Bác sĩ BV Bạch Mai cảnh báo cách ăn của nhiều người “tiếp tay” cho ung thư
Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 14.000 ca tử vong do căn bệnh này, tạo nên gánh nặng đáng kể cho hệ thống y tế và cộng đồng.
Theo Thời báo Văn học Nghệ thuật, UT dạ dày là một trong những bệnh UT phổ biến nhưng thường diễn tiến âm thầm ở giai đoạn sớm. Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 14.000 ca tử vong do căn bệnh này, tạo nên gánh nặng đáng kể cho hệ thống y tế và cộng đồng.
Theo thống kê năm 2020, thế giới ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới và hơn 750.000 trường hợp tử vong do UT dạ dày, xếp thứ 5 về tỷ lệ mắc và nằm trong nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu do UT.
Tại Việt Nam, UT dạ dày đứng thứ 4 về số ca mắc và thứ 3 về số ca tử vong trong các bệnh UT. Theo bác sĩ Nguyễn Công Long, Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những yếu tố khiến bệnh nguy hiểm là khả năng tiến triển kín đáo ở giai đoạn đầu.
PGS.TS.BS Nguyễn Công Long - Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: BSCC).
UT dạ dày giai đoạn sớm được xác định khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc hoặc dưới niêm mạc, chưa xâm lấn sâu và chưa di căn xa. Ở thời điểm này, tiên lượng điều trị rất tích cực, thậm chí có thể can thiệp qua nội soi để bảo tồn dạ dày và duy trì chất lượng sống.
Tuy nhiên, trở ngại lớn là người bệnh hầu như không có triệu chứng điển hình. “Người bệnh có thể chỉ thấy đầy bụng nhẹ, khó tiêu, ợ hơi, nóng rát vùng thượng vị, ăn nhanh no hoặc mệt mỏi thoáng qua. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với viêm dạ dày hay rối loạn tiêu hóa thông thường. Nhiều người tự mua thuốc điều trị, thấy đỡ là yên tâm mà không đi khám”, bác sĩ Long chia sẻ.
Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trường hợp đến viện khi đã sụt cân rõ rệt, thiếu máu, đau kéo dài, đi ngoài phân sẫm màu hoặc nôn ra máu. Lúc này, khối u thường đã ở giai đoạn muộn, việc điều trị phức tạp và tiên lượng kém hơn nhiều so với giai đoạn sớm.
UT dạ dày gặp ở nam giới nhiều hơn nữ, với tỷ lệ khoảng 2:1. Độ tuổi thường gặp từ 60 đến 80 tuổi, song thời gian gần đây ghi nhận xu hướng trẻ hóa do thay đổi lối sống.
Theo bác sĩ Long, nội soi tiêu hóa vẫn là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện tổn thương tiền UT và UT dạ dày sớm, giúp tăng đáng kể khả năng điều trị khỏi và giảm gánh nặng tâm lý, kinh tế.
Thói quen ăn uống góp phần làm tăng nguy cơ
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ UT dạ dày ở mức trung bình cao trong khu vực. Bên cạnh yếu tố vi khuẩn Helicobacter pylori (HP), chế độ ăn uống và lối sống giữ vai trò quan trọng.
HP được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm tác nhân gây UT nhóm 1 đối với dạ dày. Vi khuẩn này gây viêm mạn tính, lâu dài có thể dẫn đến teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và tiến triển thành UT.
Theo bác sĩ Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, chế độ ăn nhiều muối là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý. Thực phẩm ướp muối, lên men, xông khói, đồ nướng cháy cạnh, thực phẩm chứa nitrit và nitrosamine có liên quan đến tăng nguy cơ UT dạ dày.
Trong văn hóa ẩm thực Việt, thói quen sử dụng dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói diễn ra khá phổ biến.
Trong văn hóa ẩm thực Việt, thói quen sử dụng dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói diễn ra khá phổ biến. Khi duy trì trong thời gian dài, các yếu tố này có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng khả năng hình thành tế bào ác tính.
“Bên cạnh đó, chế độ ăn ít rau xanh và trái cây tươi cũng là vấn đề đáng lưu ý. Rau quả chứa nhiều chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ có vai trò bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Việc thiếu hụt những thành phần này làm giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể”, bác sĩ Phương phân tích.
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ UT dạ dày từ 30% đến 50%. Việc sử dụng nhiều rượu bia cũng góp phần làm tăng nguy cơ, đặc biệt khi kết hợp với hút thuốc và nhiễm HP.
Ngoài ra, béo phì, hội chứng chuyển hóa và trào ngược dạ dày – thực quản có liên quan nhiều hơn đến UT vùng tâm vị.
Chủ động tầm soát để không bỏ lỡ “thời gian vàng”
Theo bác sĩ Phương, UT dạ dày hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu nhận diện sớm nhóm nguy cơ và tầm soát định kỳ.
Những người có tiền sử gia đình mắc UT dạ dày, người có viêm teo niêm mạc mạn tính, dị sản ruột, loạn sản, polyp tuyến hoặc từng phẫu thuật dạ dày do bệnh lành tính cần được theo dõi thường xuyên.
Người trên 40 tuổi, đặc biệt khi có các biểu hiện kéo dài như đau vùng thượng vị, ăn nhanh no, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu, đi ngoài phân sẫm màu hoặc nôn ra máu nên nội soi sớm.
“Nội soi định kỳ giúp phát hiện tổn thương tiền UT hoặc UT giai đoạn sớm khi khả năng điều trị còn rất tốt. Đây là chìa khóa để giảm tỷ lệ tử vong”, bác sĩ Phương nhấn mạnh.
Các biện pháp dự phòng gồm điều trị triệt để HP khi có chỉ định, giảm ăn mặn, hạn chế thực phẩm muối và nướng cháy, tăng rau xanh – trái cây tươi, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý.
UT dạ dày nguy hiểm không chỉ vì diễn tiến nhanh ở giai đoạn muộn mà còn bởi khả năng tồn tại âm thầm trong nhiều năm. Việc thay đổi thói quen ăn uống và chủ động tầm soát định kỳ là cách thiết thực để giảm nguy cơ và không bỏ lỡ cơ hội điều trị sớm.
