Vụ bất thường trong điểm thi Toán: Những thí sinh được hưởng lợi sẽ bị xử lý ra sao?
Luật sư phân tích trách nhiệm pháp lý trong vụ nghi vấn gian lận điểm thi tại Tuyên Quang, thí sinh được nâng điểm sẽ bị xử lý ra sao?
Vụ việc nghi vấn bất thường về điểm thi môn Toán trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang đang được các cơ quan chức năng khẩn trương điều tra, làm rõ. Dư luận đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm pháp lý của các cá nhân liên quan cũng như cách xử lý đối với những thí sinh nếu được xác định đã hưởng lợi từ hành vi gian lận.
Theo đó Luật sư Quàng Trung Dũng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Dandwin, đã phân tích các quy định pháp luật liên quan đến vụ việc.
Thí sinh được nâng điểm sẽ bị xử lý như thế nào?
Theo Luật sư Quàng Trung Dũng, cần phân biệt rõ hai tình huống khác nhau để xác định trách nhiệm của thí sinh.
Trường hợp cơ quan điều tra chứng minh được thí sinh hoặc người đại diện của thí sinh đã có sự câu kết với người có chức vụ, quyền hạn nhằm can thiệp, nâng điểm thì ngoài việc xử lý đối với cán bộ vi phạm, bản thân thí sinh cũng phải gánh chịu các hậu quả pháp lý theo quy định.
Trong trường hợp này, kết quả bài thi hoặc toàn bộ kết quả kỳ thi có thể bị hủy theo quy chế thi. Nếu việc hủy kết quả khiến thí sinh không còn đủ điều kiện xét tốt nghiệp thì sẽ không được công nhận tốt nghiệp THPT.
Đối với những trường hợp đã được cấp Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc Bằng tốt nghiệp, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét thu hồi nếu việc công nhận tốt nghiệp được thực hiện trên cơ sở kết quả thi gian lận. Nếu thí sinh đã trúng tuyển vào đại học nhờ số điểm bị can thiệp thì cơ sở đào tạo cũng có thể hủy kết quả trúng tuyển hoặc buộc thôi học vì không còn đáp ứng điều kiện trúng tuyển hợp pháp.
Ngược lại, nếu kết quả điều tra xác định thí sinh hoàn toàn không biết việc sửa điểm, không bàn bạc, không nhờ vả, không đưa tiền và cũng không tham gia vào quá trình can thiệp kết quả thi thì về nguyên tắc sẽ không có căn cứ để xử lý hình sự hoặc xử phạt chỉ vì họ là người được hưởng lợi ngoài ý muốn.
Tuy nhiên, luật sư cho rằng cần tách bạch giữa trách nhiệm của thí sinh và giá trị pháp lý của kết quả thi.
Theo đó, dù thí sinh không có lỗi nhưng nếu điểm thi đã bị can thiệp trái pháp luật thì cơ quan có thẩm quyền vẫn phải đưa kết quả trở về đúng thực tế nhằm bảo đảm sự công bằng của kỳ thi.
Nếu kết luận điều tra xác định có hành vi sửa điểm trái quy định, nhiều khả năng cơ quan chức năng sẽ công bố lại kết quả thi, điều chỉnh hoặc hủy kết quả đối với các bài thi bị can thiệp; xem xét lại việc công nhận tốt nghiệp, đồng thời thông báo cho các trường đại học để điều chỉnh hoặc hủy kết quả xét tuyển nếu việc trúng tuyển dựa trên số điểm đã bị sửa.
Theo Luật sư Quàng Trung Dũng, việc xử lý sẽ phụ thuộc vào phạm vi và mức độ của hành vi gian lận. Nếu chỉ một số bài thi bị tác động thì chỉ xử lý đối với các trường hợp đó. Nếu phát hiện sai phạm mang tính hệ thống, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục mở rộng việc rà soát.
Ông nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất là xử lý đúng người, đúng hành vi.
Nếu thí sinh chủ động tham gia gian lận thì phải chịu hậu quả pháp lý tương xứng. Ngược lại, nếu hoàn toàn không biết việc điểm thi bị sửa thì không thể mặc nhiên coi họ là người có lỗi hoặc xử lý hình sự. Tuy nhiên, để bảo đảm sự công bằng của kỳ thi cũng như quyền lợi của các thí sinh khác, mọi kết quả không phản ánh đúng năng lực thực tế vẫn phải được điều chỉnh hoặc hủy theo quy định, kể cả trong trường hợp người được hưởng lợi không có lỗi.
Giáo viên bị điều tra có thể đối mặt mức án nào?
Liên quan đến trường hợp giáo viên Nguyễn Hà Duy, Luật sư Quàng Trung Dũng cho rằng việc xác định trách nhiệm hình sự phải dựa trên kết quả điều tra và các chứng cứ thu thập được, không thể chỉ căn cứ vào việc địa phương có nhiều điểm 10 bất thường.
