Khi giá xăng tại Việt Nam tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2022, cú sốc năng lượng không chỉ xuất hiện ở trạm xăng mà còn lan khắp nền kinh tế, định hình lại lợi ích của doanh nghiệp, người tiêu dùng và cả chính sách năng lượng.

Tạp chí Nhà đầu tư ngày 10/3/2026 đưa tin: ", bài viết cho biết nội dung cụ thể như sau: 

Đầu tháng 3/2026, giá xăng RON95 tại Việt Nam bất ngờ tăng vọt lên hơn 27.000 đồng/lít - mức cao nhất kể từ năm 2022. Cú sốc giá nhiên liệu bắt nguồn từ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu và đang tạo ra những tác động lan tỏa khắp nền kinh tế. Doanh nghiệp năng lượng và ngân sách nhà nước được hưởng lợi, trong khi người tiêu dùng và các ngành vận tải, logistics phải gồng mình trước áp lực chi phí.

Khi cú sốc giá dầu lan tới trạm xăng

Đầu tháng 3/2026, thị trường năng lượng Việt Nam chứng kiến một bước nhảy mạnh của giá xăng dầu. Giá xăng RON95 tăng 21%, lên khoảng 27.040 đồng/lít, trong khi dầu diesel vượt mốc 30.000 đồng/lít - mức cao nhất trong gần bốn năm.

Đằng sau biến động này là sự leo thang của giá dầu thế giới. Căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt ở khu vực Vịnh Ba Tư - tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới - đã làm gián đoạn nguồn cung và đẩy giá dầu có lúc vượt ngưỡng 110 USD/thùng.

Đối với Việt Nam, một nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu, cú sốc giá dầu toàn cầu nhanh chóng truyền thẳng vào thị trường nội địa. Mặc dù các nhà máy lọc dầu trong nước đáp ứng phần lớn nhu cầu, khoảng 20-30% nhiên liệu vẫn phải nhập khẩu theo giá quốc tế. Khi giá dầu tăng, chi phí nhập khẩu tăng theo, kéo giá bán lẻ trong nước đi lên.

Cơ chế điều hành giá mới càng khiến biến động trở nên rõ nét. Theo quy định, khi giá nhiên liệu thế giới biến động từ 7% trở lên trong một ngày, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh giá ngay lập tức. Trong kỳ điều hành ngày 7/3, giá xăng RON95 được nâng lên 27.047 đồng/lít, trong khi xăng sinh học E5RON92 ở mức 25.226 đồng/lít.

Đáng chú ý, nhà điều hành không sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu trong lần điều chỉnh này, đồng nghĩa phần lớn áp lực tăng giá quốc tế được chuyển trực tiếp tới người tiêu dùng.

Cơ hội cho xe điện và ngành năng lượng tái tạo

Trong bất kỳ chu kỳ tăng giá năng lượng nào, các doanh nghiệp dầu khí luôn là nhóm hưởng lợi rõ ràng nhất.

Giá nhiên liệu tăng giúp các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị - từ khai thác, lọc hóa dầu đến phân phối - cải thiện doanh thu và lợi nhuận. Kể từ đầu năm 2026 khi giá các mặt hàng năng lượng quốc tế bước vào thời kì đi lên, nhóm cổ phiếu ngành năng lượng trong nước cũng tăng mạnh theo đà. Đặc biệt trong tháng 2, cổ phiếu thuộc nhóm ngành này đã tăng giá 20%.

Không chỉ doanh nghiệp, ngân sách nhà nước cũng hưởng lợi. Giá bán lẻ xăng dầu bao gồm nhiều loại thuế, trong đó có thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng. Khi giá xăng tăng, số thu thuế tính trên mỗi lít nhiên liệu cũng tăng theo. Điều này tạo ra một nguồn thu ngân sách đáng kể trong bối cảnh nhu cầu chi tiêu công, đặc biệt cho hạ tầng và chuyển đổi năng lượng, đang gia tăng.

