Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo: Cách chuẩn bị đủ lễ, dễ làm, giữ trọn nếp xưa
Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo không cần cầu kỳ nhưng phải đủ lễ và trọn tâm. Chỉ với những món quen thuộc, cách chuẩn bị khéo léo, gia đình vẫn có thể giữ trọn nét truyền thống trong nhịp sống hiện đại, bận rộn.
Thời báo Văn học nghệ thuật ngày 8/2/2026 đưa tin: "Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo: Cách chuẩn bị đủ lễ, dễ làm, giữ trọn nếp xưa", nội dung như sau:
Ý nghĩa mâm cỗ và tinh thần cần giữ khi vào bếp
Theo quan niệm dân gian, ông Công ông Táo là những vị thần gắn bó trực tiếp với bếp núc, nhà cửa và nếp sinh hoạt của mỗi gia đình. Lễ cúng ngày 23 tháng Chạp vì thế không đơn thuần là “làm mâm cơm”, mà là dịp để người trong nhà nhìn lại một năm đã qua, gửi gắm những mong ước giản dị cho năm mới.
Chính vì vậy, khi chuẩn bị mâm cỗ, điều quan trọng không nằm ở số lượng món hay giá trị vật chất, mà ở sự chỉn chu và thái độ trân trọng. Một mâm cỗ gọn gàng, nấu cẩn thận, bày biện sạch sẽ luôn mang ý nghĩa đầy đặn hơn một mâm cỗ nhiều món nhưng làm vội, thiếu sự chăm chút. Giữ được tinh thần đó, người vào bếp sẽ thấy việc nấu nướng nhẹ nhàng hơn, không áp lực, không so sánh.
Chuẩn bị mâm cỗ truyền thống theo cách dễ làm
Với nhiều gia đình, mâm cỗ cúng ông Công ông Táo thường xoay quanh những món quen thuộc của bữa cơm Việt. Gà luộc là món gần như không thể thiếu, bởi hình thức trang trọng và ý nghĩa sum vầy. Để gà luộc đẹp, nên chọn gà ta vừa tầm, da mỏng, thịt chắc. Khi làm sạch, xát muối và gừng để khử mùi, sau đó cho gà vào nồi nước lạnh, thêm vài lát gừng, hành khô và đun lửa vừa. Cách này giúp gà chín đều từ trong ra ngoài, da không nứt. Khi nước sôi, hạ nhỏ lửa, luộc thêm vừa đủ thời gian rồi tắt bếp, đậy vung om thêm vài phút để thịt mềm mà không khô. Vớt gà ra, để ráo, quét nhẹ lớp mỡ gà hoặc dầu pha gừng giã để da vàng bóng tự nhiên.
Bên cạnh gà luộc, xôi hoặc bánh chưng thường được chọn để tạo cảm giác no đủ. Nếu đồ xôi, nên ngâm nếp từ tối hôm trước, vo sạch, để ráo rồi đồ hai lần hơi để xôi dẻo mà không nát. Khi xôi chín, trộn nhẹ chút mỡ gà hoặc dầu ăn để hạt xôi bóng và không khô mặt. Với bánh chưng, chỉ cần hâm nóng lại trước khi cúng để bánh mềm và thơm.
Mâm cỗ cũng thường có một bát canh thanh nhẹ để cân vị, như canh măng, canh bóng hoặc canh miến. Khi nấu canh cúng, nên nêm nhạt hơn bữa ăn thường ngày, vị trong và nhẹ để tạo cảm giác thanh khiết. Ngoài ra, một đĩa thịt luộc, nem rán hoặc món xào đơn giản từ rau củ theo mùa là đủ để mâm cỗ tròn vị.
Cách sắp xếp và hoàn thiện mâm cỗ gọn gàng, trang trọng
Sau khi nấu xong, việc bày biện cũng cần được chú ý không kém. Mâm cỗ nên được lau dọn sạch sẽ trước khi đặt món. Gà luộc thường đặt ở vị trí trung tâm, xung quanh là xôi hoặc bánh, canh và các món mặn khác. Không nên chồng chéo đĩa bát, mỗi món có không gian riêng để mâm cỗ thoáng và dễ nhìn.
Hoa tươi, đĩa quả, chén nước, chén rượu nếu có nên được đặt ngay ngắn, cân đối với mâm cỗ. Không cần trang trí cầu kỳ, chỉ cần gọn gàng và sạch sẽ là đã đủ tạo cảm giác trang nghiêm. Thời điểm cúng nên chọn lúc gia đình đã chuẩn bị xong, tâm thế thoải mái, tránh làm trong lúc vội vàng hay bực bội.
Một lưu ý nhỏ là mâm cỗ cúng không nhất thiết phải quá nóng. Các món chỉ cần vừa ấm, hình thức đẹp, không bị nguội lạnh hay bày biện sơ sài. Sau khi cúng xong, cả nhà có thể cùng dùng bữa, coi đó như một bữa cơm sum họp trước thềm năm mới.
