Người đàn ông 55 tuổi mắc tiểu đường ngày nào cũng ăn khoai lang, 5 tháng sau đi khám, bác sĩ vội hỏi: "Ông đã làm gì?"
Tưởng rằng khoai lang ngọt sẽ làm tăng đường huyết, nhưng một người đàn ông lại kiểm soát đường máu tốt hơn sau 5 tháng ăn đều đặn. Câu chuyện khiến nhiều người ngạc nhiên, nhưng phía sau là những nguyên tắc dinh dưỡng không phải ai cũng hiểu đúng.
Báo Thanh Niên Việt đưa tin với tiêu đề: "Người đàn ông 55 tuổi mắc tiểu đường ngày nào cũng ăn khoai lang, 5 tháng sau đi khám, bác sĩ vội hỏi: "Ông đã làm gì?"", nội dung được đăng tải như sau:
Buổi sáng trong phòng khám, ông Lý 55 tuổi cầm kết quả xét nghiệm với vẻ bối rối. Cách đây 5 tháng, ông được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường, bác sĩ dặn phải kiểm soát chế độ ăn và đường huyết nghiêm ngặt. Thế nhưng suốt thời gian đó, ông gần như ngày nào cũng ăn khoai lang, với suy nghĩ đây là thực phẩm “tự nhiên, tốt cho sức khỏe và hỗ trợ giảm cân”. Ông đã chuẩn bị tinh thần cho kết quả xấu, nhưng lần tái khám này lại khiến bác sĩ phải hỏi ngược: “Ông đã làm gì vậy?”.
Trường hợp của ông Lý khiến nhiều người bất ngờ là một loại thực phẩm có vị ngọt như khoai lang lại có thể giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn kỳ vọng. Tuy nhiên, câu trả lời không nằm ở việc ăn càng nhiều càng tốt, mà nằm ở cách ăn và tổng thể lối sống.
Trên thực tế, khoai lang có chỉ số đường huyết (GI) tương đối thấp so với nhiều loại tinh bột tinh chế. Ngoài ra, thực phẩm này còn giàu chất xơ, chất chống oxy hóa và nhiều vi chất quan trọng. Chất xơ trong khoai lang đóng vai trò như “tấm đệm” trong đường tiêu hóa, làm chậm quá trình hấp thu đường, từ đó giảm đỉnh đường huyết sau ăn. Một số nghiên cứu từ Trường Y tế Công cộng Harvard (Harvard T.H. Chan School of Public Health, Mỹ) cho thấy chế độ ăn giàu chất xơ có thể giúp giảm khoảng 12% mức đường huyết sau ăn ở người tiểu đường.
Không chỉ vậy, phần lớn carbohydrate trong khoai lang là tinh bột phức hợp, cần thời gian dài hơn để phân giải thành glucose, giúp đường huyết tăng chậm và ổn định hơn so với cơm trắng hay bánh mì trắng. Điều này góp phần giảm áp lực lên tế bào beta của tuyến tụy, vốn chịu trách nhiệm tiết insulin. Bên cạnh đó, các vi chất như kali, magiê và vitamin C trong khoai lang cũng hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và quá trình chuyển hóa đường.
Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh khoai lang không phải “thực phẩm thần kỳ”. Ăn quá nhiều vẫn có thể khiến đường huyết tăng cao, và hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị hay phác đồ y khoa. Trường hợp của ông Lý đạt kết quả tích cực là nhờ ông kiểm soát tổng lượng ăn, duy trì giờ giấc đều đặn, chứ không phải chỉ đơn giản là “ăn thật nhiều khoai lang”.
Sau 5 tháng, bác sĩ ghi nhận nhiều thay đổi rõ rệt ở ông Lý. Đường huyết lúc đói giảm từ 8,9 mmol/L xuống còn 6,7 mmol/L, tiệm cận mức bình thường. Đường huyết sau ăn cũng ổn định hơn, giảm từ khoảng 11 mmol/L xuống còn 8 mmol/L, giúp hạn chế tổn thương mạch máu. Cân nặng giảm khoảng 4 kg nhờ khoai lang tạo cảm giác no lâu nhưng ít calo, qua đó góp phần cải thiện tình trạng kháng insulin. Hệ tiêu hóa cũng tốt hơn nhờ lượng chất xơ dồi dào, giảm táo bón và hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa như polyphenol và beta-carotene trong khoai lang còn có lợi cho tim mạch nếu duy trì lâu dài.
