Nguy cơ nuốt hàng ngàn hạt vi nhựa gây ung thư vì thứ nước quen thuộc này
Nếu một người uống 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày, họ có thể nuốt phải 363.000 hạt vi nhựa mỗi năm, theo nghiên cứu từ Đại học Griffith (Australia).
Báo VNEXPRESS mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề "Nguy cơ nuốt hàng ngàn hạt vi nhựa khi dùng cốc cà phê một lần", có nội dung cụ thể như sau:
Nếu một người uống 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày, họ có thể nuốt phải 363.000 hạt vi nhựa mỗi năm, theo nghiên cứu từ Đại học Griffith (Australia).
7h45 sáng, bạn mua một cốc cà phê mang đi từ quán gần nhà, nhấp một ngụm cà phê ấm rồi đến văn phòng. Uống cà phê mang đi mỗi sáng là thói quen của nhiều người, nhưng các nhà khoa học từ Đại học Griffith (Australia) cảnh báo nguy cơ nuốt hàng ngàn hạt vi nhựa từ hành vi này.
Viết trên tạp chí The Conversation ngày 14/1, Tiến sĩ Xiangyu Liu, đồng tác giả nghiên cứu về mức giải phóng vi nhựa từ cốc một lần, cho biết chất liệu cốc cùng nhiệt độ đồ uống là hai tác nhân chính thúc đẩy mức độ giải phóng vi nhựa. The Conversation là tạp chí chuyên sâu được thành lập tại Australia 15 năm trước, nhằm chuyển tải các phân tích, nghiên cứu của giới học giả thành kiến thức phổ thông, dễ tiếp cận.
Theo nghiên cứu, đồ uống nóng kết hợp với cốc nhựa sẽ giải phóng vi nhựa mạnh hơn. Người uống 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày có thể nuốt phải 363.000 hạt vi nhựa một năm.
Một cốc mang đi tại Australia. Ảnh: ABC News
Vi nhựa là những hạt nhựa vụn có kích thước từ 1 micromet (xấp xỉ hạt bụi) đến 5 milimet (tương đương hạt mè). Hạt này được tạo ra khi các vật dụng bằng nhựa bị phân hủy, hoặc được giải phóng trực tiếp từ chúng trong quá trình sử dụng. Những hạt này cuối cùng sẽ xâm nhập vào môi trường, thực phẩm và cơ thể con người.
Kết quả giải phóng vi nhựa từ cốc một lần dựa trên phương pháp phân tích tổng hợp kèm thử nghiệm thực tế. Nhóm khoa học phân tích trên 30 nghiên cứu tương tự, khoanh vùng yếu tố tác động là nhiệt độ.
"Khi nhiệt độ của chất lỏng trong vật chứa tăng lên, lượng vi nhựa thải ra thường tăng theo", ông Liu viết. Trong các nghiên cứu mà họ xem xét, lượng vi nhựa thải ra dao động từ vài trăm hạt đến hơn 8 triệu hạt trên mỗi lít chất lỏng, tùy thuộc vào vật liệu và thiết kế của mẫu nghiên cứu.
Điều thú vị là thời gian đựng đồ uống trong cốc không ảnh hưởng bằng nhiệt độ ban đầu của chất lỏng khi tiếp xúc với nhựa.
Từ phân tích trên, họ thử nghiệm thực tế trên 400 cốc dùng một lần. Hai loại được chọn là cốc giấy và nhựa chất liệu polyethylene (PE) - loại dùng phổ biến tại Brisbane, thành phố đông dân nhất tại bang Queensland, Australia. Cốc giấy ở đây là loại trông giống như giấy, nhưng được phủ một lớp lót nhựa bên trong.
Chất lỏng được đưa vào các cốc trên ở nhiệt độ 5 độ C (tương tự nhiệt độ cà phê đá) và 60 độ C (nhiệt độ cà phê nóng). Kết quả, nhiệt độ cao kích thích giải phóng vi nhựa thêm 33%. Bên cạnh đó, cốc giấy có lớp lót nhựa thải ra ít vi nhựa hơn so với cốc hoàn toàn bằng nhựa ở cả hai nhiệt độ.
Phân tích hình ảnh ở độ phân giải cao, Tiến sĩ Liu, người cũng là thành viên của Trung tâm nghiên cứu Hợp tác giải quyết rác thải nhựa, nói cấu trúc bề mặt bên trong của cốc nhựa gồ ghề hơn nhiều cốc giấy. Điều này khiến các hạt vi nhựa dễ vỡ ra. Bên cạnh đó, nhiệt độ cao làm các phân tử nhựa co giãn, tạo thêm nhiều chỗ gồ ghề trên bề mặt, khiến các hạt vi nhựa vỡ vụn và hòa vào đồ uống.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị người dùng thay đổi vật liệu đựng cà phê để giảm thiểu rủi ro. Với đồ uống nóng, lựa chọn tốt nhất cốc tái sử dụng làm bằng inox, gốm sứ hoặc thủy tinh, bởi những vật liệu này không thải ra vi nhựa.
