Lý do thực sự bẻ gãy đà tăng giữa lúc giá vàng cao nhất lịch sử
Cơn sốt đầu cơ của nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt qua ETF đòn bẩy, được cho là nguyên nhân chính khiến giá vàng, bạc đảo chiều vào tháng 1.2026.
Ngày 19 tháng 3 năm 2026, báo Lao Động đăng tải bài viết với tiêu đề "Lý do thực sự bẻ gãy đà tăng giữa lúc giá vàng cao nhất lịch sử". Nội dung như sau:
Theo phân tích mới công bố của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), làn sóng đầu tư mang tính đầu cơ của nhà đầu tư cá nhân - đặc biệt thông qua các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy đã đóng vai trò quan trọng trong đợt bán tháo mạnh trên thị trường vàng và bạc vào cuối tháng 1.2026.
Sau một năm 2025 tăng trưởng mạnh, giá kim loại quý tiếp tục leo thang trong những tuần đầu năm 2026. Bạc thậm chí đã tăng hơn 50% chỉ trong tháng 1, sau khi đã tăng gấp đôi trong năm trước đó. Tuy nhiên, đà tăng này nhanh chóng đảo chiều. Chỉ trong một phiên giao dịch cuối tháng 1, giá bạc giảm tới khoảng 30%, trong khi vàng cũng giảm theo nhưng với mức độ nhẹ hơn.
BIS cho rằng diễn biến này khó có thể giải thích hoàn toàn bằng các yếu tố cơ bản như chính sách tiền tệ hay biến động của đồng USD. Thay vào đó, cấu trúc thị trường với mức độ đòn bẩy cao và sự tham gia ồ ạt của nhà đầu tư cá nhân mới là nguyên nhân chính dẫn đến biến động cực đoan.
Dữ liệu dòng vốn cho thấy lực mua chủ yếu trước đợt sụt giảm đến từ nhà đầu tư nhỏ lẻ, trong khi các tổ chức tài chính lớn giữ vị thế ổn định hoặc thậm chí giảm tỷ trọng. Trên thị trường hợp đồng tương lai, nhóm nhà đầu tư nhỏ cũng nắm giữ vị thế mua lớn đối với bạc ngay trước khi thị trường điều chỉnh.
Khi giá bắt đầu giảm, áp lực ký quỹ tăng lên khiến nhóm này buộc phải bán ra để cắt lỗ. Đồng thời, các quỹ đầu tư theo xu hướng và các tổ chức khác cũng giảm vị thế mua, tạo ra áp lực bán đồng loạt, khiến giá giảm nhanh hơn.
ETF đòn bẩy khuếch đại đà tăng và giảm
Một trong những yếu tố quan trọng khiến biến động trở nên mạnh hơn là sự phổ biến của các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy. Đây là công cụ giúp nhà đầu tư gia tăng mức độ tiếp xúc với tài sản mà không cần bỏ ra toàn bộ vốn, từ đó thu hút mạnh dòng tiền cá nhân.
Tuy nhiên, cơ chế vận hành của các quỹ này lại mang tính khuếch đại xu hướng. Để duy trì tỷ lệ đòn bẩy cố định hàng ngày, các quỹ phải tái cân bằng danh mục: mua thêm khi giá tăng và bán ra khi giá giảm.
Điều này tạo ra một vòng lặp tự củng cố. Trong giai đoạn thị trường đi lên, hoạt động mua vào từ ETF góp phần đẩy giá tăng nhanh hơn. Nhưng khi xu hướng đảo chiều, chính cơ chế này lại khiến áp lực bán gia tăng, kéo giá giảm sâu hơn.
Theo BIS, mức độ ảnh hưởng của hoạt động tái cân bằng từ các ETF đòn bẩy đã tăng đáng kể trong năm 2025, cho thấy vai trò ngày càng lớn của dòng tiền đầu cơ cá nhân trong thị trường kim loại quý.
