Phát hiện thêm 1 virus mới lây từ dơi sang người có triệu chứng giống Nipah, đã có trường hợp tuvong
Phát hiện này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người qua thực phẩm truyền thống.
Trên báo Đại biểu Nhân dân mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề "Phát hiện virus mới từ dơi lây sang người tại Bangladesh, triệu chứng giống Nipah", nội dung cụ thể như sau:
Các bác sĩ Bangladesh vừa phát hiện một loại virus do dơi mang có thể gây bệnh nặng ở người, với triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với virus Nipah - một mầm bệnh nguy hiểm do dơi truyền đã được biết đến từ lâu. Theo đó, Pteropine orthoreovirus (PRV) là tác nhân gây bệnh ở 5 bệnh nhân tại Bangladesh.
Bệnh nhân nhập viện với các biểu hiện điển hình từng thấy ở Nipah như sốt, khó thở, nôn mửa, mệt mỏi và triệu chứng thần kinh. Tuy nhiên, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đã loại trừ Nipah, buộc giới chuyên môn phải tìm nguyên nhân khác.
Virus “ẩn” sau các triệu chứng quen thuộc
Phân tích di truyền chuyên sâu trên các mẫu ngoáy họng lưu trữ cho thấy vật liệu di truyền của PRV hiện diện trong bệnh phẩm. Các nhà nghiên cứu không phát hiện nguyên nhân virus hay vi khuẩn nào khác trong mẫu, củng cố mối liên hệ giữa PRV và bệnh.
Nghiên cứu qua đó bổ sung PRV vào danh sách các virus do dơi truyền có khả năng gây bệnh cho người tại Bangladesh - quốc gia vốn đã ghi nhận nhiều đợt bùng phát bệnh lây từ động vật.
Điểm chung đáng chú ý là cả 5 bệnh nhân đều uống nhựa chà là tươi ngay trước khi phát bệnh. Dơi ăn quả thường tiếp cận các dụng cụ hứng nhựa, để lại nước bọt hoặc chất thải. Điều này tạo điều kiện để virus xâm nhập trực tiếp vào nguồn thực phẩm của con người.
Nghiên cứu bổ sung do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ hỗ trợ cũng phát hiện các chủng PRV liên quan chặt chẽ ở dơi sống gần khu vực cư trú của bệnh nhân dọc lưu vực sông Padma, củng cố giả thuyết dơi là nguồn lây.
Dơi - vật chủ của nhiều virus nguy hiểm
Dơi ăn quả được coi là vật chủ tự nhiên của nhiều loại virus mà bản thân chúng không biểu hiện bệnh. Virus dại, Nipah, Hendra, Marburg và các virus liên quan SARS đều có nguồn gốc từ quần thể dơi.
PRV thuộc họ Orthoreovirus. Một virus cùng nhóm, Nelson Bay virus, từng được phát hiện tại Australia từ cuối những năm 1960. PRV có bộ gene gồm 10 đoạn riêng biệt, cho phép các chủng virus tái tổ hợp khi cùng nhiễm trong một vật chủ - quá trình có thể làm thay đổi khả năng lây lan hoặc mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Khả năng bay xa của dơi giúp các chủng virus di chuyển giữa nhiều khu vực, làm tăng cơ hội trao đổi vật liệu di truyền.
.png)
Tiến sĩ Nischay Mishra, Phó giáo sư dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Mailman (Đại học Columbia), nhận định nguy cơ bệnh liên quan đến việc uống nhựa chà là tươi “không chỉ giới hạn ở virus Nipah”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của các chương trình giám sát phổ rộng để phát hiện sớm virus mới nổi từ dơi.
Biểu hiện bệnh nặng, có ca tử vong
Hồ sơ bệnh viện cho thấy cả 5 bệnh nhân đều diễn biến nặng. Bốn người được chẩn đoán viêm não - tình trạng viêm ở não có thể đe dọa tính mạng. Một trẻ em bị co giật do sốt.
Các triệu chứng ghi nhận gồm lú lẫn, khó thở, rối loạn vận động và giảm mức độ tỉnh táo. Theo dõi sau nhiều tháng cho thấy kết quả khác nhau: có người hồi phục hoàn toàn, song cũng có bệnh nhân còn yếu, lú lẫn hoặc khó thở kéo dài. Một bệnh nhân sau đó tử vong do tình trạng thần kinh xấu đi.
Trước đây, các ca nhiễm PRV ghi nhận ở Malaysia và Indonesia thường chỉ gây bệnh hô hấp nhẹ. Mức độ nghiêm trọng hơn tại Bangladesh làm dấy lên khả năng còn nhiều ca nhiễm chưa được phát hiện trong cộng đồng.
Bài học cho y tế công cộng
Nhựa chà là tươi là thực phẩm truyền thống quan trọng vào mùa đông tại Bangladesh. Tuy nhiên, việc dơi tiếp cận các dụng cụ thu nhựa tạo ra nguy cơ lây truyền virus lặp đi lặp lại.
