Khi xung đột ở Trung Đông leo thang, nhiều nhà đầu tư đổ xô vào vàng với niềm tin ‘loạn thế mua vàng’ nhưng chỉ trong vài ngày, giá vàng bốc hơi mạnh, phơi bày sự thật phũ phàng về những hiểu lầm lâu nay quanh tài sản trú ẩn số 1 này.

Báo Vietnamnet ngày 16/3/2026 đưa tin: "Vàng thế giới tuột dốc, vỡ mộng quan điểm 'loạn thế mua vàng'", nội dung cụ thể cho biết:

Sáng nay, giá vàng thế giới tiếp tục đà suy giảm. Giá vàng nhiều thời điểm tụt mốc 5.000 USD/ounce. Lúc 8h40 ngày 16/3 (giờ Việt Nam), giá vàng tụt xuống 4.998 USD/ounce. 

Chỉ trong vài ngày, thị trường tài chính toàn cầu đã chứng kiến một nghịch lý khiến nhiều nhà đầu tư choáng váng: Trung Đông chìm trong khói lửa nhưng vàng - tài sản được coi là “nơi trú ẩn an toàn cuối cùng” lại rơi tự do.

Ngay trong ngày tin chiến sự bùng nổ, giá vàng giao ngay trên thị trường quốc tế lập đỉnh lịch sử khoảng 5.200 USD/ounce. Hàng loạt nhà đầu tư nhỏ lẻ lao vào mua với niềm tin quen thuộc: “Loạn thế mua vàng”.

Thế nhưng chỉ sau vài phiên giao dịch, giá vàng bất ngờ hạ nhiệt, giảm trở lại quanh mức 5.100 và xuống quanh 5.000 USD/ounce. Không chỉ thu hẹp phần lớn mức tăng trước khi xung đột leo thang, giá vàng sau đó còn điều chỉnh về vùng ngang bằng với mức trước chiến sự.

‘Loạn thế mua vàng’: Hiểu sai từ đầu

Theo nhiều chuyên gia tài chính quốc tế, sai lầm lớn nhất của phần lớn nhà đầu tư là hiểu nhầm bản chất “trú ẩn” của vàng

Trên thực tế, vàng không phải công cụ phòng ngừa chiến tranh, mà chủ yếu là tài sản bảo vệ giá trị trong những tình huống cực đoan như hệ thống tiền tệ sụp đổ, lạm phát phi mã khiến tiền tệ mất giá hay quốc gia vỡ nợ hoặc khủng hoảng tiền tệ.

Những kịch bản này từng xảy ra trong lịch sử, chẳng hạn như châu Âu thời Thế chiến II hoặc các cuộc khủng hoảng siêu lạm phát tại Venezuela hay Zimbabwe.

Trong bối cảnh hiện nay, đa số các cuộc xung đột khu vực không đủ sức làm lung lay hệ thống tiền tệ toàn cầu, do đó vàng không nhất thiết phải tăng giá.

Thực tế, giá vàng hiện nay chủ yếu được xác định dựa trên lãi suất thực của Mỹ, tức là lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ trừ đi kỳ vọng lạm phát. Nói cách khác, khi lợi suất thực cao, giữ vàng sẽ mất đi cơ hội nhận lãi từ trái phiếu, khiến giá vàng giảm; ngược lại, lợi suất thực thấp sẽ hỗ trợ giá vàng tăng.

Trong hơn 50 năm qua, nhiều nghiên cứu tài chính đã ước tính rằng mối quan hệ nghịch giữa giá vàng và lãi suất thực của Mỹ luôn rất chặt chẽ, với mức tương quan lên đến hơn 90%.

Quy luật lặp lại: ‘Tin ra là bán’

Một quy luật quen thuộc của thị trường tài chính cũng góp phần kéo giá vàng đi xuống: nhà đầu tư thường mua vào khi tin đồn hoặc kỳ vọng xuất hiện, nhưng lại bán ra ngay khi sự kiện thật sự xảy ra.

Khi thị trường lo ngại xung đột có thể bùng nổ, dòng tiền đầu cơ thường đổ vào vàng trước. Nhưng đến khi chiến tranh thật sự xảy ra, yếu tố bất định giảm đi, nhiều quỹ đầu tư sẽ chốt lời, khiến giá đảo chiều.