Kết bài
Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo, suy cho cùng, không phải là thước đo sự đủ đầy của một gia đình, mà là cách mỗi người giữ gìn sợi dây nối giữa truyền thống và đời sống hiện đại. Chỉ cần dành thời gian chuẩn bị bằng sự chu đáo, chọn món phù hợp với điều kiện của mình và giữ tâm thế nhẹ nhàng khi vào bếp, mâm cỗ dù giản dị vẫn trọn vẹn ý nghĩa. Trong làn khói hương ngày 23 tháng Chạp, chính những điều bình dị ấy lại làm nên cảm giác ấm áp rất riêng, để một năm cũ khép lại trong yên lành và một năm mới được mở ra bằng sự an tâm, đủ đầy.
Trước đó, tạp chí Phụ nữ mới đăng bài: "Làm cơm cúng ông Công ông Táo cao sang mấy cũng không được thiếu món này, nhiều nhà hay bỏ qua là tán lộc", nội dung như sau:
Ngày 23 tháng Chạp, nhiều gia đình chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo khá đầy đủ với gà luộc, xôi, giò chả, canh, món xào… Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, trong mâm cơm cúng cuối năm còn có một chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa phong thủy khá quan trọng: đĩa gừng.
Nghe qua tưởng chỉ là gia vị, nhưng người xưa lại xem gừng như biểu tượng của sự ấm áp, xua lạnh và giữ khí tốt trong gia đạo. Nhiều gia đình hiện đại bỏ qua chi tiết này vì nghĩ không cần thiết, trong khi theo quan niệm truyền thống, thiếu gừng trong mâm lễ tiễn Táo quân có thể khiến nghi thức mất đi sự trọn vẹn.
Gừng – biểu tượng của sự ấm áp và ổn định vận khí
Trong văn hóa phương Đông, gừng được xem là loại gia vị mang tính dương, tượng trưng cho hơi ấm và nguồn năng lượng tích cực. Người xưa quan niệm cuối năm là thời điểm chuyển giao, dễ phát sinh biến động về vận khí, vì vậy những yếu tố mang tính “giữ ấm”, ổn định như gừng thường được đưa vào mâm cúng.
Không chỉ vậy, gừng còn gắn với ý nghĩa xua tan điều không may, giúp gia đạo ổn định và thuận hòa khi bước sang năm mới. Chính vì thế, trong nhiều gia đình truyền thống, gừng thường xuất hiện dưới dạng đĩa nhỏ đặt cạnh các món mặn hoặc dùng kèm gà luộc.
Vai trò của gừng trong nghi thức cúng ông Công ông Táo
Theo quan niệm dân gian, lễ tiễn ông Táo không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn mang ý nghĩa tổng kết một năm sinh hoạt của gia đình. Những vật phẩm xuất hiện trên mâm lễ thường tượng trưng cho mong cầu về sự ấm no, đủ đầy.
Gừng được xem là chi tiết giúp “giữ nhiệt” cho mâm cỗ, tượng trưng cho việc duy trì hơi ấm gia đình, tránh lạnh lẽo, chia ly. Một số vùng còn quan niệm gừng đi kèm với muối để tạo thành cặp biểu tượng cho sự bền chặt, ổn định tài lộc.
Vì sao nhiều gia đình hiện nay dễ bỏ qua đĩa gừng?
Trong nhịp sống hiện đại, nhiều gia đình tập trung vào những món chính như gà, xôi, chè, mà ít chú ý đến các chi tiết gia vị đi kèm. Ngoài ra, việc mua sẵn đồ lễ hoặc chuẩn bị mâm cúng theo hướng tối giản cũng khiến các yếu tố nhỏ như gừng dần bị lược bỏ.
Một số người thậm chí cho rằng gừng chỉ dùng để ăn kèm, không ảnh hưởng đến nghi thức cúng, nên không đặt lên mâm lễ.
Chuẩn bị gừng trong mâm cúng thế nào cho đúng?
Ảnh minh họa
Theo kinh nghiệm dân gian, gừng dùng trong mâm cúng nên là gừng tươi, rửa sạch, có thể để nguyên củ nhỏ hoặc thái lát mỏng bày gọn trên đĩa riêng. Gừng thường được đặt cạnh món gà luộc hoặc các món mặn để tạo sự cân bằng.
Người lớn tuổi thường lưu ý không nên dùng gừng đã héo hoặc dập nát, vì mâm cúng cần thể hiện sự tươm tất, trang trọng.
Giữ trọn mâm lễ từ những chi tiết nhỏ
Trong phong tục thờ cúng của người Việt, sự đầy đủ không chỉ nằm ở số lượng món ăn mà còn ở ý nghĩa biểu tượng của từng chi tiết. Những thứ tưởng như nhỏ bé như đĩa gừng đôi khi lại mang giá trị tinh thần sâu sắc.
Lễ cúng ông Công ông Táo là dịp khép lại một năm cũ, gửi gắm mong ước bình an, thuận lợi cho năm mới. Và đôi khi, chính những chi tiết giản dị như đĩa gừng lại góp phần tạo nên cảm giác ấm áp, trọn vẹn cho mâm cơm sum họp cuối năm.
