Bài học từ vụ gian lận điểm thi 2018: Đến khi nào "bóng ma tiêu cực" mới tan biến hoàn toàn?
Vụ việc hàng trăm điểm 10 môn Toán bất thường tại Tuyên Quang đang khiến dư luận nhớ lại vụ gian lận thi cử năm 2018 từng làm chấn động cả nước. Những bài học từ Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình vẫn còn nguyên giá trị khi câu chuyện về tính minh bạch của kỳ thi tốt nghiệp THPT một lần nữa được đặt ra.
Những diễn biến mới liên quan đến vụ việc 147 bài thi đạt điểm 10 môn Toán bất thường tại Tuyên Quang đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Sau khi một giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bị giữ để phục vụ điều tra, nhiều ý kiến cho rằng câu chuyện về gian lận trong kỳ thi quan trọng nhất bậc phổ thông lại trở nên nóng hơn bao giờ hết.
Không ít người cũng nhớ tới vụ gian lận thi cử quy mô lớn xảy ra năm 2018 - một trong những vụ việc gây chấn động ngành giáo dục Việt Nam.
Gian lận thi cử gây "chấn động" năm 2018.
Năm 2018, Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình trở thành tâm điểm khi cơ quan chức năng phát hiện hàng loạt bài thi được can thiệp để nâng điểm một cách có tổ chức và rất tinh vi.
Riêng tại Hà Giang - địa phương vốn có kết quả học tập thuộc nhóm thấp của cả nước - bất ngờ xuất hiện số lượng lớn thí sinh đạt điểm rất cao ở các môn khoa học tự nhiên. Có tới 36 trong tổng số 76 thí sinh trên toàn quốc đạt từ 27 điểm tổ hợp A01 trở lên đến từ Hà Giang. Với tổ hợp A00, số thí sinh đạt từ 27 điểm cũng chiếm khoảng 1/3 cả nước.
Những con số bất thường khiến Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Công an thành lập đoàn công tác kiểm tra.
Kết quả điều tra sau đó xác định có 114 thí sinh tại Hà Giang bị sửa điểm, trong đó có trường hợp tổng điểm ba môn được nâng gần 30 điểm. Tại Sơn La có 44 thí sinh được nâng điểm, còn Hòa Bình là 63 trường hợp.
Vụ việc khiến nhiều cán bộ ngành giáo dục và công an địa phương bị xử lý trước pháp luật. Đồng thời, hàng trăm thí sinh cũng phải nhận lại điểm thi thực tế sau quá trình chấm thẩm định.
Nhiều thí sinh phải rời giảng đường đại học
Hệ quả của vụ gian lận năm 2018 không chỉ dừng lại ở việc xử lý cán bộ liên quan.
Sau khi điểm thật được công bố, nhiều thí sinh đang học tại các trường đại học tốp đầu không còn đủ điều kiện trúng tuyển và buộc phải thôi học.
Trong số đó có Á khoa Trường Đại học Y Hà Nội. Một trường hợp khác là thủ khoa tỉnh Hòa Bình năm 2017 cũng phải rút hồ sơ, dừng việc học tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội sau khi kết quả chấm thẩm định được công bố.
Vụ việc trở thành bài học lớn đối với công tác tổ chức kỳ thi quốc gia, cho thấy khi kết quả thi quyết định cơ hội vào đại học nhưng vẫn tồn tại những kẽ hở trong quy trình tổ chức thì nguy cơ phát sinh tiêu cực vẫn hiện hữu.
Vụ việc năm 2026 tiếp tục làm dấy lên nghi vấn
Gần một thập kỷ sau vụ nâng điểm năm 2018, những nghi vấn về tính minh bạch của kỳ thi tốt nghiệp THPT lại xuất hiện.
Qua rà soát dữ liệu điểm thi năm 2026, cơ quan chức năng phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.
Trong tổng số 154 bài thi đạt điểm tuyệt đối môn Toán của toàn tỉnh, có tới 147 bài thuộc nhóm 328 thí sinh có số báo danh liền kề. Điểm trung bình của nhóm này đạt khoảng 9,55; hơn 91% bài thi đạt từ 9 điểm trở lên, gần 99% đạt từ 8 điểm trở lên và tỷ lệ điểm 10 cũng cao hơn rất nhiều so với mặt bằng chung.
Liên quan vụ việc, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã thi hành lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (sinh năm 1998), giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, để điều tra liên quan đến kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi này.
Hiện cơ quan chức năng vẫn đang tiếp tục xác minh và chưa đưa ra kết luận cuối cùng.
Làm thế nào để ngăn "bóng ma" tiêu cực?
Theo nhiều chuyên gia, những vụ việc xảy ra trong các năm qua cho thấy nguy cơ tiêu cực trong thi cử vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn.
TS Sái Công Hồng, Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, cho rằng mặc dù đề thi hiện nay được xây dựng khá tốt nhưng quy trình tổ chức vẫn còn một số điểm có thể bị lợi dụng.
Ông cho biết, theo Luật Giáo dục, kỳ thi tốt nghiệp THPT do địa phương chủ trì tổ chức nên Bộ Giáo dục và Đào tạo không còn điều động giảng viên đại học trực tiếp coi thi như trước mà chủ yếu thực hiện công tác thanh tra, giám sát.
Bên cạnh đó, từ năm 2025, số lượng đề thi gốc được giảm từ 4 xuống còn 2, dẫn tới số câu hỏi khác nhau giữa các mã đề không nhiều, tạo điều kiện để thí sinh ngồi gần nhau dễ trao đổi bài.
Ngoài ra, tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, việc trộn thí sinh giữa các trường không được thực hiện. Trong tổng số 329 thí sinh dự thi chỉ có 6 thí sinh tự do, còn lại đều là học sinh của trường. Theo TS Sái Công Hồng, việc tập trung quá nhiều học sinh cùng một trường tại một điểm thi cũng có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Từ những tồn tại trên, ông đề xuất cần siết chặt hơn quy trình tổ chức kỳ thi. Về lâu dài, thi trên máy tính được xem là giải pháp có thể hạn chế nhiều nguy cơ gian lận, tuy nhiên điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm độ khó tương đương giữa các đề thi và đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật.
Tác giả: Ngọc Phạm
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 07/7/2026 | 9h51)