Nếu cơ quan điều tra chứng minh được người này đã lợi dụng nhiệm vụ, quyền hạn để can thiệp trái phép vào dữ liệu bài thi, sửa điểm hoặc làm sai lệch kết quả kỳ thi vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân thì có thể bị xem xét xử lý về các tội danh liên quan đến chức vụ theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Trong trường hợp có căn cứ xác định việc sửa điểm được thực hiện để đổi lấy tiền hoặc lợi ích vật chất thì người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm về các tội phạm tham nhũng, trong đó có tội "Nhận hối lộ" nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Do vụ án đang trong quá trình điều tra nên hiện chưa thể xác định chính xác mức hình phạt. Tùy thuộc vào tội danh được khởi tố, tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra, khung hình phạt có thể từ vài năm tù cho đến những mức án nghiêm khắc hơn nếu thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ những nội dung gì?
Theo Luật sư Quàng Trung Dũng, trong các vụ việc có dấu hiệu bất thường liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT, cơ quan điều tra thường mở rộng xác minh trên nhiều phương diện.
Trước hết, cơ quan điều tra sẽ làm rõ phương thức can thiệp vào kết quả thi thông qua việc kiểm tra toàn bộ quy trình chấm thi; trích xuất dữ liệu máy tính; kiểm tra nhật ký đăng nhập, lịch sử chỉnh sửa dữ liệu; giám định dữ liệu điện tử để xác định thời điểm, tài khoản và thiết bị được sử dụng trong việc sửa điểm nếu có.
Song song với đó là việc xác minh khả năng tồn tại đồng phạm bằng cách làm rõ vai trò của từng cá nhân trong Ban làm phách, Ban chấm thi, Ban thư ký, cán bộ kỹ thuật cũng như những người có quyền tiếp cận dữ liệu; đồng thời đối chiếu lời khai của tất cả những người liên quan.
Một hướng điều tra quan trọng khác là làm rõ động cơ và mục đích của hành vi vi phạm, bao gồm việc xác minh có hay không hành vi nhận tiền, nhận quà hoặc lợi ích khác; có hay không sự thỏa thuận giữa người sửa điểm với phụ huynh hoặc thí sinh; đồng thời truy vết các giao dịch tài chính nếu xuất hiện dấu hiệu vụ lợi.
Cơ quan điều tra cũng sẽ rà soát toàn bộ những bài thi có dấu hiệu bất thường, không chỉ giới hạn ở các bài đạt điểm 10 mà còn cả những trường hợp có mức tăng điểm bất thường; đối chiếu bài thi gốc với dữ liệu đã công bố và trưng cầu giám định khi cần thiết.
Bên cạnh đó là việc xem xét trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan. Nếu phát hiện nhiều người cùng tham gia hoặc có hành vi bao che thì có thể khởi tố thêm các bị can khác; đồng thời xem xét trách nhiệm hành chính hoặc kỷ luật đối với những người thiếu trách nhiệm trong quá trình tổ chức kỳ thi.
Trước câu hỏi của dư luận về việc liệu chỉ một mình Nguyễn Hà Duy có thể can thiệp vào kết quả thi hay không, Luật sư Quàng Trung Dũng cho rằng đây là băn khoăn hoàn toàn có cơ sở, tuy nhiên hiện chưa thể đưa ra kết luận.
Theo ông, việc can thiệp vào kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT liên quan đến nhiều khâu nghiệp vụ, đồng thời chịu sự kiểm soát của các biện pháp kỹ thuật và quy trình quản lý. Vì vậy, cơ quan điều tra sẽ phải làm rõ liệu Nguyễn Hà Duy thực hiện hành vi một mình hay có người giúp sức, chỉ đạo hoặc bao che, cũng như xác định có hay không những lỗ hổng trong công tác quản lý đã tạo điều kiện cho hành vi can thiệp xảy ra.
Nếu chứng minh được có nhiều người cùng tham gia thì tất cả các cá nhân có vai trò đồng phạm sẽ bị xử lý theo đúng tính chất, mức độ tham gia. Ngược lại, nếu chứng cứ chỉ xác định hành vi của một cá nhân thì việc xử lý cũng sẽ chỉ giới hạn đối với người đó.
Hiện Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết vụ án vẫn đang tiếp tục được điều tra, làm rõ. Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã phối hợp với địa phương tiến hành rà soát toàn bộ các bài thi đạt điểm 10 môn Toán cũng như toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi. Vì vậy, trách nhiệm của từng cá nhân và bản chất vụ việc vẫn cần chờ kết luận chính thức từ các cơ quan tiến hành tố tụng theo đúng quy định của pháp luật.
Minh Tuyến
Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 7/7/2026 | 08:22)