Giá xăng cao cũng vô tình tạo lợi thế cho các ngành công nghệ sạch. Khi chi phí sử dụng phương tiện chạy xăng tăng lên, người tiêu dùng bắt đầu cân nhắc những lựa chọn thay thế như xe điện hoặc phương tiện công cộng. Xu hướng chuyển sang xe điện hai bánh tại Việt Nam vì thế được dự báo sẽ tăng tốc.

Một số doanh nghiệp quốc tế đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội. Hãng xe điện YADEA đã đầu tư nhà máy xe máy điện trị giá khoảng 100 triệu USD tại Việt Nam vào đầu tháng 3, với kỳ vọng thị trường xe điện trong nước sẽ tăng trưởng mạnh trong những năm tới.

Không chỉ lĩnh vực giao thông, năng lượng tái tạo cũng được hưởng lợi gián tiếp. Việt Nam từng chi tới khoảng 27 tỷ USD để nhập khẩu nhiên liệu trong năm 2022. Khi giá dầu tăng, các dự án điện gió và điện mặt trời trở nên hấp dẫn hơn về mặt kinh tế.

Hiện nay, điện mặt trời chiếm khoảng 5% sản lượng điện quốc gia và điện gió khoảng 2%. Tuy nhiên, nếu giá nhiên liệu hóa thạch tiếp tục duy trì ở mức cao, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu điện có thể tăng nhanh hơn dự kiến.

Khi túi tiền của người dân là nơi chịu tác động sớm nhất

Ở phía bên kia của cán cân, người tiêu dùng là nhóm chịu tác động trực tiếp nhất. Với nhiều người đi xe máy tại Hà Nội, chi phí mỗi lần đổ đầy bình đã tăng từ khoảng 60.000 đồng lên gần 80.000 đồng. Con số này có thể chưa quá lớn đối với nhiều người, nhưng với các hộ gia đình thu nhập thấp, chi phí đi lại chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách sinh hoạt.

Tác động còn rõ rệt hơn đối với các ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu. Logistics và vận tải là ví dụ điển hình. Dầu diesel - loại nhiên liệu chủ yếu của xe tải và xe bus - đã tăng hơn 30%. Trong bối cảnh nhiên liệu chiếm tới 30-40% chi phí vận hành, mức tăng này có thể làm xói mòn đáng kể biên lợi nhuận của doanh nghiệp vận tải.

Trước áp lực chi phí, đầu tháng 3/2026, ngành đường sắt đã phải tăng giá vé hành khách khoảng 10% và cước vận chuyển hàng hóa khoảng 15%. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vận tải đường bộ không thể chuyển toàn bộ chi phí sang khách hàng, buộc phải chấp nhận lợi nhuận giảm.

Cú sốc giá xăng không dừng lại ở trạm xăng hay các doanh nghiệp vận tải. Nó nhanh chóng lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Trước hết là áp lực lạm phát. Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận chuyển hàng hóa, từ đó ảnh hưởng tới giá thực phẩm và nhiều mặt hàng tiêu dùng.

Đồng thời, tiêu dùng hộ gia đình có thể chậm lại khi người dân phải dành nhiều ngân sách hơn cho chi phí năng lượng. Theo TS. Nguyễn Bích Lâm (nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê), khi giá xăng tăng mạnh, chi phí sinh hoạt của người dân cũng tăng lên. "Việc kiểm soát tác động của giá xăng, dầu đối với CPI là vấn đề rất quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô hiện nay", ông Lâm cho biết.

Tại Hà Nội, áp lực chi tiêu cho bữa ăn gia đình đang gia tăng rõ rệt trong bối cảnh giá thực phẩm leo thang. Chị Thảo, cư dân phường Giảng Võ, cho biết ngân sách dành cho thực phẩm của gia đình đã tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Nếu trước đây mỗi ngày chị chỉ cần khoảng 200.000 đồng để chuẩn bị các bữa ăn, thì hiện nay con số này thường lên tới 250.000 đồng, thậm chí cao hơn.

Theo chị Thảo, giá nhiều mặt hàng thiết yếu như thịt, cá và rau xanh đã tăng dần trong thời gian qua, khiến chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình ngày càng chịu áp lực. “Giá thực phẩm tăng liên tục. Nếu xăng dầu tiếp tục tăng thì chi phí sinh hoạt chắc chắn sẽ còn bị đẩy lên thêm”, chị nói.

