Ai có tài khoản ngân hàng chú ý: Từ 15/11, AI chuyển khoản tự động vượt 10 triệu đồng sẽ bị xếp vào nhóm rủi ro cao

Từ ngày 15/11/2026, Thông tư 53/2026/TT-NHNN chính thức có hiệu lực, đưa ra hàng loạt quy định mới về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động ngân hàng. Đáng chú ý, các giao dịch thanh toán tự động, hạn mức chuyển tiền và quyền kiểm soát của khách hàng được đặt dưới cơ chế giám sát chặt chẽ hơn.

Từ giữa tháng 11, hoạt động ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực ngân hàng sẽ phải tuân thủ những yêu cầu mới về an toàn, bảo mật và quản trị rủi ro. Đây là nội dung trọng tâm của Thông tư số 53/2026/TT-NHNN do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.

Văn bản được xây dựng trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động tài chính, từ xử lý thanh toán đến hỗ trợ ra quyết định tín dụng. Những quy định mới hướng tới kiểm soát rủi ro phát sinh từ công nghệ, đồng thời bảo vệ tài sản và quyền lợi hợp pháp của khách hàng khi sử dụng dịch vụ ngân hàng.

Giao dịch thanh toán tự động vượt ngưỡng 10 triệu đồng/lần bị xếp vào nhóm rủi ro cao

Một trong những nội dung đáng chú ý của Thông tư 53/2026/TT-NHNN là yêu cầu đánh giá mức độ rủi ro đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo trước khi chính thức đưa vào hoạt động.

Theo đó, các hệ thống AI phải được phân loại thành ba nhóm gồm rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp. Việc xác định nhóm rủi ro căn cứ vào tính chất, phạm vi hoạt động cũng như mức độ ảnh hưởng của hệ thống đối với các nghiệp vụ ngân hàng.

Đặc biệt, những công nghệ AI trực tiếp tham gia xử lý các hoạt động cốt lõi sẽ phải đáp ứng yêu cầu giám sát nghiêm ngặt hơn.

Đối với thanh toán tự động, hệ thống AI được xếp vào nhóm rủi ro cao nếu thực hiện giao dịch của khách hàng cá nhân có giá trị trên 10 triệu đồng/lần hoặc tổng số tiền giao dịch trong một ngày vượt 20 triệu đồng.

Với khách hàng là tổ chức, ngưỡng phân loại rủi ro cao được xác định ở mức trên 50 triệu đồng cho mỗi giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày vượt 100 triệu đồng.

Không chỉ hoạt động thanh toán, việc ứng dụng AI vào quy trình cấp tín dụng cũng nằm trong diện kiểm soát. Cụ thể, hệ thống tự động đưa ra đề xuất quyết định cấp tín dụng đối với khoản vay hoặc khoản cấp tín dụng từ 50 triệu đồng trở lên sẽ thuộc nhóm rủi ro cao.

Việc phân loại này là căn cứ để các đơn vị cung ứng dịch vụ xây dựng biện pháp quản lý, kiểm soát phù hợp trước khi vận hành hệ thống.

Ngân hàng phải cho khách hàng quyền dừng giao dịch tự động bất cứ lúc nào

Bên cạnh việc nhận diện và phân loại rủi ro, Thông tư 53/2026/TT-NHNN còn quy định cụ thể trách nhiệm của các tổ chức cung ứng dịch vụ đối với giao dịch thanh toán được thực hiện bằng AI.

Trước khi triển khai hình thức thanh toán tự động, ngân hàng và khách hàng phải thiết lập thỏa thuận bằng văn bản. Nội dung thỏa thuận cần thể hiện rõ những giao dịch được phép thực hiện, giới hạn giá trị, thời gian áp dụng và quyền chấm dứt của các bên.

Về hạn mức, tổng số tiền thanh toán tự động trong ngày phải nằm trong giới hạn do tổ chức cung ứng dịch vụ quy định, đồng thời không được vượt mức tối đa theo quy định pháp luật.

