MXH tràn lan thông tin vaccine Pfizer và Moderna gây ung thư: Chuyên gia chỉ ra 6 sự thật người dân cần biết lúc này!
Trước thông tin vaccine Pfizer và Moderna gây ung thư, TS Nguyễn Hồng Vũ đã lên tiếng chia sẻ thông tin đến mọi người.
Theo Báo Văn hóa có bài MXH tràn lan thông tin vaccine Pfizer và Moderna gây UT: Chuyên gia chỉ ra 6 sự thật người dân cần biết lúc này! Nội dung như sau:
Gần đây, các trang mạng đang rần rần lan truyền thông tin những người tiêm vaccine Pfizer và Moderna là “auto” bị UT, khiến nhiều người kinh hãi. Theo TS Nguyễn Hồng Vũ (Viện Nghiên cứu UT Quốc gia City of Hope, California, Mỹ), nhóm anti vaccine đang xem đây như một “khám phá động trời” và vớ lấy như bảo bối! Người dân thì thi nhau chia sẻ và nơm nớp lo sợ mà chưa kịp suy nghĩ chậm lại một chút.
"Đứng ở góc độ khoa học, bài nghiên cứu "𝑪𝑶𝑽𝑰𝑫 𝒗𝒂𝒄𝒄𝒊𝒏𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏 𝒂𝒏𝒅 𝒑𝒐𝒔𝒕-𝒊𝒏𝒇𝒆𝒄𝒕𝒊𝒐𝒏 𝒄𝒂𝒏𝒄𝒆𝒓 𝒔𝒊𝒈𝒏𝒂𝒍𝒔: 𝑬𝒗𝒂𝒍𝒖𝒂𝒕𝒊𝒏𝒈 𝒑𝒂𝒕𝒕𝒆𝒓𝒏𝒔 𝒂𝒏𝒅 𝒑𝒐𝒕𝒆𝒏𝒕𝒊𝒂𝒍 𝒃𝒊𝒐𝒍𝒐𝒈𝒊𝒄𝒂𝒍 𝒎𝒆𝒄𝒉𝒂𝒏𝒊𝒔𝒎𝒔” vừa được đăng trên tạp chí chuyên ngành Oncotarget không phải là một “bằng chứng” tuyên bố rằng vaccine Covid-19 gây UT. Cách diễn giải này sai về mặt khoa học và đánh tráo bản chất của nghiên cứu.
1. Đây không phải nghiên cứu chứng minh vaccine gây UT
TS Nguyễn Hồng Vũ nhận định, bài báo là một scoping review, tức là tổng hợp các báo cáo ca bệnh rải rác và một số nghiên cứu hồi cứu để phát hiện tín hiệu giả thuyết (hypothesis-generating).
- Phần lớn dữ liệu là case reports/series nhỏ: Loại bằng chứng yếu nhất trong tháp chứng cứ y học.
- Không có thiết kế thử nghiệm, không có nhóm đối chứng chặt chẽ, không có ước tính nguy cơ tuyệt đối hay nguy cơ tương đối ở cấp dân số.
Nói cách khác, bài này không đủ điều kiện để kết luận quan hệ nhân-quả (causality). Chính tác giả cũng nhấn mạnh, các quan sát chỉ là những tín hiệu sớm (early signals) và không cho phép suy luận vaccine gây UT.
2. Sau tiêm khác do tiêm
Việc một chẩn đoán UT xảy ra sau tiêm vaccine chỉ cho thấy liên hệ về thời gian, không cho thấy nguyên nhân.
Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine đã được tiêm, việc một số ca UT được phát hiện “sau tiêm” là điều chắc chắn sẽ xảy ra về mặt xác suất, ngay cả khi vaccine hoàn toàn không liên quan.
Đại dịch còn làm trì hoãn sàng lọc và điều trị, khiến nhiều ca UT bị phát hiện muộn hoặc tiến triển nhanh. Đây là yếu tố nhiễu lớn mà các báo cáo ca bệnh không kiểm soát được.