Trong bối cảnh đó, nhiều bà nội trợ cho biết họ đang điều chỉnh thói quen mua sắm để kiểm soát ngân sách gia đình. Một số ưu tiên lựa chọn thực phẩm theo mùa - vốn có giá mềm hơn, trong khi những người khác giảm lượng thịt đỏ trong khẩu phần, thay thế bằng các nguồn đạm có chi phí thấp hơn như trứng, đậu phụ hoặc cá. Những thay đổi này phản ánh xu hướng thắt chặt chi tiêu đang dần lan rộng trong các hộ gia đình đô thị.

Ở cấp độ vĩ mô, giá xăng cao vừa mang lại nguồn thu thuế lớn hơn cho ngân sách, vừa làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu - yếu tố có thể làm gia tăng áp lực lên cán cân thương mại.

Trong bối cảnh đó, chính sách tiền tệ cũng đứng trước bài toán cân bằng. Nếu lạm phát tăng nhanh, ngân hàng trung ương có thể phải thắt chặt chính sách bằng cách tăng lãi suất hoặc ổn định tỷ giá.

Trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn, PGS-TS. Ngô Trí Long cho rằng, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có chi phí logistics tương đối cao. Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng, tác động đến nền kinh tế thường diễn ra theo một chuỗi phản ứng khá rõ rệt.

"Các doanh nghiệp vận tải hàng hóa thường điều chỉnh phụ phí nhiên liệu nhằm bù đắp chi phí đầu vào gia tăng. Tiếp đó, khâu bán buôn và bán lẻ có xu hướng chuyển phần chi phí này vào giá bán cuối cùng của sản phẩm. Khi giá hàng hóa leo thang, người tiêu dùng buộc phải thắt chặt chi tiêu, kéo theo sức mua suy giảm và tạo áp lực doanh thu đối với các ngành dịch vụ như ăn uống, du lịch hay vận chuyển hành khách", ông Long phân tích.

Cũng theo ông Long, trong chuỗi tác động này, những mặt hàng chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất thường là thực phẩm tươi sống, hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và dịch vụ giao nhận chặng cuối. Đây là các nhóm hàng có chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng, khiến biến động nhiên liệu nhanh chóng phản ánh vào giá bán trên thị trường.

Ở một khía cạnh khác, cú sốc giá xăng cũng có thể mang lại những tác động tích cực trong dài hạn. Khi nhiên liệu trở nên đắt đỏ, cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp đều buộc phải tìm kiếm các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Xe điện, phương tiện công cộng và các mô hình giao thông bền vững sẽ trở nên hấp dẫn hơn.

Đồng thời, các doanh nghiệp cũng có động lực đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, từ xe tải tiêu hao nhiên liệu thấp đến hệ thống điện mặt trời tại nhà máy. Ở cấp độ đô thị, giá nhiên liệu cao có thể thúc đẩy các dự án metro, xe buýt nhanh và quy hoạch đô thị theo hướng giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Nhìn tổng thể, đợt tăng giá xăng hiện nay giống như một sự tái phân bổ lợi ích trong nền kinh tế. Các doanh nghiệp năng lượng và ngân sách nhà nước được hưởng lợi, trong khi người tiêu dùng và các ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu phải gánh chi phí cao hơn. Trong ngắn hạn, cú sốc này có thể làm tăng lạm phát và làm chậm tăng trưởng.

Nhưng về dài hạn, nó cũng tạo động lực cho những thay đổi sâu rộng - từ chuyển dịch sang xe điện, năng lượng tái tạo đến những mô hình giao thông và sản xuất hiệu quả hơn. Ở góc độ đó, cú sốc giá xăng hôm nay có thể chính là tín hiệu sớm cho quá trình chuyển đổi năng lượng của nền kinh tế Việt Nam trong thập kỷ tới.

