Virus EV71 tấn công hệ thần kinh trẻ bệnh tay chân miệng
Chủng virus EV71 độc lực cao, lây lan nhanh và tấn công trực tiếp hệ thần kinh, tim mạch, khiến trẻ bệnh tay chân miệng nặng nhanh chỉ sau 24 giờ.
Báo VnExpress ngày 31/3/2026 đăng tin: "Virus EV71 tấn công hệ thần kinh trẻ bệnh tay chân miệng", nội dung cụ thể như sau:
PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Viện phó Viện Pasteur TP HCM, cho biết tỷ lệ trẻ bệnh tay chân miệng chuyển nặng khi nhiễm EV71 cao gấp 3-5 lần so với các chủng virus khác. Như dịch tay chân miệng đang bùng phát tại TP HCM với số ca chuyển nặng tăng gấp 5 lần, nguyên nhân chủ yếu do chủng này.
Giám sát vi sinh của Viện Pasteur TP HCM ở các ca tay chân miệng nặng từ độ 2B - mức cảnh báo bệnh chuyển nặng, bắt đầu xuất hiện các biến chứng về thần kinh, bắt buộc phải nhập viện, chủng EV71 luôn chiếm ưu thế vượt trội. Riêng những tuần đầu năm, EV71 chiếm tới 56% tổng số mẫu xét nghiệm dương tính. Trẻ dưới 36 tháng tuổi hiện chiếm 80% ca mắc EV71. Đây là độ tuổi đi nhà trẻ, mức độ tiếp xúc cao, một trẻ mang mầm bệnh có thể lây cho 1-5 trẻ khác ngay từ lúc chưa phát triệu chứng rõ ràng.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của phân nhóm (sub-genotype) C1 của EV71 trong những ca bệnh đầu năm nay đang dấy lên lo ngại về khả năng làm giảm miễn dịch chéo. Điều này đồng nghĩa với việc những trẻ từng mắc tay chân miệng (ví dụ như nhiễm chủng B5 chiếm ưu thế trong mùa dịch năm 2023) vẫn có nguy cơ bị tái nhiễm và diễn tiến thành thể nặng.
Chủng EV71 dễ gây biến chứng nặng và có thể dẫn đến tử vong. Đây cũng là tác nhân từng gây ra các vụ dịch lớn vào các năm 2011, 2018 và 2023.
Theo BS.CK2 Nguyễn Đình Qui, Trưởng Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, sự nguy hiểm đáng sợ nhất của EV71 là tốc độ tàn phá cơ thể. Virus này có ái lực rất mạnh với hệ thần kinh trung ương. Sau khi xâm nhập qua niêm mạc, chỉ trong thời gian ngắn, virus đi vào hạch bạch huyết, gây nhiễm khuẩn huyết và tấn công thẳng vào não bộ, tim mạch.
"EV71 diễn tiến nhanh, có những ca trở nặng chỉ trong vòng 24 tiếng, buộc bác sĩ phải xử lý ngay lập tức", bác sĩ Qui cảnh báo.
Trẻ bệnh tay chân miệng nguy kịch phải thở máy, lọc máu tại Bệnh viện Nhi đồng 1. Ảnh: Lê Phương
Chính vì tốc độ chuyển biến quá nhanh này, việc chuyển tuyến đối với các ca tay chân miệng độ 4 tiềm ẩn rủi ro sinh tử. BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, dẫn chứng về một bệnh nhi ở miền Tây được chuyển lên tuyến trên khi bệnh đã ở độ 4. Trẻ mất 3 giờ di chuyển, khi đến nơi mạch và huyết áp đã bằng 0, tổn thương tim rất nặng. Các bác sĩ lập tức can thiệp ECMO (tim phổi nhân tạo) và lọc máu suốt hai tuần, nhưng do mất đi thời gian vàng, não trẻ đã bị phù lan tỏa và tổn thương không thể hồi phục. Bệnh nhi sau đó không qua khỏi.