Lịch sử thị trường vàng nhiều lần cho thấy kịch bản tương tự. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990, giá vàng tăng mạnh trước khi chiến sự bùng nổ nhưng sau đó lại giảm hơn 16% khi chiến tranh thực sự bắt đầu. 

Chiến tranh Iraq năm 2003 cũng chứng kiến vàng đạt đỉnh ngay ngày mở màn chiến dịch quân sự, rồi lao dốc trong tháng tiếp theo. 

Đến chiến tranh Nga-Ukraine năm 2022, vàng lập kỷ lục gần 2.070 USD/ounce khi chiến sự nổ ra nhưng nhanh chóng quay đầu giảm. Diễn biến năm 2026 dường như lặp lại quy luật quen thuộc này: giá vàng đạt đỉnh đúng vào thời điểm chiến tranh bùng phát, sau đó nhanh chóng suy giảm.

Đồng USD mới là ‘nơi trú ẩn số 1’

Một thực tế ít người để ý: trong hệ thống tài chính toàn cầu, đồng USD và trái phiếu kho bạc Mỹ mới là tài sản trú ẩn lớn nhất, chứ không phải vàng.

Mỗi khi khủng hoảng hay xung đột xảy ra, dòng vốn quốc tế thường chảy ngược về Mỹ vì đây vẫn là nền kinh tế lớn nhất và có hệ thống tài chính sâu nhất.

Kết quả là chỉ số USD tăng mạnh, lợi suất trái phiếu Mỹ cũng tăng và vì vàng được định giá bằng USD, giá vàng thường chịu áp lực giảm khi đồng bạc xanh mạnh lên.

Trong cuộc khủng hoảng Trung Đông lần này, điều đó đã xảy ra rõ rệt. Đồng USD tăng mạnh, trong khi lợi suất trái phiếu 10 năm của Mỹ leo lên khoảng 4,5%, khiến chi phí cơ hội nắm giữ vàng tăng lên đáng kể. Khi thị trường thiếu tiền, vàng cũng bị bán

Một yếu tố khác ít được chú ý là khủng hoảng thanh khoản. Khi thị trường tài chính biến động mạnh, nhiều quỹ đầu tư phải bán tài sản để bổ sung ký quỹ hoặc bù lỗ ở các thị trường khác.

Trong tình huống này, vì có thanh khoản rất cao nên vàng thường bị bán trước để nhanh chóng chuyển thành tiền mặt.

Kịch bản này từng xảy ra rõ ràng trong giai đoạn tháng 3/2020, khi đại dịch Covid-19 khiến thị trường toàn cầu lao dốc. Dù được coi là tài sản trú ẩn, vàng vẫn giảm mạnh trong thời gian ngắn do các quỹ buộc phải bán ra.

Chính sách của Fed mang tính quyết định

Cuối cùng, yếu tố quan trọng nhất đối với giá vàng không phải chiến tranh mà là chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Cuộc xung đột Trung Đông khiến giá dầu tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại lạm phát quay trở lại. Điều này khiến thị trường giảm kỳ vọng Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất.

Khi khả năng hạ lãi suất giảm, lợi suất trái phiếu tăng lên, kéo theo lãi suất thực tăng, gây áp lực trực tiếp lên giá vàng.

Nói cách khác, chiến tranh chỉ là chất xúc tác. Chính sách tiền tệ mới là động lực thực sự của thị trường vàng.

Báo VTC đưa tin: "Giá vàng giảm liên tục, có nên mua?", cho biết gần đây, giá vàng liên tục giảm mạnh, nhiều nhà đầu tư băn khoăn có nên xuống tiền mua vàng lúc này?

Nhận định về thị trường vàng thời gian gần đây, ông Huỳnh Trung Khánh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam - cho rằng, nhìn vào lịch sử biến động giá vàng vào những thời điểm căng thẳng địa chính trị trước đây, giá vàng thường tăng trong 7 - 14 ngày rồi sau đó điều chỉnh giảm. Thị trường vàng thời điểm hiện nay cũng đang diễn ra tương tự.

Bên cạnh đó, ngoài tác động từ giá thế giới, giá vàng trong nước còn chịu tác động cung - cầu. Hiện đã có nhiều hồ sơ của doanh nghiệp, ngân hàng xin giấy phép sản xuất vàng miếng, vàng nguyên liệu gửi lên Ngân hàng Nhà nước. Nếu các đơn vị được cấp phép, nguồn vàng trên thị trường được cung ứng có thể sẽ thu hẹp mức chênh lệch này. Đồng thời thông tin về việc thành lập sàn giao dịch vàng cũng sẽ tác động đến giá vàng trong nước.