Nếu không có lựa chọn nào ngoài cốc một lần, họ được khuyến nghị chọn cốc giấy lót nhựa, sẽ thải ra lượng vi nhựa thấp hơn.
Thêm vào đó, nhiệt độ là yếu tố kích hoạt quá trình giải phóng vi nhựa. Giới khoa học khuyến nghị người pha chế tránh đổ chất lỏng đang sôi vào cốc chất liệu nhựa hoặc lót nhựa. Việc làm nguội cà phê hơn trước khi rót vào cốc là điều cần thiết để hạn chế tình trạng này.
Người Australia dùng khoảng 1,45 tỷ chiếc cốc dùng một lần (giấy hoặc nhựa) để đựng đồ uống nóng mỗi năm, kèm 890 triệu nắp nhựa. Trên toàn cầu, số lượng cốc một lần được ước tính lên tới 500 tỷ chiếc.
Tiến sĩ Liu cũng lưu ý rằng giới nghiên cứu chưa có bằng chứng chắc chắn về lượng vi nhựa tồn tại bên trong cơ thể con người. Các nghiên cứu về chủ đề này rất dễ bị sai lệch, bởi khó đo lường chính xác nồng độ của các hạt nhỏ bé như vậy trong mô người.
Việc tiến hành thêm nhiều nghiên cứu về vi nhựa là cần thiết. Trong khi đó, người dùng cần nhận thức các nguồn vi nhựa tiềm ẩn trong cuộc sống hàng ngày.
Trước đó, nhiều nghiên cứu khác cũng cho rằng con người đang "uống" vi nhựa từ cốc một lần, với liều lượng khác nhau. Năm 2022, nhóm nghiên cứu của Đại học Tứ Xuyên (Trung Quốc) cho biết cà phê nóng trong cốc mang đi có thể khiến người dùng tiếp xúc với gần 1.500 hạt vi nhựa trong mỗi cốc. Nghiên cứu này được thử nghiệm trên ba loại vật liệu nhựa một lần gồm polypropylene (PP), polyethylene terephthalate (PET) và polyethylene (PE).
Bên cạnh nhiệt độ, mức độ giải phóng vi nhựa cũng được kích thích bởi việc lắc cốc - tình trạng thường gặp trong vận chuyển đồ uống với các đơn hàng online.
Viện Công nghệ Ấn Độ cũng công bố nghiên cứu tương tự vào năm 2023, với nước nóng 95 độ C thử nghiệm trên 90 lô cốc dùng một lần gồm ba loại cốc giấy phủ lớp lót nhựa PE, cốc nhựa PP và PS. Sau 20 phút, lượng vi nhựa được giải phóng là 675-6.000 hạt mỗi lít.
Chuyên trang Người Quan Sát cũng đưa thông tin tương tự với bài viết có tiêu đề "Uống loại nước này hằng ngày có thể phải nuốt tới 363.000 hạt vi nhựa mỗi năm"
Mới đây, The Conversation - tạp chí chuyên sâu có trụ sở tại Australia thu hút sự chú ý khi đăng tải bài viết với tiêu đề “Takeaway coffee cups release thousands of microplastic particles” (tạm dịch: Cốc cà phê mang đi thải ra hàng nghìn hạt vi nhựa). Thông tin này khiến nhiều người yêu thích cà phê không khỏi lo ngại.
Ngày nay, trong suy nghĩ của hầu hết chúng ta, chiếc cốc đựng cà phê hằng ngày chỉ đơn giản là dụng cụ để đựng đồ uống. Tuy nhiên, nếu chiếc cốc đó được làm bằng nhựa hoặc có lớp lót nhựa mỏng bên trong, nó có thể đang âm thầm thải ra hàng nghìn mảnh vi nhựa li ti trực tiếp vào đồ uống mà chúng ta tiêu thụ hằng ngày.
Tại Úc, mỗi năm người dân sử dụng khoảng 1,45 tỷ cốc nhựa dùng một lần để đựng đồ uống nóng, cùng với gần 890 triệu nắp nhựa. Trên phạm vi toàn cầu, con số này ước tính lên tới khoảng 500 tỷ cốc mỗi năm. Khối lượng tiêu thụ khổng lồ này khiến nguy cơ tiếp xúc với vi nhựa từ đồ uống nóng trở thành vấn đề đáng quan tâm.
Vi nhựa là gì?
Vi nhựa là các mảnh nhựa cực nhỏ, có kích thước từ khoảng 1 micromet đến 5 milimet - tương đương từ một hạt bụi mịn cho đến kích thước của hạt mè. Chúng có thể hình thành khi các sản phẩm nhựa lớn bị phân rã theo thời gian hoặc được giải phóng trực tiếp từ các vật dụng nhựa trong quá trình sử dụng hằng ngày. Những hạt vi nhựa này cuối cùng xâm nhập vào môi trường, thực phẩm, đồ uống và theo đó đi vào cơ thể con người.