Giới chuyên môn cảnh báo các chương trình giám sát chỉ tập trung vào virus Nipah có thể bỏ sót những mầm bệnh nguy hiểm khác. Mở rộng xét nghiệm, cải thiện phương thức thu nhựa an toàn và nâng cao nhận thức cộng đồng về virus mới nổi từ dơi được coi là các biện pháp cần thiết.
PRV vì vậy được xem là lời cảnh báo rằng những triệu chứng quen thuộc có thể che giấu các mối đe dọa mới đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Emerging Infectious Diseases.
Báo Thanh Niên Việt cũng đăng tải bài viết đưa thông tin tương tự với tiêu đề "Phát hiện virus mới âm thầm lây từ dơi sang người, bị nhầm với virus Nipah":
Loại virus này được phát hiện ở những bệnh nhân ban đầu được nghi mắc Nipah. Trước đó, một đợt bùng phát Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) đã khiến giới y tế quốc tế lo ngại, nhiều quốc gia phải ban hành cảnh báo đi lại và áp dụng các biện pháp kiểm soát y tế tại sân bay tương tự thời kỳ COVID-19.
Theo các nhà khoa học thuộc Trường Y tế Công cộng Mailman, Đại học Columbia (Hoa Kỳ), virus mới có tên khoa học là Pteropine orthoreovirus (PRV). Đáng chú ý, PRV gây ra các triệu chứng rất giống với Nipah, khiến việc chẩn đoán ban đầu trở nên khó khăn.
Nỗi lo lớn nhất hiện nay là PRV có thể đã và đang lây lan trong người mà không được phát hiện kịp thời.
Virus được phát hiện khi các mẫu ngoáy họng của 5 bệnh nhân tại Bangladesh đều cho kết quả âm tính với Nipah. Điểm chung của cả 5 người là họ đều từng uống nước nhựa chà là tươi , một loại đồ uống phổ biến tại địa phương, được biết đến là “ổ chứa” virus từ dơi như Nipah, bệnh dại và Marburg.
Những bệnh nhân này bị nhiễm trùng nặng, sau khi xuất viện vẫn còn mệt mỏi kéo dài, kèm theo khó thở và khó đi lại nhiều tháng sau đó. Một người trong số này đã tử vong, tuy nhiên hiện chưa thể khẳng định PRV có phải là nguyên nhân trực tiếp hay không.
Các nhà nghiên cứu cho biết phát hiện này cho thấy PRV là một phần trong nhóm ngày càng gia tăng các virus lây truyền từ động vật sang người tại Bangladesh. Do đó, khi tiếp nhận bệnh nhân có triệu chứng giống Nipah, bác sĩ cần cân nhắc khả năng nhiễm PRV. Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Emerging Infectious Diseases .
Phó giáo sư Nischay Mishra , chuyên ngành dịch tễ học tại Trung tâm Nhiễm trùng và Miễn dịch của Đại học Columbia, nhấn mạnh: nguy cơ bệnh tật liên quan đến việc uống nhựa chà là tươi không chỉ dừng lại ở virus Nipah . Phát hiện này cho thấy sự cần thiết của các chương trình giám sát dịch bệnh diện rộng nhằm phát hiện sớm và giảm thiểu rủi ro từ các virus mới nổi có nguồn gốc từ dơi.
Theo báo cáo, cả 5 bệnh nhân đều xuất hiện các triệu chứng hô hấp và thần kinh nghiêm trọng, phải điều trị nội trú từ 2-3 tuần. Sau 15 tháng, hai người vẫn gặp tình trạng mệt mỏi kéo dài, mất định hướng, khó thở và khó vận động. Một người khác qua đời sau khi sức khỏe suy giảm và xuất hiện các vấn đề thần kinh chưa rõ nguyên nhân.
Bà Tahmina Shirin , Giám đốc Viện Dịch tễ học, Kiểm soát và Nghiên cứu bệnh tật Bangladesh, đồng thời là người đứng đầu Trung tâm Cúm Quốc gia, cho biết: PRV là một ví dụ mới cho hiện tượng virus từ động vật “tràn sang” người, gây biến chứng hô hấp và thần kinh, tương tự như Nipah, đặc biệt liên quan đến việc tiêu thụ nhựa chà là tươi.
Đồng tác giả nghiên cứu, tiến sĩ Ariful Islam , nhà sinh thái học và dịch tễ học chuyên nghiên cứu bệnh từ dơi tại Đại học Charles Sturt (Úc), cho rằng nghiên cứu này cung cấp bằng chứng quan trọng về mối liên hệ trực tiếp giữa dơi và nhiễm bệnh ở người. Hiện nhóm nghiên cứu đang tiếp tục làm rõ cơ chế lây truyền từ dơi sang người và động vật nuôi, cũng như hệ sinh thái virus tại khu vực lưu vực sông Padma (Bangladesh).
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ virus Nipah lan rộng ra ngoài Ấn Độ hiện ở mức thấp, đồng thời cho biết nước này đã bước đầu kiểm soát được ổ dịch. Tuy nhiên, sự xuất hiện của PRV cho thấy nguy cơ từ các virus mới nổi vẫn luôn hiện hữu , đặc biệt tại những khu vực có thói quen tiếp xúc gần với nguồn lây từ động vật hoang dã.