Từ câu chuyện này, các chuyên gia đưa ra một số nguyên tắc nếu muốn tận dụng khoai lang trong kiểm soát đường huyết. Trước hết, cần kiểm soát khẩu phần, mỗi bữa chỉ nên ăn khoảng 100-150g, tương đương một củ cỡ vừa. Thứ hai, nên kết hợp khoai lang với nguồn đạm như thịt nạc, cá, đậu phụ và một lượng nhỏ chất béo lành mạnh như dầu ô liu hoặc các loại hạt để làm chậm hấp thu đường. Thứ ba, ưu tiên cách chế biến đơn giản như hấp, luộc hoặc nướng, hạn chế chiên rán hay thêm đường. Cuối cùng, duy trì vận động đều đặn như đi bộ nhanh, chạy nhẹ hoặc tập dưỡng sinh khoảng 30 phút mỗi ngày để tăng độ nhạy insulin.
Các bác sĩ cũng lưu ý, tiểu đường là bệnh mạn tính, việc ăn uống chỉ là một phần trong kiểm soát bệnh. Mỗi người cần theo dõi đường huyết định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Câu chuyện của ông Lý cho thấy, những thay đổi nhỏ trong chế độ ăn và lối sống nếu thực hiện đúng cách có thể mang lại cải thiện rõ rệt, nhưng cần áp dụng một cách khoa học và cá nhân hóa, thay vì làm theo cảm tính.
Báo Người Đưa Tin đưa tin với tiêu đề: "Ngày càng nhiều người trẻ bị ung thư đại trực tràng, Bệnh viện Nhân dân 115 đưa ra khuyến cáo KHẨN", nội dung được đăng tải như sau:
Trong 2 tuần vừa qua, tại khoa Nội tiêu hóa - Bệnh viện Nhân dân 115 ghi nhận một thực trạng đáng báo động: Người bệnh ung thư đại trực tràng đang ngày càng trẻ hóa. Đáng nói, rất nhiều bạn trẻ thế hệ 9X (27 - 35 tuổi) nhận "bản án" ung thư giai đoạn muộn chỉ từ những triệu chứng mà họ vẫn đinh ninh là do "áp lực công việc": Mệt mỏi, uể oải, da xanh xao và thỉnh thoảng đau bụng lâm râm.
Nhiều người trẻ bị ung thư đại trực tràng mà không có dấu hiệu điển hình của bệnh
Ung thư đại trực tràng không còn là câu chuyện của riêng người lớn tuổi. Thực tế xót xa này được minh chứng qua những ca bệnh rất trẻ vừa đến khám tại bệnh viện:
Trường hợp đầu tiên là P.V.P.U (sinh năm 1991) đến khám chỉ vì... ông xã thấy dạo này da dẻ quá xanh xao. Bản thân U thỉnh thoảng cũng cảm thấy đau bụng nhẹ, thoáng qua nhưng lại tặc lưỡi bỏ qua vì nghĩ là rối loạn tiêu hóa thông thường. Khi thăm khám, bác sĩ phát hiện chị bị thiếu máu nặng. Ngay lập tức, chị được chỉ định nội soi đại tràng, kết quả khiến cả hai vợ chồng sững sờ: Có một khối u lớn ở đại tràng phải, bề mặt loét và rất dễ chảy máu, kết quả mô học khẳng định: Ung thư đại trực tràng.
Trường hợp thứ 2 là anh N.H.H.H (sinh năm 1995) đến viện với dáng vẻ mệt mỏi rã rời, than phiền hay bị chóng mặt kèm theo rối loạn đi cầu. Cứ nghĩ do làm việc quá sức, nhưng kết quả xét nghiệm lại báo động tình trạng thiếu máu nặng. Bác sĩ cho tiến hành nội soi đại trực tràng và phát hiện một khối u dạng vòng nhẫn đang chảy máu rỉ rả ở vùng trực tràng. Giải phẫu bệnh một lần nữa gọi tên: Ung thư trực tràng.
Trong suy nghĩ của nhiều người, ung thư ống tiêu hóa phải có dấu hiệu rầm rộ như đại tiện ra máu tươi ồ ạt, đau bụng dữ dội, sụt cân nghiêm trọng, hay sờ thấy khối u ở bụng. Tuy nhiên, qua 2 trường hợp trên, chúng ta thấy được tính âm thầm, khó nhận biết của căn bệnh này.