Áp lực ký quỹ tạo hiệu ứng “bán tháo dây chuyền”
Bên cạnh ETF, yếu tố ký quỹ trên thị trường phái sinh cũng góp phần khuếch đại đà giảm. Khi giá giảm nhanh, các sàn giao dịch đã nâng yêu cầu ký quỹ, buộc nhiều nhà đầu tư phải bổ sung vốn hoặc đóng vị thế.
Trong bối cảnh giá giảm mạnh, nhiều nhà đầu tư không kịp xoay xở nguồn vốn đã buộc phải bán ra, tạo thêm áp lực lên thị trường. Quá trình này hình thành một vòng xoáy tiêu cực: Giá giảm kéo theo bán tháo, từ đó khiến giá giảm sâu hơn nữa.
Một dấu hiệu cho thấy thị trường trước đó đã bị đẩy lên quá mức là việc các quỹ ETF vàng và bạc liên tục giao dịch cao hơn giá trị tài sản ròng. Khi xu hướng đảo chiều, mức chênh lệch này nhanh chóng biến mất, thậm chí chuyển sang trạng thái chiết khấu, phản ánh lực bán mạnh mẽ.
BIS nhận định rằng sự kết hợp giữa hoạt động bán ra do ETF đòn bẩy và các đợt giải chấp trên thị trường phái sinh đã tạo nên cú sốc lớn, khiến giá kim loại quý biến động mạnh trong thời gian ngắn.
Diễn biến này cũng là lời cảnh báo về rủi ro khi sử dụng đòn bẩy trong đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân ngày càng tham gia sâu vào các thị trường tài chính toàn cầu. Khi tâm lý hưng phấn lan rộng, đòn bẩy có thể giúp khuếch đại lợi nhuận, nhưng khi xu hướng đảo chiều, chính nó cũng trở thành yếu tố khiến thua lỗ tăng nhanh và khó kiểm soát.
Báo Dân Việt cũng đăng tải bài viết với tiêu đề "Vì sao giá vàng lao dốc kinh hoàng bất chấp bất ổn do chiến tranh Iran?". Nội dung như sau:
Vàng không còn “bốc đầu” khi chiến tranh nổ ra
Khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bước sang giai đoạn căng thẳng trong tuần thứ 3, thị trường tài chính toàn cầu rung lắc mạnh: chứng khoán giảm, dầu tăng vọt, rủi ro địa chính trị lan rộng. Tuy nhiên, trái với quy luật quen thuộc, giá vàng – tài sản trú ẩn truyền thống – lại gần như đi ngang, thậm chí hiện đang giảm mạnh và đã thủng mốc 5.000 USD/ounce.
Giá vàng thế giới giao ngay trên thị trường châu Á sáng 19/3 (giờ Việt Nam) giao dịch ở quanh ngưỡng 4.832 USD/ounce, giảm mạnh 167 USD/ounce so với cùng thời điểm hôm qua. Giá vàng thế giới giao ngay chốt phiên tại thị trường Mỹ vào sáng nay (theo giờ Việt Nam) ở quanh mức 4.824 USD/ounce, giảm mạnh 176 USD/ounce so với chốt phiên hôm trước đó.
Điều này khiến giới đầu tư bất ngờ, bởi trong các cuộc khủng hoảng trước đây – như xung đột Nga – Ukraine – vàng thường tăng mạnh khi dòng tiền tìm nơi trú ẩn an toàn.
Vì sao vàng không tăng dù rủi ro leo thang?
Các chuyên gia cho rằng có nhiều yếu tố đang “ghìm chân” giá vàng, dù chiến tranh lan rộng.
Thứ nhất, thị trường kỳ vọng Fed có thể không hạ lãi suất, thậm chí nâng lãi suất để đối phó lạm phát do giá năng lượng tăng. Điều này khiến đồng USD trở nên hấp dẫn hơn, trong khi vàng – không sinh lãi – mất lợi thế cạnh tranh.