3. Lệch trong chọn mẫu và thiên lệch công bố
Bản chất các bài báo dạng "case reports" có thiên lệch công bố rất mạnh: Các hiện tượng “lạ” sau tiêm dễ được báo cáo, trong khi hàng triệu ca không có vấn đề gì thì không ai nói tới. Điều này phóng đại cảm giác rủi ro nếu đem ra suy diễn cho cộng đồng.
4. Dữ liệu dân số lớn không ủng hộ luận điệu “vaccine gây UT”
TS Nguyễn Hồng Vũ nhận định, trong chính bài tổng quan này, các nghiên cứu hồi cứu quy mô lớn (hàng triệu người) không đưa ra bằng chứng thuyết phục về việc tăng nguy cơ UT do vaccine.
Ngoài ra, hàng loạt nghiên cứu độc lập khác ở nhiều quốc gia cho thấy:
- Vaccine làm giảm mạnh số người nhập viện và tử vong do Covid-19 ở bệnh nhân UT, giúp duy trì điều trị UT, từ đó giảm gánh nặng bệnh tật.
- Một số dữ liệu còn gợi ý vaccine có thể cải thiện đáp ứng miễn dịch ở bệnh nhân dùng liệu pháp miễn dịch (đang tiếp tục được kiểm chứng).
5. Cơ chế sinh học trong bài là giả thuyết, không phải bằng chứng
“Bài Oncotarget có thảo luận các giả thuyết cơ chế (miễn dịch, cytokine, vi môi trường khối u). Đây là đề xuất khoa học để nghiên cứu tiếp, không phải bằng chứng đã chứng minh vaccine gây UT ở người”, TS Nguyễn Hồng Vũ khẳng định.
6. Tuyên truyền anti vaccine đang đánh tráo khái niệm khoa học
Cách dùng bài báo này để khẳng định “vaccine gây UT” là:
Đánh tráo giữa phát hiện tín hiệu và chứng minh nhân quả.
- Bỏ qua toàn bộ bối cảnh, hạn chế và lời cảnh báo của chính tác giả.
- Chọn lọc bằng chứng và thổi phồng rủi ro.
“Tóm lại, bài báo mới đăng trên Oncotarget không cung cấp bằng chứng cho tuyên bố “vaccine COVID-19 gây UT” như các báo mạng nói. Nó chỉ là một tổng quan thăm dò, dùng để đặt câu hỏi nghiên cứu và kêu gọi các nghiên cứu mạnh hơn. Việc trích dẫn bài này cho mục đích tuyên truyền anti vaccine là sai khoa học và gây hiểu lầm lớn cho cộng đồng”, chuyên gia khẳng định. Điều này giống như chúng ta không thể kết luận rằng nước là nguyên nhân gây UT chỉ vì những người bị UT đều đã từng uống nước.
“Bớt lo sợ vu vơ đi nha các bạn! Không có vaccine thì số người trên Trái Đất này còn không nhiều được như vậy đâu”, TS Nguyễn Hồng Vũ cho hay.
Trên báo ZNews hôm nay có bài viết với tiêu đề "MXH lan tin vaccine Pfizer và Moderna gây UT: Chuyên gia nói gì?", có nội dung như sau:
Những thông tin về UT xuất hiện sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA đang được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, gây nhiều hoang mang và tranh luận.
Gần đây, mạng xã hội liên tục lan truyền các thông tin dẫn lại từ Oncotarget, trong đó đề cập đến một phân tích tổng hợp các báo cáo ca lâm sàng sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA, ghi nhận 333 trường hợp UT mới được chẩn đoán hoặc có diễn tiến nặng hơn tại 27 quốc gia.
Những con số này nhanh chóng thu hút sự chú ý và được chia sẻ rộng rãi, kéo theo nhiều suy diễn về mối liên hệ giữa vaccine và UT.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, các thông tin lan truyền chủ yếu tác động vào cảm xúc người đọc, trong khi nền tảng bằng chứng khoa học để khẳng định vaccine của Pfizer và Moderna gây UT hiện vẫn rất mỏng.