"Giá vàng tăng được thì sẽ giảm được nên các yếu tố trên là rủi ro cho những người mua vàng lướt sóng", ông Huỳnh Trung Khánh khuyến cáo.

Đưa ra lời khuyên cho các nhà đầu tư, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM - cho rằng, hiện giá vàng đang giảm mạnh, nhưng trong thời gian tới, diễn biến thị trường vẫn còn nhiều ẩn số địa chính trị khó lường. Theo đó, dự báo xu hướng chung của giá vàng là sẽ tiếp tục tăng do những bất ổn, nhưng mức tăng duy trì ở biên độ vừa phải chứ không bùng nổ quá mạnh mẽ như trước đó.

Chính vì vậy, ông Huân cho rằng, chiến lược hợp lý cho các nhà đầu tư là cần phân định rất rõ ràng giữa việc đầu cơ và nắm giữ. Ở thời điểm này, việc "lướt sóng" ngắn hạn là vô cùng rủi ro và hoàn toàn không được khuyến khích. Giá vàng đang tiềm ẩn nguy cơ biến động và rung lắc rất lớn, chỉ cần một nhịp sụt giảm mạnh cũng đủ để gây ra tâm lý hoảng loạn, dẫn đến tình trạng bán tháo và cắt lỗ nặng nề đối với những người thiếu kiến thức, phương pháp và tính kỷ luật.

Ngược lại, đối với chiến lược tích trữ dài hạn, việc nắm giữ vàng lại được đánh giá là quyết định an toàn và khả quan. Đặc biệt trong giai đoạn kinh tế thế giới hiện nay, sự bất ổn về mặt chính sách là rất cao và khó để lường trước được những sự kiện vĩ mô sắp diễn ra. Chính vì tính bất định như vậy, vàng vẫn luôn phát huy tốt nhất vai trò cốt lõi của mình là một kênh trú ẩn an toàn để bảo vệ tài sản.

Nhà đầu tư cũng cần phân biệt rõ giữa vàng như một tài sản phòng vệ dài hạn và vàng như một công cụ đầu cơ ngắn hạn. Nếu mục tiêu là phòng ngừa rủi ro vĩ mô hoặc đa dạng hóa tài sản, việc nắm giữ một tỷ trọng vàng nhất định vẫn hợp lý trong bối cảnh thế giới nhiều bất định.

Nhưng nếu tham gia với kỳ vọng "lướt sóng" theo tin chiến sự thì mức độ rủi ro hiện nay rất cao vì giá vàng có thể biến động mạnh chỉ trong vài phiên khi thông tin địa chính trị thay đổi.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính cũng nhận định, trong ngắn hạn vàng sẽ biến động mạnh nên rất khó dự báo chính xác. Thậm chí giá vàng có thể tăng nhưng cũng có thể quay đầu giảm sâu chỉ trong 1 hay 2 tuần. Đặc biệt chiến sự tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá dầu tăng cao và nguy cơ lạm phát nhảy vọt tại nhiều nước.

Trong bối cảnh bất ổn cao và khó dự đoán như vậy thì nhu cầu nắm giữ tài sản trú ẩn sẽ còn duy trì. Theo ông Hiếu, vàng nên được xem là một tài sản phòng hộ dài hạn với thời gian nắm giữ từ 6 tháng đến 1 năm hoặc lâu hơn để bảo toàn giá trị tài sản trong trường hợp kinh tế bất ổn. Nếu coi vàng là công cụ sinh lời linh hoạt để mua đi bán lại theo kịch bản ngắn hạn thì rủi ro sẽ rất cao.

Khi nhà đầu tư hiểu sai điều này, họ dễ bị cuốn vào tâm lý đám đông, nâng kỳ vọng lợi nhuận quá mức và bỏ qua các rủi ro điều chỉnh lớn. Đầu tư vàng thực tế yêu cầu kỷ luật, kiến thức và khả năng quản trị rủi ro rất cao.

"Nhà đầu tư cần có một chiến lược phân bổ tài sản hợp lý. Không nên đặt tất cả nguồn vốn vào vàng mà cần kết hợp với các kênh khác như cổ phiếu, bất động sản hoặc tiền gửi tiết kiệm để giảm thiểu rủi ro", ông Hiếu nhấn mạnh.