Hiện nay, giới khoa học vẫn chưa có bằng chứng chắc chắn về lượng vi nhựa tích tụ trong cơ thể cũng như tác động lâu dài của chúng đối với sức khỏe. Việc đo lường chính xác các hạt siêu nhỏ này trong mô người là vô cùng khó khăn, trong khi các nghiên cứu hiện có vẫn còn nhiều hạn chế. Dù vậy, các nhà khoa học khuyên rằng cần thận trọng với những nguồn vi nhựa tiềm ẩn trong sinh hoạt hằng ngày, trong đó có thói quen uống đồ nóng bằng cốc nhựa.
Nhiệt độ là yếu tố then chốt gây phát tán vi nhựa
Trong một nghiên cứu mới được công bố trên Journal of Hazardous Materials: Plastics, nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích tổng hợp dữ liệu từ 30 nghiên cứu khoa học đã được bình duyệt để tìm hiểu cách các vật dụng nhựa giải phóng vi nhựa trong những điều kiện khác nhau.
Kết quả cho thấy một yếu tố nổi bật vượt trội so với các yếu tố khác chính là nhiệt độ. Khi nhiệt độ của chất lỏng bên trong vật chứa tăng lên, lượng vi nhựa phát tán cũng tăng theo. Trong các nghiên cứu được phân tích, số lượng vi nhựa được ghi nhận dao động từ vài trăm hạt đến hơn 8 triệu hạt trên mỗi lít chất lỏng, tùy thuộc vào loại nhựa và thiết kế thí nghiệm.
Đáng chú ý, “thời gian ngâm” tức thời gian đồ uống nằm trong cốc không phải là yếu tố quyết định nhất quán. Điều này cho thấy nhiệt độ ban đầu của đồ uống khi tiếp xúc với nhựa quan trọng hơn việc để đồ uống trong cốc lâu hay không.
Thông qua công nghệ chụp ảnh độ phân giải cao, các nhà nghiên cứu phát hiện bề mặt bên trong của cốc nhựa hoàn toàn gồ ghề hơn nhiều so với cốc giấy lót nhựa. Những “đỉnh và rãnh” li ti này khiến các hạt nhựa dễ bong ra hơn.
Khi gặp nhiệt độ cao, nhựa bị làm mềm, giãn nở rồi co lại, tạo thêm các điểm yếu trên bề mặt. Theo thời gian, những điểm này vỡ ra và hòa vào đồ uống.
Để đánh giá mức độ phát tán vi nhựa trong điều kiện sử dụng thực tế, nhóm nghiên cứu đã thu thập 400 cốc cà phê tại Brisbane, gồm hai loại phổ biến: cốc hoàn toàn bằng nhựa polyethylene và cốc giấy có lớp lót nhựa mỏng bên trong.
Các cốc này được thử nghiệm ở hai mức nhiệt: 5°C (cà phê đá) và 60°C (cà phê nóng). Kết quả cho thấy cả hai loại cốc đều giải phóng vi nhựa, nhưng có sự khác biệt rõ rệt.
Thứ nhất, chất liệu đóng vai trò quan trọng. Cốc giấy có lớp lót nhựa thải ra ít vi nhựa hơn so với cốc hoàn toàn bằng nhựa ở cả hai mức nhiệt.
Thứ hai, nhiệt độ cao làm tăng đáng kể lượng vi nhựa được giải phóng. Riêng với cốc nhựa polyethylene, việc chuyển từ đồ uống lạnh sang đồ uống nóng làm lượng vi nhựa tăng khoảng 33%. Ước tính, nếu một người uống 300 ml cà phê mỗi ngày bằng loại cốc này, họ có thể nuốt vào khoảng 363.000 mảnh vi nhựa mỗi năm.
Làm sao để giảm rủi ro?
Các chuyên gia cho rằng không cần thiết phải từ bỏ hoàn toàn thói quen uống cà phê mang đi, nhưng chúng ta có thể chủ động quản lý rủi ro. Với đồ uống nóng, lựa chọn an toàn nhất là sử dụng cốc tái sử dụng làm từ thép không gỉ, gốm sứ hoặc thủy tinh - những vật liệu không giải phóng vi nhựa.
Nếu buộc phải dùng cốc dùng một lần, cốc giấy có lớp lót nhựa thường ít phát tán vi nhựa hơn so với cốc nhựa nguyên chất, dù không hoàn toàn “an toàn tuyệt đối”. Ngoài ra, tránh đổ trực tiếp chất lỏng đang sôi vào các vật chứa có lớp lót nhựa cũng có thể giúp giảm lượng vi nhựa giải phóng.
Hiểu rõ mối liên hệ giữa nhiệt độ và vật liệu không chỉ giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn tốt hơn, mà còn là cơ sở để ngành sản xuất thiết kế những sản phẩm an toàn hơn cho nhu cầu hằng ngày.