Người trẻ hiện đại thường xuyên đối mặt với áp lực. Khi thấy thể trạng suy nhược, luôn thiếu năng lượng, da dẻ và niêm mạc (như mi mắt, môi) nhợt nhạt, hay thỉnh thoảng đau bụng âm ĩ... họ thường tự chẩn đoán là do stress, thiếu ngủ, hoặc ăn uống thất thường. Sự chủ quan này chính là "thời gian vàng" để khối u ác tính âm thầm phát triển, vượt qua ranh giới có thể chữa khỏi.
Khi làm xét nghiệm máu cho các bệnh nhân trẻ này, bác sĩ thường thấy biểu hiện thiếu máu hồng cầu nhỏ, nhược sắc (thường do thiếu sắt). Sắt là nguyên liệu tạo nên hồng cầu để mang oxy đi nuôi cơ thể. Khi thiếu sắt, cơ thể không đủ oxy hoạt động, dẫn đến hệ quả tất yếu là chóng mặt, mệt mỏi, hụt hơi và da xanh xao. Vậy lượng sắt và máu của những người trẻ này đã biến đi đâu? Câu trả lời nằm ở các khối u trong đường tiêu hóa. Khối u đại tràng (đặc biệt là đại tràng phải) thường không gây tắc ruột ngay mà có bề mặt dễ viêm loét. Chúng tựa như những "kẻ cắp", mỗi ngày làm chảy một lượng máu rất nhỏ lẫn vào phân mà mắt thường khó nhận ra (máu ẩn trong phân). Tình trạng mất máu rỉ rả kéo dài qua nhiều tháng đã vắt kiệt lượng sắt dự trữ, gây thiếu máu nặng. Đến khi cơ thể kiệt sức báo động, bệnh nhân đi khám thì khối u thường đã lớn, xâm lấn hoặc di căn.
Tại sao ung thư đại trực tràng "nhắm" vào người trẻ?
Theo các bác sĩ tại Bệnh viện Nhân dân 115, sự gia tăng đột biến của ung thư đại trực tràng ở người dưới 40 tuổi có sự "tiếp tay" rất lớn từ lối sống hiện đại:
- Chế độ ăn "nghèo" chất xơ, tình trạng táo bón kéo dài có thể làm thay đổi môi trường vi sinh đường ruột và kéo dài thời gian tiếp xúc của niêm mạc đại tràng với các yếu tố nguy cơ, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương tiền ung thư.
- Chế độ ăn nhiều thức ăn nhanh, thịt đỏ, thực phẩm nướng cháy hoặc chế biến sẵn, trong khi thiếu rau xanh và trái cây, được ghi nhận là các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
- Lối sống ít vận động, đặc biệt là ngồi làm việc trong thời gian dài, có thể làm giảm hoạt động của nhu động ruột và góp phần làm tăng nguy cơ các bệnh lý đại trực tràng.
- Thói quen độc hại: Lạm dụng rượu bia, thuốc lá và căng thẳng (stress) kéo dài.
- Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò trong một số trường hợp, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng.
Làm sao để phòng tránh?
Ung thư đại trực tràng nếu được phát hiện sớm ở giai đoạn tiền ung thư hoặc u còn nhỏ khả năng điều trị triệt căn cao. Để bảo vệ bản thân, người trẻ cần nhớ:
1. Lắng nghe các dấu hiệu bất thường của cơ thể
Không nên chủ quan với tình trạng mệt mỏi kéo dài. Khi xuất hiện các biểu hiện như da xanh xao, chóng mặt, thay đổi thói quen đi tiêu (táo bón xen lẫn tiêu chảy, phân nhỏ dẹt), đau bụng âm ỉ... người bệnh nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá kịp thời.
2. Không bỏ qua các xét nghiệm cơ bản
Xét nghiệm công thức máu có thể giúp phát hiện tình trạng thiếu máu, trong khi xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân là một phương pháp sàng lọc quan trọng, giúp bác sĩ định hướng tầm soát bệnh lý đại trực tràng.
3. Tầm soát bằng nội soi theo chỉ định của bác sĩ
Khi có chỉ định nội soi, đặc biệt là nội soi đại tràng, người bệnh nên thực hiện sớm. Nội soi tiền mê hiện nay tương đối nhẹ nhàng, an toàn và là phương pháp hiệu quả trong phát hiện sớm cũng như can thiệp các tổn thương tiền ung thư như polyp đại trực tràng.
Tuổi trẻ không đồng nghĩa với việc miễn nhiễm trước nguy cơ ung thư. Những áp lực trong cuộc sống hiện đại có thể khiến nhiều người bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo của cơ thể. Việc chủ động thăm khám và tầm soát sớm đóng vai trò quan trọng trong phát hiện và kiểm soát bệnh hiệu quả.