“Nói chung, kiểu tin này dễ khiến người đọc tin và bị thuyết phục vì cảm xúc, nhưng xét về khoa học thì bằng chứng quá mong manh”, bác sĩ Tuấn nhận định.
 |
|
Thông tin vaccine Covid-19 gây UT đang lan truyền trên mạng xã hội. Ảnh: Reuters. |
“333 ca UT sau tiêm” không chứng minh quan hệ nhân quả
Theo bác sĩ Tuấn, đây thực chất là một bài tổng quan (review), trong đó tác giả tập hợp các ca lâm sàng đơn lẻ (case report) và một số quan sát rải rác.
“Case report hay case series chỉ cho thấy một sự kiện xảy ra sau một sự kiện khác, chứ không thể chứng minh vaccine là nguyên nhân gây UT”, bác sĩ Tuấn phân tích.
Ngoài ra, các tổng hợp kiểu “333 ca” thường thiếu những yếu tố quan trọng như mẫu số (tổng số người đã tiêm), nhóm chứng hay ước tính nguy cơ so với tỷ lệ UT nền trong cộng đồng. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine đã được sử dụng trên toàn cầu, việc có người phát hiện UT vài ngày hoặc vài tuần sau tiêm là điều có thể xảy ra do UT vẫn xuất hiện hàng ngày trong dân số.
“Muốn kết luận vaccine gây UT phải có các nghiên cứu đoàn hệ lớn, thiết kế tốt, theo dõi dài hạn, có điều chỉnh yếu tố nhiễu và cho kết quả nhất quán. Một chùm ca bệnh không thể dùng để kết luận nhân quả”, bác sĩ nhấn mạnh.
Đáng chú ý, một số bài viết lan truyền cho rằng các khối u hoặc lymphoma xuất hiện ở vùng nách, cánh tay cùng bên tiêm vaccine mRNA là bằng chứng gây UT. Tuy nhiên, theo bác sĩ Tuấn, hiện tượng hạch phản ứng vùng nách sau tiêm vaccine mRNA đã được ghi nhận rộng rãi.
“Hạch phản ứng có thể khiến bệnh nhân đi khám, làm siêu âm hoặc PET-CT và từ đó phát hiện tình cờ một tổn thương đã tồn tại trước đó”, ông nói.
 |
|
Theo bác sĩ Tuấn, muốn kết luận vaccine gây UT phải có các nghiên cứu đoàn hệ lớn, thiết kế tốt, theo dõi dài hạn. Ảnh: Reuters. |
Ngoài ra, trong một số trường hợp hiếm, lymphoma có thể bùng phát sau kích thích miễn dịch như nhiễm virus, tiêm vaccine hoặc dùng thuốc sinh học, đặc biệt ở người đã có bệnh nền hoặc tiền UT. Tuy nhiên, để kết luận vaccine là nguyên nhân, cần bằng chứng dịch tễ học và cơ chế sinh học rõ ràng hơn.
Liên quan đến các lo ngại khác, bác sĩ Tuấn cho biết viêm cơ tim và viêm màng tim sau tiêm vaccine mRNA là tác dụng phụ hiếm nhưng đã được ghi nhận, chủ yếu ở nam giới trẻ sau liều thứ hai. CDC cũng đã công bố có mối liên quan nhân quả.
“Tuy nhiên, tác dụng phụ hiếm gặp không đồng nghĩa vaccine gây hại tim mạch tràn lan, càng không thể suy ra gây UT”, ông nói.
Về vô sinh, các nghiên cứu trên IVF và các tổng quan gần đây cho thấy vaccine Covid-19 mRNA không ảnh hưởng đáng kể đến kết cục điều trị. Với bệnh tự miễn, hiện chỉ ghi nhận các ca rải rác, chưa đủ dữ liệu để kết luận vaccine gây bùng phát bệnh trên quy mô dân số.
Giới chuyên môn đồng loạt bác bỏ
Một nghiên cứu tại Hàn Quốc đã gây chú ý khi sử dụng dữ liệu hồ sơ bảo hiểm từ Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc, so sánh số ca UT mới được chẩn đoán trong vòng một năm sau tiêm và đưa ra kết luận vaccine Covid-19 có thể liên quan đến sự gia tăng nguy cơ của 6 loại UT.