Giữa bối cảnh giá xăng dầu liên tục biến động, báo Tiền phong đưa tin: "Nhiều mặt hàng, dịch vụ 'dậy sóng' theo giá xăng dầu", nội dung cụ thể cho biết: 

Giá xăng dầu tăng mạnh kéo theo chi phí vận chuyển leo thang. Hệ quả là giá nhiều mặt hàng thực phẩm, dịch vụ ăn uống và chi phí giao nhận cũng bắt đầu nhích lên, khiến người tiêu dùng không khỏi lo lắng.

“Choáng” với giá

Chị Thủy (ngụ phường Vườn Lài, TPHCM) cho biết nhiều mặt hàng thực phẩm quen thuộc đã đồng loạt tăng giá. Mở giỏ đi chợ chỉ có vài loại rau đơn giản như hai cây xà lách mỡ nhỏ, một mớ lá húng và ba trái cà chua nhưng tổng tiền gần 50.000 đồng. Chị Thủy nói rằng đã “đắn đo từng món” nhưng loại nào cũng tăng giá.

Theo chị Thủy, hiện hầu hết các loại rau ăn lá, thịt cá, trái cây hiện đã tăng khoảng 7.000 - 10.000 đồng/kg so với đầu tháng 3. “Giá tăng nhanh đến chóng mặt. Hai ngày trước tôi mua gà chỉ 130.000 đồng/kg, sáng nay đã lên 140.000 đồng/kg. Tiểu thương còn nói nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng thì thực phẩm khó giữ được mức giá này” - chị Thủy thở dài.

Ghi nhận tại nhiều chợ truyền thống ở TPHCM cho thấy giá rau xanh đã tăng bình quân 5.000 - 6.000 đồng/kg so với vài ngày trước. Bông cải xanh hiện bán khoảng 50.000 đồng/kg, dưa leo, cà chua khoảng 35.000 đồng/kg, rau muống và các loại bầu bí cũng quanh mức 35.000 đồng/kg…

Bà Bảy (tiểu thương chợ Bình Tiên, phường Bình Tiên) cho biết rau được lấy từ An Giang. Mỗi sáng xe tải chở hàng lên chợ sớm để kịp buổi bán. Tuy nhiên cuối tuần qua, đơn vị vận chuyển đã thông báo tăng thêm 100.000 đồng tiền cước do giá xăng dầu tăng. “Hàng hóa vận chuyển tăng chi phí buộc mình cũng phải tăng giá bán theo. Nếu không thì không có lời” - bà Bảy nói.

Với thịt heo, chi phí vận chuyển cũng chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành. Mỗi lần giá xăng tăng, các đơn vị vận chuyển đều điều chỉnh cước, tạo áp lực lên giá bán lẻ.

Ông Tâm - tiểu thương kinh doanh thịt heo tại chợ Phạm Văn Hai - cho hay, từ sau Tết đến nay giá thịt vẫn ở mức cao trong khi sức mua giảm. Nếu chi phí vận chuyển tiếp tục tăng thì rất khó giữ giá như hiện tại. Khi đó sức tiêu thụ thịt có thể còn giảm nữa.

Hiện giá bán lẻ thịt heo trên thị trường dao động từ 88.500 - 200.000 đồng/kg. Trong đó, thịt ba rọi khoảng 181.000 đồng/kg, sườn non 200.000 đồng/kg, nạc dăm 177.000 đồng/kg, nạc đùi khoảng 140.000 đồng/kg, nạc vai 122.000 đồng/kg, thịt xay 120.000 đồng/kg và mỡ heo khoảng 88.500 đồng/kg…

Quán bình dân nhấp nhổm tăng giá

Làn sóng tăng phí cũng nhanh chóng lan sang hàng quán bình dân, nơi phục vụ phần lớn người lao động. Chị Mỹ Trang (ngụ phường Xuân Hòa) cho biết quán bánh mì gần cơ quan chị trước đây bán 25.000 đồng/ổ, nay đã tăng thêm 2.000 đồng. Người bán cho biết chi phí vận chuyển nguyên liệu tăng nên buộc phải điều chỉnh.

