu. Trong đó, miền núi phía Bắc đối mặt với nhiệt độ có xu thế tăng, mưa cực đoan ngày càng nhiều, làm tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, đe dọa khu dân cư và các tuyến giao thông miền núi.
Đồng bằng sông Hồng đối mặt với tương lai nắng nóng, mưa lớn và ngập úng ngày càng nhiều, gây sức ép lên sản xuất, hệ thống thoát nước và sức khỏe cộng đồng, riêng vùng cửa sông, ven biển còn chịu nguy cơ ngập do nước biển dâng. Hà Nội cần đặc biệt lưu ý hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (hiện tượng khu vực đô thị có nhiệt độ cao hơn vùng ngoại ô do mật độ xây dựng lớn, bê tông hóa, thiếu cây xanh và hoạt động giao thông, sản xuất -PV).
Miền Trung phải ứng phó đồng thời với bão mạnh, mưa lũ, nắng nóng và hạn hán. Trong đó, Bắc Trung Bộ có nguy cơ gia tăng cường độ hạn hán còn Duyên hải Nam Trung Bộ chịu thêm áp lực thiếu nước do thay đổi chế độ mưa theo mùa.
TạiTây Nguyên, nắng nóng, hạn hán và mưa cực đoan gia tăng, ảnh hưởng đến nguồn nước, cây trồng và an toàn dân cư ở khu vực địa hình dốc.
Trong khi Đông Nam Bộ đối mặt với nguy cơ nắng nóng gay gắt làm tăng nhu cầu điện, nước, mưa lớn gây áp lực lên hạ tầng đô thị và khu công nghiệp. Thành phố Hồ Chí Minh còn chịu tác động của hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và nguy cơ ngập ở vùng thấp.
Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực đối mặt với rất nhiều thách thức do biến đổi khí hậu khi nước biển dâng, hạn hán và xâm nhập mặn đe dọa nguồn nước, nông nghiệp và thủy sản.
Theo kịch bản phát thải cao, khoảng 18,44% diện tích vùng có nguy cơ ngập tĩnh do nước biển dâng vào cuối thế kỷ XXI. Con số này chưa phản ánh đầy đủ ảnh hưởng tổng hợp của lũ, thủy triều, sụt lún đất và hệ thống công trình bảo vệ. Các vùng ven biển, hải đảo cũng cần đánh giá tác động kết hợp của nước biển dâng, sóng và nước dâng do bão.
Đánh giá khả năng chống chịu của các công trình hạ tầng trọng yếu
Theo ông, kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật cần được lồng ghép như thế nào trong quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành và quy hoạch địa phương để giảm thiểu rủi ro thiên tai đối với phát triển kinh tế - xã hội trong trung và dài hạn?
Ông Nguyễn Tuấn Quang: Kịch bản biến đổi khí hậu cần được sử dụng ngay từ khâu lựa chọn phương án phát triển.
Ở cấp quốc gia, cần dựa trên kết quả đánh giá tác động và rủi ro do biến đổi khí hậu để bố trí không gian phát triển, hạ tầng liên vùng và ưu tiên nguồn lực cho các khu vực dễ bị tổn thương, có nguy cơ rủi ro cao và chịu tổn thất, thiệt hại lớn.
Ở cấp ngành, cần chuyển thông tin khí hậu thành yêu cầu cụ thể về an toàn, công suất và vận hành công trình, như khả năng tiêu thoát nước, bảo đảm nguồn nước, chịu nhiệt và chống ngập.
Ở địa phương, cần kết hợp kịch bản với dữ liệu địa hình, dân cư và tài sản để xác định các khu vực cần hạn chế xây dựng, bảo vệ hoặc bố trí lại dân cư, bảo tồn hệ sinh thái đồng thời lựa chọn sinh kế phù hợp.
Việc lựa chọn kịch bản cần phù hợp với thời hạn quy hoạch và tuổi thọ công trình. Với hạ tầng trọng yếu, cần đánh giá khả năng chống chịu theo các kịch bản phát thải, đồng thời xem xét khoảng bất định của kết quả dự tính.
Cần phân kỳ đầu tư, xác định các ngưỡng kích hoạt nâng cấp và rà soát phương án khi có dữ liệu mới. Bản đồ nguy cơ ngập do nước biển dâng là cơ sở sàng lọc ban đầu, thiết kế công trình vẫn cần tính toán thủy văn, thủy lực chi tiết tại địa điểm cụ thể.
Kịch bản biến đổi khí hậu thường được đánh giá là cơ sở khoa học quan trọng, nhưng việc chuyển hóa dữ liệu thành quyết định cụ thể vẫn là thách thức. Cục Biến đổi khí hậu sẽ tham mưu, hướng dẫn như thế nào để các bộ, ngành và địa phương thực sự sử dụng kịch bản trong quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư hạ tầng?
Ông Nguyễn Tuấn Quang: Để Kịch bản biến đổi khí hậu thực sự phát huy hiệu quả và đi vào cuộc sống, cần tập trung triển khai các điểm trọng tâm sau:
Một là, thúc đẩy lồng ghép thông tin kịch bản khi xây dựng cùng với các thông tin kinh tế-xã hội, rà soát chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển và các chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu.
Các Bộ, ngành, địa phương cần cụ thể hóa việc sử dụng kết quả đánh giá tác động, rủi ro khí hậu để lựa chọn phương án phát triển, bố trí dân cư và ưu tiên đầu tư; đồng thời phối hợp rà soát tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo thẩm quyền, đề xuất yêu cầu tích hợp kết quả đánh giá này cùng giải pháp thích ứng trong hồ sơ quy hoạch, dự án đầu tư hạ tầng.
Hai là, đẩy mạnh công tác hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật để các bộ, ngành, địa phương lựa chọn và sử dụng kịch bản, thời kỳ và thông số khí hậu phù hợp với ngành, lĩnh vực, thời hạn quy hoạch và tuổi thọ công trình; kết hợp với dữ liệu thực tế để đánh giá mức độ tác động, rủi ro và lựa chọn giải pháp.
Với hạ tầng trọng yếu, cần xem xét cả tình huống rủi ro khí hậu bất lợi, tránh đầu tư công trình không đủ khả năng chống chịu hoặc đầu tư quá mức cần thiết.
Ba là, thúc đẩy việc đánh giá tác động, rủi ro và tổn thất do biến đổi khí hậu đối với từng ngành, địa phương. Kết quả cần được chuyển thành đề xuất cụ thể về địa điểm đầu tư, yêu cầu thiết kế, phương án vận hành và lộ trình nâng cấp công trình.
Đây là cơ sở để xác định nhiệm vụ ưu tiên, phân kỳ đầu tư và bố trí nguồn lực, trong đó chú trọng các khu vực có rủi ro do biến đổi khí hậu cao và các cộng đồng dễ bị tổn thương.
Bốn là, tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về ý nghĩa, nội dung và khả năng ứng dụng của kịch bản, giúp người dân nâng cao nhận thức và chủ động thích ứng. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng thông tin khí hậu trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh, đầu tư dài hạn và quản trị rủi ro.
Truyền thông cần gắn với các vấn đề thiết thực như thiếu nước, nắng nóng, ngập lụt và các giải pháp bảo vệ cộng đồng, sinh kế để người dân tham gia thực hiện các giải pháp thích ứng.
Xin cảm ơn ông!
Nguyễn Hoài
Theo báo Tiền Phong (Đăng: 15/10/2026 | 13:43)