Còn theo ông Nguyễn Quang - CEO Khoa Tài chính - ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), giá vàng những ngày gần đây ghi nhận nhịp điều chỉnh khá mạnh, tuy nhiên, nếu nhìn nhận một cách thận trọng và toàn diện, nhịp giảm này không phải là hiện tượng bất thường.

Xét trên phương diện lịch sử, cả giá vàng trong nước và thế giới đang đứng ở vùng giá rất cao, có thể xem là tiệm cận hoặc nằm trong nhóm những mức giá cao nhất từng ghi nhận. Khi một loại tài sản tăng mạnh và duy trì ở vùng đỉnh trong thời gian dài, việc xuất hiện những phiên chốt lời quy mô lớn là quy luật quen thuộc của thị trường.

Ông cho rằng, đối với nhà đầu tư dài hạn, vàng vẫn là một tài sản mang tính phòng vệ quan trọng trong danh mục. Trong một thế giới còn nhiều biến động về kinh tế, tài chính và địa chính trị, việc nắm giữ một tỷ trọng vàng hợp lý được xem là cách thức bảo toàn giá trị tài sản. Vì vậy, những nhịp điều chỉnh sâu của thị trường có thể trở thành cơ hội để từng bước tích lũy vàng cho mục tiêu tích sản lâu dài.

Điều quan trọng là duy trì chiến lược phân bổ hợp lý, mua theo từng giai đoạn thay vì giải ngân dồn dập. Cách tiếp cận này giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro từ những biến động ngắn hạn của thị trường.

Trong khi đó, với nhà đầu tư ngắn hạn, bối cảnh hiện nay đòi hỏi sự thận trọng cao hơn. Hoạt động lướt sóng vẫn có thể được cân nhắc nhưng cần đặc biệt hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính, bởi thị trường vàng có thể biến động nhanh trước các thông tin kinh tế và địa chính trị.

Giá vàng sẽ đạt 190 triệu đồng/lượng?

Dù giá vàng quay đầu giảm nhưng theo các chuyên gia, xu hướng dài hạn của vàng vẫn sẽ tăng. TS Nguyễn Trí Hiếu dự đoán, với mức độ rủi ro như hiện nay, mức 5.500 USD/ounce không còn là kịch bản xa vời, nếu bất ổn kéo dài 2–3 tháng, vàng có thể kiểm định vùng giá này.

Đối với thị trường trong nước, ông Hiếu nhấn mạnh, mốc 190 triệu đồng/lượng được xem là ngưỡng tâm lý quan trọng. Khi ngưỡng này bị chinh phục, thị trường có thể bước vào một mặt bằng giá mới với biên độ dao động lớn hơn.

Về dài hạn, ông Hiếu khá tin tưởng vào đà tăng của giá vàng trong 2026. Bởi lẽ, rủi ro tại Trung Đông chưa hạ nhiệt, xung đột tại Ukraine vẫn tiềm ẩn bất ổn, trong khi đó, chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục tạo thêm biến số cho kinh tế toàn cầu.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cũng cho rằng, trong khoảng hơn 1 năm qua, vàng đã bước vào chu kỳ tăng giá khá rõ rệt do nhiều yếu tố mang tính cấu trúc như cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, xu hướng phi toàn cầu hóa, mức nợ công cao tại các nền kinh tế lớn và xu hướng đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương.

Khi nền giá đã được thiết lập ở mức cao như vậy, các cú sốc địa chính trị sẽ dễ dàng "đẩy" vàng lên các đỉnh mới hơn so với những chu kỳ xung đột trước đây.

Ở góc độ triển vọng, vàng nhiều khả năng vẫn duy trì xu hướng tăng trong trung và dài hạn, bởi môi trường địa chính trị và tài chính toàn cầu hiện nay khó có thể quay lại trạng thái ổn định như giai đoạn trước.

Tuy vậy, trong ngắn hạn, giá vàng sẽ biến động rất mạnh và phụ thuộc lớn vào diễn biến chiến sự. Nếu xung đột hạ nhiệt nhanh hoặc thị trường dần quen với rủi ro, vàng có thể điều chỉnh đáng kể sau giai đoạn tăng nóng. Ngược lại, nếu căng thẳng leo thang hoặc lan sang các tuyến năng lượng chiến lược, vàng hoàn toàn có thể thiết lập mặt bằng giá mới cao hơn.