Theo bác sĩ Tiến, mắc tay chân miệng do EV71, bệnh nhân "lao xuống vực thẳm mà không có cách nào kéo lại" nếu mất quá nhiều thời gian di chuyển. Do đó, nâng cao năng lực hội chẩn trực tuyến và điều trị tại chỗ bệnh nhân cho bệnh viện tuyến dưới đóng vai trò quan trọng.
Để không lỡ mất "thời gian vàng", các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu chuyển nặng mang tính "chỉ điểm" của biến chứng thần kinh do EV71. Đó là trẻ sốt cao kéo dài, không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường, ngủ hay giật mình chới với, run chi, đi đứng loạng choạng.
Bên cạnh các dấu hiệu lâm sàng kinh điển, phụ huynh cũng cần chú ý đến sự thay đổi hình thái của các nốt ban. Theo BS.CK2 Dư Tuấn Quy, Trưởng Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1, nhiều bệnh nhi hiện nay không nổi ban rõ ràng ở lòng bàn tay, bàn chân. Thay vào đó, nốt ban "trốn" ở những vị trí kín đáo như vùng mông, quanh hậu môn hoặc chỉ lấm tấm ở rìa ngón tay, ngón chân.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần quan sát kỹ vùng khoang miệng, mông, hậu môn và kẽ ngón tay, ngón chân của trẻ. Không chủ quan với triệu chứng phụ. Nếu trẻ chưa nổi ban nhưng có biểu hiện đau miệng, chảy nước miếng nhiều, biếng ăn, quấy khóc kéo dài hoặc sốt liên tục 2-3 ngày, cần đưa đi khám ngay để phân biệt với sốt xuất huyết, sởi hay não mô cầu. Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học, báo ngay cho nhà trường và trạm y tế để có biện pháp khử khuẩn, cách ly, tránh bùng phát ổ dịch trong môi trường mầm non.
Trước đó vào ngày 30/3, báo Sức khỏe & Đời sống cũng đưa tin: "Dấu hiệu bệnh tay chân miệng chuyển bệnh nặng cần đưa đến viện ngay lập tức, kể cả khi trẻ đang chơi", cho biết:
Bệnh tay chân miệng đang gia tăng nhanh chóng trên cả nước, có nhiều biến chứng nguy hiểm và đặc biệt là diễn biến rất nhanh chỉ trong vòng vài giờ. Nếu cha mẹ có con mắc tay chân miệng có những dấu hiệu chuyển bệnh nặng dưới đây cần đưa trẻ nhập viện ngay lập tức.
Chủng EV71 độc lực cao khiến trẻ trở nặng rất nhanh
Tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm có thể do nhiều loại vi rút gây nên, bệnh lây lan từ người sang người và có nguy cơ tạo thành ổ dịch lớn.
Bệnh tay chân miệng do nhiễm virus coxsackievirus A16 là bệnh ở thể nhẹ, và gần như tất cả bệnh nhân đều hồi phục sau từ 7 đến 10 ngày mà không cần điều trị y tế và ít có biến chứng. Bệnh tay chân miệng gây ra bởi virus EV71 thường tấn công trực tiếp lên não bộ, có thể khiến bệnh nhi chuyển biến xấu cực kỳ nhanh, nhiều ca trở nặng chỉ trong vòng 24 giờ. Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, nguy cơ tử vong hoặc di chứng não là rất lớn.
Năm nay, chủng virus độc lực cao EV71 trở lại khiến ca tay chân miệng nặng tính đến thời điểm hiện tại tăng gấp 5 lần, 4 trẻ tử vong, nhiều trẻ chuyển nặng diễn tiến chớp nhoáng.
Riêng tại TP HCM, số ca tay chân miệng vượt 8.000 trong ba tháng đầu năm, gấp đôi cùng kỳ năm ngoái và tăng 353% so với trung bình 5 năm qua. Tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên tăng gấp 5 lần. Tại các bệnh viện nhi tuyến cuối, 50% ca nặng được chuyển từ các tỉnh phía Nam đến, nhiều trẻ biến chứng nguy kịch phải lọc máu, chạy ECMO để giành giật sự sống.
Chủng virus độc lực cao EV71 trở lại khiến ca tay chân miệng nặng tăng cao, nhiều trẻ chuyển nặng diễn tiến chớp nhoáng.
PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP HCM, cho rằng đợt bùng phát tay chân miệng hiện nay chủ yếu do chu kỳ dịch khoảng ba năm một lần. Cứ sau 36 tháng, một lứa trẻ mới bước vào độ tuổi nhà trẻ - nhóm gần như chưa có miễn dịch - tạo "khoảng trống kháng thể" trong cộng đồng. Khi yếu tố này trùng với thời tiết thất thường và tăng nhu cầu đi lại dịp lễ Tết đầu năm, nguy cơ bùng phát dịch tăng mạnh.
Đáng chú ý, EV71 hiện nay có sự thay đổi về gene. Nếu như giai đoạn trước phổ biến chủng B5, thì gần đây ghi nhận sự xuất hiện của biến thể C1. Điều này đặt ra lo ngại về khả năng "né miễn dịch", tức là trẻ từng nhiễm trước đây vẫn có nguy cơ tái nhiễm. 56% mẫu bệnh phẩm tay chân miệng đầu năm 2026 nhiễm chủng virus EV71. Chủng này tấn công thẳng vào hệ thần kinh trung ương bệnh nhân, làm tăng nguy cơ trở nặng gấp ba lần so với virus thông thường.
Dấu hiệu sớm cảnh báo tay chân miệng diễn biến nặng
Theo TS.BS Nguyễn Văn Lâm, Giám đốc Trung tâm bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, một số dấu hiệu sớm dưới đây cảnh báo bệnh diễn biến nặng cần đưa trẻ đến viện gấp gồm:
Sốt cao không đáp ứng với điều trị: Trẻ sốt trên 39 độ, kéo dài hơn 48 giờ và đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.
Giật mình chới với: Trẻ giật mình chới với từng cơn ngắn 1-2 giây, chủ yếu ở tay và chân, dễ xuất hiện khi bắt đầu giấc ngủ hay khi cho trẻ nằm ngửa. Đây là dấu hiệu của tình trạng nhiễm độc thần kinh. Chú ý phát hiện triệu chứng này ngay cả khi trẻ đang chơi, quan sát xem tần suất giật mình có tăng theo thời gian hay không.
Run chi: Tay chân run, đi loạng choạng.
Ngoài ra, cha mẹ cũng cần lưu ý khi trẻ yếu tay chân, thở mệt, nôn ói nhiều và quấy khóc dai dẳng kéo dài, thậm chí là quấy khóc cả đêm không ngủ. Trẻ cứ ngủ khoảng 15-20 phút lại dậy quấy khóc khoảng 15-20 phút rồi lại ngủ tiếp. Nhiều cha mẹ thường nghĩ là do bé có các nốt đau miệng nhưng thực tế có thể do tình trạng nhiễm độc thần kinh ở giai đoạn rất sớm.
Để phòng bệnh tay chân miệng, các gia đình nên:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày (cả người lớn và trẻ em), đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.
- Thực hiện tốt vệ sinh ăn uống: ăn chín, uống chín; vật dụng ăn uống phải đảm bảo được rửa sạch sẽ trước khi sử dụng (tốt nhất là ngâm tráng nước sôi); đảm bảo sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hàng ngày; không mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậm mút đồ chơi; không nên cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa, đồ chơi …
- Thường xuyên lau sạch các bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường.
- Không cho trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.
- Cách ly trẻ bệnh tại nhà. Không đến nhà trẻ, trường học, nơi các trẻ chơi tập trung trong 10-14 ngày đầu của bệnh.
| Theo thông tin của Cục Quản lý Khám chữa bệnh, trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng (4 ca tử vong) cao hơn 5 lần so với cùng kỳ năm 2025 (4.900 trường hợp bệnh). Trong đó riêng khu vực phía Nam ghi nhận 18.031 trường hợp (chiếm 71,9% số mắc cả nước). Số trường hợp mắc bệnh tay chân miệng chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,3%), trong đó hay gặp ở nhóm trẻ từ 1-5 tuổi (chiếm 92,7%). |
