Đang hạ cánh, máy bay suýt đâm vào phi cơ, phi công lập tức quay đầu và cái kết
Một chuyến bay của All Nippon Airways (ANA) chở 197 người đã thoát khỏi nguy cơ va chạm trên không sau khi hệ thống cảnh báo tự động phát tín hiệu khẩn lúc máy bay đang hạ cánh xuống sân bay Haneda (Tokyo, Nhật Bản). Vụ việc đang được nhà chức trách điều tra để làm rõ nguyên nhân và quy trình điều hành bay.
Một sự cố hàng không nghiêm trọng suýt xảy ra tại sân bay Haneda (Tokyo) vào sáng 4/8 khi chiếc Boeing 767 của hãng All Nippon Airways (ANA) trong quá trình tiếp cận hạ cánh đã bay rất gần một máy bay kiểm tra của Cục Hàng không dân dụng Nhật Bản. Nhờ hệ thống cảnh báo va chạm và phản ứng kịp thời của tổ lái, toàn bộ 197 người trên khoang đã an toàn.
Theo thông tin ban đầu, chuyến bay NH968 của ANA khởi hành từ Thượng Hải (Trung Quốc) đang giảm độ cao để đáp xuống đường băng 34R của sân bay Haneda vào khoảng 5h44 theo giờ địa phương. Khi máy bay chuẩn bị hạ cánh, hệ thống cảnh báo tránh va chạm trên không (TCAS) bất ngờ phát tín hiệu yêu cầu xử lý khẩn cấp.
Ngay lập tức, phi công quyết định hủy quá trình hạ cánh và cho máy bay bay vòng thay vì tiếp tục tiếp cận đường băng.
Dữ liệu từ các trang theo dõi hàng không cho thấy chiếc Boeing 767 đã bay rất gần một máy bay Cessna Citation CJ4 mang số đăng ký JA010G thuộc Cục Hàng không dân dụng Nhật Bản. Có thời điểm, khoảng cách theo phương thẳng đứng giữa hai máy bay chỉ còn khoảng 20-30 mét, trong khi khoảng cách ngang chưa đến một hải lý. Đây được đánh giá là khoảng cách rất ngắn trong hoạt động hàng không dân dụng, nhất là khi một máy bay đang hạ cánh còn chiếc còn lại vừa cất cánh.
Sau lần bay vòng đầu tiên, tổ lái ANA tiếp tục thực hiện lần tiếp cận thứ hai nhưng vẫn quyết định không hạ cánh. Theo ghi âm kiểm soát không lưu, phi công nhận thấy quá trình tiếp cận chưa ổn định nên chủ động quay lại hàng chờ. Đến khoảng 6h10, chiếc Boeing 767 mới hạ cánh an toàn xuống sân bay Haneda, chậm khoảng 25 phút so với lịch trình ban đầu.
Trong khi đó, chiếc Citation JA010G vừa cất cánh từ đường băng 05 để thực hiện nhiệm vụ kiểm tra các thiết bị dẫn đường hàng không. Sau khi rời mặt đất, máy bay rẽ phải lấy độ cao và cắt qua khu vực tiếp cận của chuyến bay ANA.
JA010G thuộc đội bay kiểm tra chuyên dụng của Cục Hàng không dân dụng Nhật Bản, thường được gọi với tên "Doctor White". Đội bay này có nhiệm vụ kiểm tra từ trên không nhằm bảo đảm các hệ thống dẫn đường vô tuyến, hệ thống hạ cánh bằng thiết bị cũng như hệ thống đèn đường băng hoạt động chính xác. Chiếc JA010G đã tham gia nhiệm vụ này từ năm 2015.
Một trong những vấn đề được giới chức Nhật Bản tập trung làm rõ là lý do hệ thống TCAS phát cảnh báo đối với chuyến bay ANA nhưng không đưa ra chỉ dẫn tránh va chạm cho chiếc máy bay kiểm tra.
Bộ Giao thông Nhật Bản cho biết việc máy bay kiểm tra không nhận được lệnh tránh va chạm không đồng nghĩa hệ thống gặp trục trặc. Theo cơ chế hoạt động của TCAS II, khi máy bay ở gần mặt đất, các lệnh tránh va chạm sẽ bị hạn chế và sẽ ngừng phát khi độ cao xuống dưới khoảng 305 mét. Quy định này nhằm tránh việc hệ thống yêu cầu phi công thực hiện các thao tác có thể gây nguy hiểm hơn trong giai đoạn cất hoặc hạ cánh.
Theo báo Yomiuri Shimbun, chuyến bay kiểm tra thực hiện theo quy tắc bay bằng mắt, còn chiếc Boeing 767 của ANA hoạt động theo quy tắc bay bằng thiết bị. Cả hai đều được cho là bay đúng theo kế hoạch đã nộp. Nhà chức trách hiện đang xem xét việc tổ lái máy bay kiểm tra đã quan sát luồng máy bay tiếp cận như thế nào, đồng thời đánh giá liệu sự việc có đủ điều kiện để được xếp vào nhóm "sự cố nghiêm trọng" hay không.
Haneda là sân bay thường áp dụng phương án cho máy bay hạ cánh xuống đường băng 34R đồng thời cất cánh từ đường băng 05 khi có gió bắc. Hai luồng bay này được thiết kế giao cắt với nhau nên kiểm soát không lưu phải bảo đảm khoảng cách an toàn tuyệt đối giữa các phương tiện. Khi quy trình được thực hiện chính xác, cách khai thác này giúp tăng năng lực hoạt động của sân bay, nhưng chỉ cần khoảng cách an toàn không được duy trì, nguy cơ mất an toàn có thể xuất hiện rất nhanh.
Sự cố càng thu hút sự quan tâm bởi Haneda từng xảy ra vụ va chạm nghiêm trọng vào tháng 1/2024 giữa một chiếc Airbus A350 của Japan Airlines và máy bay Dash 8 của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản trên đường băng. Khi đó, toàn bộ hành khách và tổ bay trên chiếc A350 thoát nạn, trong khi 5 người trên máy bay tuần duyên thiệt mạng.
Các chuyên gia hàng không tại Trung Quốc nhận định vụ việc một lần nữa cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống TCAS như lớp bảo vệ cuối cùng trước nguy cơ va chạm trên không. Hệ thống này liên tục theo dõi các máy bay xung quanh thông qua tín hiệu từ bộ tiếp sóng, tính toán khả năng giao cắt giữa các đường bay và phát cảnh báo để phi công kịp thời thực hiện biện pháp tránh va chạm khi cần thiết.
Tác giả: Ngọc Phạm
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 6/8/2026 | 13h48)