Tương tự, một quán bún bò gần đó cũng dự tính tăng thêm 5.000 đồng/tô trong tuần tới do giá gas, xăng và nhiều nguyên liệu đầu vào đều tăng. “Khách của quán chủ yếu là lao động thu nhập thấp như xe ôm, người buôn bán, học sinh sinh viên. Tăng giá thì sợ mất khách, nhưng nếu không tăng thì không đủ chi phí để duy trì”, chủ quán bộc bạch.

Anh Huy (tài xế giao hàng công nghệ) nói rằng, nhiều món ăn sáng quen thuộc cũng đã tăng giá. Ly cà phê mang đi từ 15.000 đồng nay lên 18.000 đồng, gói xôi mặn 17.000 đồng cũng tăng thêm khoảng 3.000 đồng. “Những món bình dân nhất cũng tăng giá, nên gánh nặng chi tiêu của người lao động ngày càng lớn” - anh Huy nén tiếng thở dài.

Trong khi đó, nhiều người kinh doanh online cũng gặp khó khi chi phí giao hàng tăng. Theo chị Hà chuyên bán trái cây online, trước đây cửa hàng thường miễn phí vận chuyển cho khách. Nhưng hiện nay nhiều đơn hàng có tiền ship gần bằng một nửa giá trị sản phẩm nên không thể tiếp tục duy trì. “Giá hàng hóa tăng thì người tiêu dùng sẽ thắt chặt chi tiêu. Khi đó hàng bán chậm hơn. Nhưng nếu không tăng giá thì người bán chịu lỗ” - chị Hà nói.

Doanh nghiệp tính toán giữ giá

Trước áp lực chi phí, nhiều doanh nghiệp sản xuất, bán lẻ, hợp tác xã cung ứng thực phẩm đang cân nhắc cho việc điều chỉnh giá. Hợp tác xã Tuấn Ngọc chuyên trồng rau thủy canh cung cấp cho các siêu thị, cửa hàng rau sạch tại TPHCM cho biết, nếu chi phí đầu vào tiếp tục tăng, giá bán có thể phải điều chỉnh khoảng 10%. Tuy nhiên, hợp tác xã vẫn cố gắng ổn định giá để hạn chế tác động đến thị trường.

Theo đại diện Saigon Co.op, hệ thống đã nhận được thông báo từ một số nhà cung cấp về khả năng điều chỉnh giá do chi phí đầu vào tăng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đang cân nhắc và chưa tăng giá đối với các mặt hàng thiết yếu. Đặc biệt, các sản phẩm trong chương trình bình ổn thị trường như trứng, thịt heo, gạo, dầu ăn… vẫn được giữ ở mức thấp hơn khoảng 5-15% so với thị trường bên ngoài.

Lãnh đạo một đơn vị bán lẻ cũng thừa nhận, giá hàng hóa trong hệ thống phân phối thường được thực hiện theo các hợp đồng đã ký với nhà sản xuất. Tuy nhiên, khi giá xăng dầu tăng mạnh trong thời gian ngắn, nhiều mặt hàng sớm muộn cũng sẽ phải điều chỉnh. “Vấn đề là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo hoạt động kinh doanh, vừa tránh gây cú sốc giá cho người tiêu dùng” - vị này nói.

Không chỉ bán lẻ, nhiều lĩnh vực dịch vụ và vận tải cũng chịu tác động rõ rệt từ chi phí nhiên liệu. Như Công ty CP Tàu cao tốc Phú Quốc (Phu Quoc Express) đã thông báo tạm hoãn chương trình khuyến mãi tuyến Vũng Tàu - Côn Đảo do chi phí nhiên liệu tăng cao. Theo doanh nghiệp này, nếu giá nhiên liệu trở lại mức ổn định, các chương trình khuyến mãi sẽ được triển khai trở lại để kích cầu du lịch. Trước đó, Phu Quoc Express cho biết sẽ tổ chức chương trình khuyến mãi dành cho hành khách đi tàu cao tốc Vũng Tàu - Côn Đảo từ ngày 15/3. Cụ thể, mức vé thấp nhất dao động từ 490.000 - 790.000 đồng (tuỳ loại).