James Meadway, cựu cố vấn kinh tế trong chính phủ Anh và hiện là thành viên hội đồng của Diễn đàn Kinh tế Tiến bộ đưa ra nhận định với Al Jazeera rằng: "Các nhà giao dịch có thể đang dự đoán Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ ngừng cắt giảm lãi suất và thậm chí có thể tăng lãi suất. Điều đó khiến các tài sản bằng đô la trở nên hấp dẫn hơn, còn vàng, vốn không sinh lãi, thì lại kém hấp dẫn hơn”.
Ông nói thêm rằng các nhà đầu tư đã kỳ vọng Mỹ sẽ cắt giảm lãi suất lâu nay.
Thứ hai, giá vàng đã tăng quá mạnh từ trước. Ngay đầu năm 2026, kim loại quý này đã leo lên mức rất cao, khiến dư địa tăng thêm trong ngắn hạn bị hạn chế.
"Giá vàng đã tăng rất nhiều trước đó nên hiện tại nó ít phản ứng hơn trước chiến tranh”, ông Meadway giải thích.
Thứ ba, đồng USD mạnh lên cũng là yếu tố quan trọng. Vì vàng được định giá bằng USD, khi đồng bạc xanh tăng giá, nhà đầu tư quốc tế phải trả nhiều tiền hơn để mua vàng, làm giảm nhu cầu.
“Còn có những yếu tố khác nữa: vì đồng đô la đã mạnh lên, và vì vàng được giao dịch bằng đô la, nên các nhà đầu tư quan tâm có thể khó đẩy giá lên cao hơn”, Rebecca Christie, một chuyên gia cấp cao tại viện nghiên cứu Bruegel giải thích và cũng lưu ý rằng giá vàng đã được giao dịch ở mức cao hơn nhiều so với mức lịch sử trong năm nay.
Ngoài ra, giá dầu tăng cao – do căng thẳng tại eo biển Hormuz – có thể đẩy lạm phát lên, từ đó càng củng cố vị thế của USD như một “tài sản trú ẩn thay thế”.
"Đồng USD tăng giá cung cấp một lựa chọn trú ẩn an toàn thay thế, và giá dầu tăng cao có thể dẫn đến lạm phát cao hơn, điều này cũng sẽ làm cho đồng USD trở nên hấp dẫn hơn", bà Christie nhấn mạnh,
Vàng không còn là “hầm trú ẩn tuyệt đối”?
Một thay đổi đáng chú ý là vai trò của vàng đang bị đặt dấu hỏi. Các chuyên gia nhận định, hiện vàng không còn được coi là “lá chắn” hiệu quả như trước. Thay vào đó, nó ngày càng mang tính đầu cơ nhiều hơn, đặc biệt khi biến động giá trở nên khó lường.
Những nhà đầu tư truyền thống như ngân hàng trung ương – vốn ưa thích sự ổn định – cũng có xu hướng thận trọng hơn trước sự biến động của vàng trong bối cảnh hiện nay.
Khi nào vàng có thể tăng mạnh trở lại?
Theo giới phân tích, có hai yếu tố có thể khiến giá vàng bứt phá: Một là Fed phát tín hiệu rõ ràng về việc cắt giảm lãi suất, bất chấp áp lực lạm phát. Hai là chiến tranh Iran kéo dài và lan rộng, khiến rủi ro toàn cầu tăng mạnh hơn dự kiến.
Hiện tại, thị trường vẫn tin rằng xung đột có thể được kiểm soát trong thời gian không quá dài. Nhưng nếu kịch bản ngược lại xảy ra, vàng có thể nhanh chóng lấy lại vai trò “nơi trú ẩn cuối cùng”.
Giữa lúc chiến tranh và khủng hoảng địa chính trị gia tăng, rõ ràng vàng không còn phản ứng theo “công thức cũ”. Thay vì tăng vọt, kim loại quý đang bị kìm hãm bởi lãi suất cao, đồng USD mạnh và chính sự tăng giá quá nhanh trước đó.
Điều này cho thấy một thực tế mới của thị trường: Ngay cả “tài sản an toàn” cũng không còn miễn nhiễm với những thay đổi của hệ thống tài chính toàn cầu.
