Giá xăng dầu trong nước tăng cao, dư địa nào để hạ nhiệt?
Giá xăng dầu trong nước đang chịu sức ép lớn khi thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh bởi căng thẳng Trung Đông. Dù cơ quan quản lý đã triển khai một số giải pháp, song nhiều chuyên gia cho rằng vẫn còn dư địa để giảm bớt áp lực với doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Theo báo Tiền Phong đăng tải bài viết với tiêu đề: "Giá xăng dầu trong nước tăng cao, dư địa nào để hạ nhiệt?", nội dung như sau:
Xem xét tiếp tục điều chỉnh thuế, phí
Giá xăng dầu trong nước thời gian gần đây liên tục biến động theo diễn biến của thị trường năng lượng toàn cầu. Sau các đợt tăng mạnh, giá xăng RON95 hiện đã vượt mốc 27.000 đồng/lít, trong khi dầu diesel cũng vượt 30.000 đồng/lít, đặc biệt dầu hỏa tăng mạnh nhất với giá bán lẻ hiện là 35.091 đồng/lít. Đà tăng này chủ yếu đến từ việc giá dầu thế giới leo thang khi căng thẳng quân sự tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng.
Theo các chuyên gia, mức tăng của giá xăng trong nước không chỉ phản ánh giá thế giới mà còn chịu tác động đáng kể từ cấu trúc thuế và cơ chế hình thành giá. Hiện nay giá xăng dầu bán lẻ trong nước được tính toán dựa trên giá cơ sở, trong đó giá thành phẩm xăng dầu thế giới chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 65-70% giá bán lẻ. Phần còn lại bao gồm chi phí kinh doanh định mức, chi phí vận chuyển, lợi nhuận định mức của doanh nghiệp, trích lập hoặc sử dụng Quỹ bình ổn giá và các sắc thuế, gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng…
PGS, TS. Phạm Thế Anh - Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng cách thiết kế một số sắc thuế hiện nay có thể khiến tác động của giá dầu thế giới bị “khuếch đại” khi truyền dẫn vào giá bán lẻ trong nước. Theo ông, nhiều loại thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá xăng dầu, vì vậy khi giá năng lượng thế giới tăng, số tiền thuế tuyệt đối mà doanh nghiệp và người tiêu dùng phải trả cũng tăng theo.
Ông Thế Anh lấy ví dụ, với thuế suất 10%, nếu giá xăng dầu nhập khẩu ở mức 20.000 đồng/lít thì số thuế tương ứng là 2.000 đồng. Nhưng khi giá tăng lên 30.000 đồng/lít, mức thuế phải nộp sẽ tăng lên 3.000 đồng/lít.
“Như vậy, khi giá thế giới tăng, người dân không chỉ phải trả phần chi phí nhiên liệu tăng mà còn phải gánh thêm phần thuế tăng theo giá”, ông Phạm Thế Anh phân tích và cho rằng xăng dầu cần được điều chỉnh linh hoạt để hấp thụ bớt cú sốc từ bên ngoài và giảm áp lực lạm phát cho nền kinh tế.
Để hạ nhiệt giá xăng dầu, Chính phủ vừa quyết định giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu về mức 0%. Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, việc chỉ giảm thuế nhập khẩu có thể chưa đủ tạo hiệu quả lớn, bởi phần lớn xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam đến từ các thị trường đã có mức thuế thấp theo các hiệp định thương mại tự do. Trong khi đó, các sắc thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và VAT mới là phần tạo ra gánh nặng lớn trong giá bán lẻ.
“Về dài hạn, chính sách thuế xăng dầu nên được thiết kế theo hướng thuế co giãn theo giá hoặc áp dụng thuế trọn gói cố định. Khi giá dầu thế giới tăng mạnh, mức thuế tự động giảm để hạn chế tác động tới chi phí sản xuất và lạm phát; ngược lại, khi giá dầu giảm sâu, Nhà nước có thể tăng thuế để ổn định nguồn thu ngân sách. Ngoài ra, Nhà nước cần xây dựng quỹ ngân sách hoặc cơ chế hỗ trợ giá trong những thời điểm xảy ra cú sốc năng lượng lớn, chẳng hạn sử dụng nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô để trợ cấp tạm thời cho thị trường trong nước”, chuyên gia Phạm Thế Anh cho hay.
Cơ chế giá cần sát thị trường
Chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - cho rằng một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay trong việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu, đặc biệt là khâu nhập khẩu. Theo ông Bảo, để các doanh nghiệp đầu mối chủ động nhập khẩu và bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường, giá xăng dầu cần được tính đúng, tính đủ các yếu tố chi phí, bao gồm chi phí nhập khẩu, vận chuyển, tài chính và dự trữ. Nếu cơ chế giá không phản ánh đầy đủ các chi phí này, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì nguồn hàng, nhất là trong giai đoạn giá thế giới biến động mạnh.