Tuy nhiên, khi được xem xét lại, nhiều chuyên gia chỉ ra các hạn chế về thời gian theo dõi, kiểm soát yếu tố nguy cơ và khả năng sai lệch dữ liệu, cho thấy kết quả không đủ cơ sở để kết luận.
Bên cạnh đó, một tuyên bố mang tính suy đoán của một bác sĩ tại diễn đàn chính trị ở Anh, cho rằng vaccine Covid-19 có thể liên quan đến các chẩn đoán UT trong Hoàng gia Anh, cũng nhanh chóng bị các cơ quan y tế và giới chuyên môn bác bỏ do không kèm theo bằng chứng khoa học.
 |
|
Nhiều giả thuyết xoay quanh vaccine Covid-19. |
Theo Global Vaccine Data Network, trong giai đoạn hậu đại dịch Covid-19, thuật ngữ “Turbo Cancer” (UT siêu tốc) bắt đầu xuất hiện. Khái niệm này được dùng để mô tả giả thuyết cho rằng vaccine mRNA kích hoạt một làn sóng UT tiến triển nhanh và ác tính. Tuy nhiên, khi được xem xét dưới góc độ y học hiện đại và các dữ liệu dịch tễ học đang có, giả thuyết này chưa nhận được sự ủng hộ từ giới khoa học.
Lập luận phổ biến đầu tiên cho rằng mRNA trong vaccine có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa DNA của tế bào. Trên thực tế, điều này không thể xảy ra về mặt sinh học. mRNA từ vaccine chỉ hoạt động trong bào tương và không thể đi vào nhân tế bào - nơi lưu trữ DNA. Khi không tiếp cận được DNA, mRNA cũng không có khả năng can thiệp vào các cơ chế sửa chữa hay làm biến đổi vật liệu di truyền của con người.
Một lập luận khác cho rằng protein gai được tạo ra sau tiêm vaccine có thể ức chế các gen bảo vệ chống UT, chẳng hạn BRCA. Tuy nhiên, cho đến nay, không có nghiên cứu thực nghiệm đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây rối loạn chức năng các gen ức chế khối u hoặc làm tăng nguy cơ UT. Protein gai chỉ được tạo ra trong thời gian ngắn, nhanh chóng bị hệ miễn dịch nhận diện và phân hủy, không đủ để gây ra những thay đổi sinh học lâu dài hay thúc đẩy quá trình sinh UT.
 |
|
Trong quy trình sản xuất vaccine, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Ảnh: Shutterstock. |
Những lo ngại cho rằng DNA tồn dư có thể chèn vào DNA người tiêm và gây UT cũng không được khoa học ủng hộ. Theo các phân tích kiểm chứng độc lập, vaccine Covid-19 của Pfizer/BioNTech và Moderna được sản xuất từ các khuôn DNA dùng để tổng hợp mRNA mã hóa protein gai của SARS-CoV-2.
Fact Check nhấn mạnh trong quy trình sản xuất, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Về mặt kỹ thuật, có thể còn sót lại một lượng DNA cực nhỏ trong sản phẩm cuối cùng, nhưng các nghiên cứu cho thấy lượng này không đáng kể và không mang ý nghĩa lâm sàng.
Theo các chuyên gia, để những DNA này gây UT, hàng loạt điều kiện hiếm gặp phải đồng thời xuất hiện: DNA phải xâm nhập vào tế bào, vượt qua các hàng rào bảo vệ để vào nhân, tích hợp chính xác vào DNA người tại một vị trí nhạy cảm, tránh được sự loại bỏ của hệ miễn dịch, rồi tiếp tục nhân lên theo cách dẫn đến UT.
Trong thực tế, vaccine mRNA được tiêm vào cơ, nơi các tế bào không phân chia nhanh, càng làm cho kịch bản này trở nên khó xảy ra. Ngay cả khi vật liệu di truyền lạ lọt vào tế bào, cơ thể vẫn có những cơ chế hiệu quả để nhận diện và loại bỏ chúng.
