Món nước dễ chứa nguồn lây virus Nipah: Chuyên gia cảnh báo ngon, thèm mấy cũng phải tránh
Virus Nipah có thể tồn tại trong loại đồ uống này lên tới 7 ngày.
Báo Phụ Nữ Số đưa tin với tiêu đề: "Món nước dễ chứa nguồn lây virus Nipah: Chuyên gia cảnh báo ngon, thèm mấy cũng phải tránh", nội dung được đăng tải như sau:
Những ngày gần đây, thông tin về ổ dịch virus Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) khiến nhiều người không khỏi lo lắng. Theo báo cáo ban đầu, đã có 5 ca nhiễm được ghi nhận và hơn 100 người phải cách ly y tế. Trước làn sóng quan tâm mạnh mẽ của dư luận, các cơ quan y tế cho biết cần bình tĩnh, không hoang mang quá mức nhưng cũng không được chủ quan.
Tuy vậy, giới chuyên gia nhấn mạnh việc hiểu đúng về virus và các con đường lây nhiễm vẫn là điều rất cần thiết.
Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. Lần đầu tiên virus này được ghi nhận là vào giai đoạn 1998-1999 tại làng Kampung Sungai Nipah, bang Negeri Sembilan của Malaysia. Sau đó, các nhà khoa học đã phân lập được virus từ bệnh nhân và đặt tên theo địa danh này.
Đáng chú ý, virus Nipah có khả năng tồn tại khá lâu ngoài môi trường. Trong nước ép trái cây hoặc xoài, virus có thể sống tới 3 ngày; trong nước nhựa chà là ở nhiệt độ khoảng 22 độ C, thời gian tồn tại có thể lên tới 7 ngày. Trong môi trường trung tính, virus tương đối ổn định. Tuy nhiên, Nipah có thể bị tiêu diệt bằng các biện pháp vật lý và hóa học thông thường như đun nóng ở 100 độ C trong 15 phút, hoặc sử dụng xà phòng, dung dịch chứa natri hypoclorit.
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae là vật chủ tự nhiên của virus Nipah. Bản thân dơi không biểu hiện bệnh nhưng có thể mang virus trong thời gian dài. Lợn và một số động vật nuôi khác có thể bị nhiễm virus từ dơi, sau đó trở thành nguồn lây cho con người.
Phần lớn các ca nhiễm ở người xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp, không có bảo hộ, với động vật nhiễm bệnh như dơi, lợn, hoặc với dịch cơ thể của chúng như máu, nước tiểu, nước bọt. Ngoài ra, con người cũng có thể nhiễm virus khi ăn thực phẩm bị ô nhiễm bởi chất bài tiết của dơi, điển hình là trái cây hoặc các loại đồ uống làm từ nhựa cây.
Đáng chú ý, virus Nipah cũng có thể lây từ người sang người, chủ yếu trong phạm vi gia đình hoặc cơ sở y tế, thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp, máu hoặc nước tiểu của bệnh nhân.
“Nước nhựa chà là tươi”: thứ tuyệt đối không nên uống ở vùng có dịch
Trong đợt bùng phát tại Ấn Độ lần này, một số ca nhiễm được cho là có liên quan đến việc uống “nước nhựa chà là tươi” bị nhiễm virus từ dơi. Điều này khiến nhiều người băn khoăn: liệu có còn ăn được chà là hay uống nước dừa, nước trái cây nữa hay không?
Thực tế, “nước nhựa chà là tươi” không phải nước ép quả chà là, cũng không liên quan đến nước dừa. Đây là cách dịch trực tiếp từ cụm từ tiếng Anh “raw date palm sap”, tức là nhựa cây của một số loài thuộc họ cau dừa. Loại đồ uống này được lấy trực tiếp từ thân hoặc cụm hoa của cây, rất giàu đường và thường được uống tươi, nấu thành đường hoặc lên men thành rượu.
Tại bang Tây Bengal, người dân thường khoét thân cây chà là rừng để hứng nhựa. Các thùng chứa nhựa ngọt này rất dễ thu hút dơi ăn quả. Nếu dơi mang virus Nipah, virus trong nước bọt của chúng có thể làm ô nhiễm toàn bộ nhựa cây. Nếu nhựa này được nấu chín, virus sẽ bị bất hoạt. Nhưng nếu uống tươi, nguy cơ nhiễm bệnh là rất cao.
Vì vậy, các chuyên gia cảnh báo: tại những khu vực từng ghi nhận dịch Nipah, tuyệt đối không uống các loại nước ép, nước nhựa cây tươi không rõ nguồn gốc bán ở ven đường. Ngoài ra, trái cây bị dơi gặm, rơi xuống đất hoặc có dấu hiệu bị động vật hoang dã ăn dở cũng tiềm ẩn nguy cơ, không nên sử dụng.
Báo Vnexpress đưa tin với tiêu đề: "Từng phát hiện dấu vết virus Nipah ở dơi Việt Nam", nội dung được đăng tải như sau:
Trao đổi với VnExpress ngày 28/1 trước lo ngại virus Nipah xâm nhập từ ổ dịch Ấn Độ và thông tin dơi tại Việt Nam mang mầm bệnh, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng người dân cần hiểu đúng bản chất dữ liệu để tránh hoang mang.
Cụ thể, các nghiên cứu tại Việt Nam (điển hình tại Đăk Lăk và Hòa Bình) thực hiện khoảng năm 2012 từng ghi nhận sự hiện diện của kháng thể kháng virus Nipah trên một số loài dơi như dơi chó Ấn Độ (Cynopterus) và dơi quạ nhỏ (Rousettus) thông qua xét nghiệm ELISA.
Về mặt y khoa, kháng thể là "dấu vết miễn dịch" do cơ thể sinh ra để ghi nhớ và chống lại mầm bệnh sau khi từng tiếp xúc. Việc xét nghiệm dương tính với kháng thể trên dơi chỉ chứng tỏ chúng từng nhiễm virus (hoặc một chủng có cấu trúc tương tự) trong quá khứ và đã tự khỏi. Điều này giống như một "vết sẹo" miễn dịch, khác hoàn toàn với việc tìm thấy virus sống đang hoạt động trong cơ thể – điều kiện tiên quyết để lây lan dịch bệnh sang người
Các nhân viên y tế tại sân bay Phuket của Thái Lan đang giám sát chặt chẽ hành khách nhập cảnh để phát hiện các dấu hiệu sốt hoặc nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt là những người đến từ vùng đang bùng phát dịch Nipah. Ảnh: Bangkok Post
Giới chuyên môn đưa ra ba căn cứ chính để loại trừ khả năng bùng phát dịch tại thời điểm này:
Thứ nhất, Việt Nam chưa phát hiện virus Nipah trên loài dơi quạ lớn (Pteropus). Đây là vật chủ trung gian chính từng gây ra các đợt bùng phát nghiêm trọng tại Malaysia và Bangladesh. Các kháng thể trước đây chỉ được tìm thấy trên các loài dơi nhỏ hơn.
Thứ hai, dữ liệu giám sát dịch tễ trong hơn một thập kỷ qua tại các khu vực có dơi mang kháng thể không ghi nhận bất kỳ ca viêm não nào ở người có liên quan đến Nipah. Quan điểm này tương đồng với đánh giá của giới chức y tế Thái Lan, nơi dù tìm thấy virus nhưng mật độ thấp (khoảng 10%) so với mức 40-50% tại các vùng dịch lớn như Ấn Độ.
Cuối cùng, khác với Covid-19 lây lan nhanh qua đường hô hấp, virus Nipah có hệ số lây nhiễm thấp (R0