Cụ thể, mức trần đối với khách hàng cá nhân là 100 triệu đồng/ngày, trong khi khách hàng tổ chức được áp dụng giới hạn tối đa 500 triệu đồng/ngày.

Một yêu cầu quan trọng khác liên quan trực tiếp đến quyền chủ động của người sử dụng dịch vụ. Ngân hàng và các đơn vị cung ứng phải xây dựng công cụ để khách hàng có thể tự mình tạm ngừng hoặc hủy quyền thực hiện giao dịch tự động vào bất cứ thời điểm nào.

Như vậy, khách hàng không bị đặt hoàn toàn vào trạng thái phụ thuộc vào hệ thống AI khi sử dụng tính năng thanh toán tự động. Việc kiểm soát và quyết định tiếp tục hay dừng ủy quyền vẫn thuộc quyền chủ động của người sử dụng dịch vụ.

AI phải công khai danh tính, quyết định bị khiếu nại phải có người kiểm tra

Thông tư mới cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch trong quá trình AI tương tác với khách hàng.

Theo đó, nếu công nghệ trí tuệ nhân tạo được sử dụng để thay thế con người trong hoạt động giao tiếp trực tiếp, hệ thống phải thông báo rõ cho khách hàng biết họ đang trao đổi với máy móc, thay vì nhân viên thật.

Đặc biệt, các quyết định do AI đưa ra không được mặc nhiên xem là kết luận cuối cùng trong trường hợp phát sinh khiếu nại. Khi khách hàng không đồng tình với quyết định tự động, tổ chức cung ứng dịch vụ có trách nhiệm bố trí con người kiểm tra, rà soát lại.

Kết quả đánh giá của con người sẽ được sử dụng làm căn cứ cuối cùng để xử lý khiếu nại liên quan đến những quyết định này.

Ngoài ra, đối với các quyết định có tác động trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm pháp lý hoặc khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của khách hàng, đơn vị cung ứng phải lưu trữ đầy đủ thông tin liên quan.

Những dữ liệu, căn cứ và yếu tố quan trọng làm cơ sở cho quyết định cần được bảo quản để có thể giải trình rõ ràng khi khách hàng hoặc các bên có thẩm quyền yêu cầu.

Thuê bên thứ ba vận hành AI, ngân hàng vẫn phải chịu trách nhiệm

Một nội dung khác được đề cập trong Thông tư 53/2026/TT-NHNN là trách nhiệm của các tổ chức tín dụng khi sử dụng giải pháp công nghệ do đối tác bên ngoài cung cấp.

Theo quy định, việc thuê doanh nghiệp hoặc đơn vị thứ ba triển khai hệ thống AI không đồng nghĩa với việc ngân hàng được miễn trừ trách nhiệm. Các tổ chức cung ứng dịch vụ vẫn phải chịu trách nhiệm đối với mức độ an toàn trong hoạt động và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.

Đáng chú ý, quy định mới đặt ra giới hạn nghiêm ngặt đối với việc khai thác dữ liệu ngân hàng của các nhà cung cấp bên ngoài.

Cụ thể, đối tác thứ ba không được tự ý sử dụng dữ liệu do ngân hàng cung cấp để huấn luyện, điều chỉnh hoặc nâng cấp mô hình AI nếu chưa có sự chấp thuận bằng văn bản.

Yêu cầu này nhằm ngăn chặn nguy cơ dữ liệu tài chính nhạy cảm bị sử dụng ngoài phạm vi cho phép, đồng thời tăng cường bảo vệ thông tin trong quá trình các tổ chức ngân hàng hợp tác với đơn vị công nghệ.

Với hàng loạt yêu cầu mới về phân loại rủi ro, hạn mức thanh toán, quyền kiểm soát của khách hàng và trách nhiệm bảo mật dữ liệu, Thông tư 53/2026/TT-NHNN được kỳ vọng tạo thêm cơ sở pháp lý để quản lý việc ứng dụng AI trong ngành ngân hàng.

Tác giả: Ngọc Phạm

Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 16/11/2026 | 14h54)