Thực tế cho thấy, trong một số thời điểm khan hiếm xăng dầu tại Việt Nam thời gian qua, chủ yếu các doanh nghiệp đầu mối nhà nước như Petrolimex hoặc PVOIL vẫn thực hiện đúng sản lượng tạo nguồn được phân giao, dù phải nhập khẩu với giá cao hơn giá bán trong nước. Trong khi đó, nhiều thương nhân đầu mối tư nhân do năng lực tài chính hạn chế nên việc thực hiện đầy đủ sản lượng tạo nguồn được giao gặp nhiều khó khăn.
“Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến thị trường có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ trong một số thời điểm”, ông Bảo nhận định và cho rằng việc hoàn thiện cơ chế điều hành thị trường xăng dầu trong thời gian tới cần hướng tới tăng tính thị trường trong cơ chế giá, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết Việt Nam hiện chưa phải sử dụng đến nguồn dự trữ xăng dầu quốc gia. Các doanh nghiệp đầu mối vẫn đang duy trì mức dự trữ thương mại theo quy định, tương đương khoảng 20 ngày cung ứng cho thị trường.
Theo ông Tân, nguồn cung xăng dầu trong nước hiện được bảo đảm từ cả hai nguồn sản xuất và nhập khẩu. Hai nhà máy lọc dầu lớn là Dung Quất và Nghi Sơn vẫn đang vận hành ổn định, cung ứng phần lớn nhu cầu thị trường, trong khi nguồn nhập khẩu được đa dạng hóa từ nhiều khu vực khác nhau. Vì vậy, trong ngắn hạn, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung xăng dầu được đánh giá là không lớn.
“Trong thời gian tới, bộ sẽ nghiên cứu đề xuất nâng quy mô dự trữ xăng dầu chiến lược, đồng thời thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng, như phát triển xe điện, mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng nhằm góp phần giảm áp lực nhu cầu tiêu thụ xăng dầu”, Thứ trưởng Tân cho hay.
Theo báo Tiền Phong đăng tải bài viết với tiêu đề: "Giá xăng dầu tiếp tục tăng", nội dung như sau:
Liên Bộ Công Thương - Tài chính vừa công bố phương án điều hành giá xăng dầu áp dụng từ 23h45 ngày 10/3.
Theo đó, giá các mặt hàng xăng dầu trong nước tiếp tục tăng, phản ánh diễn biến leo thang của thị trường năng lượng thế giới trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.
Cụ thể, giá xăng E5RON92 tăng 1.344 đồng/lít, lên tối đa 26.570 đồng/lít; xăng RON95-III tăng 2.073 đồng/lít, lên mức 29.120 đồng/lít. Trong khi đó, dầu diesel tăng nhẹ 478 đồng/lít lên 30.717 đồng/lít. Dầu mazut tăng mạnh 3.380 đồng/kg, lên 24.707 đồng/kg, còn dầu hỏa giảm 2.706 đồng/lít, xuống 32.385 đồng/lít.
Theo Bộ Công Thương, thị trường xăng dầu thế giới trong kỳ điều hành này chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố bất lợi. Xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel với Iran tiếp tục leo thang, trong khi chiến sự Nga - Ukraine vẫn chưa hạ nhiệt. Tình trạng tắc nghẽn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz khiến hoạt động xuất khẩu dầu của các nước vùng Vịnh gặp khó khăn, nhiều kho chứa bị lấp đầy. Cùng với đó, tâm lý tích trữ nhiên liệu đang gia tăng ở nhiều quốc gia, góp phần đẩy giá dầu lên cao.
Bình quân giá thành phẩm xăng dầu thế giới trong kỳ điều hành từ ngày 7/3 đến 9/3 tăng rất mạnh. Xăng RON92 và RON 95 tăng gần 27%; dầu diesel tăng hơn 20% trong khi dầu mazut tăng hơn 41%.
Để hạn chế tác động của đà tăng này đến thị trường trong nước, liên Bộ đã quyết định chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu ở mức cao. Cụ thể, xăng E5RON92 và RON95 được chi 4.000 đồng/lít; dầu diesel 5.000 đồng/lít; dầu hỏa và dầu mazut cùng được chi 4.000 đồng.
Theo tính toán của cơ quan điều hành, nếu không sử dụng Quỹ Bình ổn, giá xăng lần này có thể tăng từ 5.300-6.000 đồng/lít.
Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên trong khoảng 3 năm trở lại đây, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu được sử dụng trở lại.
Bộ Công Thương cho biết việc điều hành lần này nhằm kết hợp giữa mục tiêu bình ổn giá và phản ánh tín hiệu thị trường, đồng thời tiếp tục duy trì khoảng chênh hợp lý giữa xăng sinh học E5RON92 và xăng khoáng RON95 để khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học.
Cơ quan quản lý cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động kinh doanh xăng dầu, yêu cầu các thương nhân đầu mối bảo đảm nguồn cung cho hệ thống phân phối và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nếu có.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động khó lường, liên Bộ Công Thương - Tài chính cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu quốc tế, tỷ giá và cung cầu trong nước để có phương án điều hành phù hợp trong các kỳ tới.
