Dừng khẩn cấp dự án đường sắt trên cao dài 30 km, vốn đầu tư gần 19.000 tỷ đồng, 150 cột bê tông giữa phố
Từng được kỳ vọng trở thành giải pháp giảm ùn tắc giao thông tại Jakarta, dự án đường sắt trên cao Jakarta Monorail có quy hoạch hai tuyến dài gần 30 km nhưng phải dừng thi công sau khi hàng loạt cột bê tông được dựng lên. Sau nhiều năm bỏ hoang vì khó khăn tài chính và tranh chấp pháp lý, công trình chỉ được xử lý bằng hoạt động phá dỡ từ đầu năm 2026.
150 cột bê tông để phục vụ dự án Jakarta Monorail đã được xây dựng.
Dự án gần 30 km khởi đầu với nhiều kỳ vọng
Năm 2004, chính quyền Jakarta khởi động dự án Jakarta Monorail với tham vọng xây dựng hệ thống đường sắt trên cao, góp phần giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài tại thủ đô Indonesia.
Theo quy hoạch ban đầu, dự án gồm hai tuyến với tổng chiều dài khoảng 29 km, kết nối các khu vực thương mại, văn phòng và khu dân cư đông đúc. Mạng lưới được kỳ vọng tạo thêm lựa chọn đi lại cho người dân, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống đường bộ vốn thường xuyên quá tải.
Trong đó, tuyến Green Line được quy hoạch dài khoảng 14,3 km, đi qua khu vực Semanggi và Kuningan ở phía nam Jakarta. Tuyến Blue Line đảm nhiệm kết nối các khu vực phía đông và phía tây thành phố.
Riêng tuyến đầu tiên được dự toán kinh phí khoảng 484 triệu USD, tương đương 12.730 tỷ đồng. Khi đi vào hoạt động, tuyến này dự kiến có khả năng phục vụ khoảng 120.000 lượt hành khách mỗi ngày.
PT Jakarta Monorail là đơn vị phát triển dự án, trong khi doanh nghiệp xây dựng quốc doanh Indonesia PT Adhi Karya tham gia thi công các hạng mục kết cấu trên cao. Tuy nhiên, những kỳ vọng ban đầu nhanh chóng vấp phải trở ngại khi bài toán tài chính và các vấn đề pháp lý chưa được giải quyết.
Việc thiếu nguồn vốn ổn định khiến quá trình xây dựng gặp khó khăn. Cùng với đó, tranh chấp thanh toán giữa chủ đầu tư và nhà thầu tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ, khiến công trình không thể triển khai theo kế hoạch.
Đến tháng 3/2008, dự án chính thức ngừng thi công. Tại thời điểm này, nhiều cột bê tông đã được dựng dọc các tuyến đường quan trọng ở Jakarta, nhưng hệ thống đường ray chưa hoàn thiện và công trình chưa thể phục vụ hành khách.
Theo The Jakarta Post, đến năm 2011, khoảng 150 cột bê tông từ giai đoạn xây dựng ban đầu vẫn nằm dọc các tuyến đường tại Senayan và Kuningan. Những kết cấu này trở thành dấu tích dễ nhận thấy của một dự án giao thông quy mô lớn bị bỏ dở giữa đô thị đông đúc.
Nỗ lực hồi sinh không thể tháo gỡ những vướng mắc cũ
Sau nhiều năm đình trệ, Jakarta Monorail từng đứng trước cơ hội được triển khai trở lại. Năm 2013, chính quyền Jakarta dưới thời Thống đốc Joko Widodo quyết định khôi phục dự án, đưa ra phương án đầu tư mới với tổng vốn được công bố khoảng 8.100 tỷ rupiah, tương đương 18.700 tỷ đồng.
Trong kế hoạch hồi sinh, hệ thống vẫn được định hướng phát triển thành hai tuyến Green Line và Blue Line. Tổng chiều dài mạng lưới được đề xuất ở mức khoảng 24-28 km, tùy theo phương án thiết kế được công bố trong năm 2013.
Theo phương án này, Green Line dài khoảng 14,3 km, gồm 16 nhà ga. Trong khi đó, Blue Line được đề xuất dài từ 9,7 đến 13,7 km, với số lượng nhà ga dao động từ 11 đến 14.
Đến tháng 10/2013, PT Jakarta Monorail ký thỏa thuận với tập đoàn China Communications Construction Corporation (CCCC) của Trung Quốc về việc thiết kế, tài trợ và xây dựng hệ thống đường sắt trên cao.
Theo thỏa thuận, CCCC dự kiến đầu tư 1,5 tỷ USD, trong đó bao gồm cả những hạng mục liên quan đến nhà máy lắp ráp tàu monorail tại Indonesia. Khoản cam kết này có phạm vi rộng hơn chi phí xây dựng riêng hai tuyến đường sắt, do đó không thể đồng nhất với tổng mức đầu tư của toàn bộ mạng lưới.
Với sự tham gia của đối tác mới, dự án đặt mục tiêu đưa hệ thống vào vận hành trong năm 2016. Tuy nhiên, kế hoạch tái khởi động không thể xóa bỏ những vấn đề tồn đọng từ giai đoạn trước.
Một trong những nút thắt lớn là tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu và thanh toán đối với các cột bê tông đã được xây dựng. Chủ đầu tư và nhà thầu chưa đạt được phương án xử lý dứt điểm, khiến những kết cấu có sẵn tiếp tục trở thành trở ngại đối với việc triển khai công trình.
Ngoài vấn đề pháp lý, dự án còn đối mặt với những tranh cãi về phương án kỹ thuật, năng lực tài chính và cách sử dụng không gian đô thị. Những khó khăn này khiến kế hoạch hồi sinh không đạt được mục tiêu đề ra.
Đến năm 2015, chính quyền Jakarta quyết định không tiếp tục dự án. Jakarta Monorail vì thế khép lại sau nhiều năm triển khai, dù hệ thống chưa hoàn thành và chưa từng được đưa vào khai thác thương mại.
Chính quyền thành phố Jarkata đã cắt bỏ các cột bê tông để chỉnh trang cảnh quan.
Hơn 100 cột bê tông được phá dỡ sau nhiều năm bỏ hoang
Việc dự án bị hủy không đồng nghĩa những hạng mục đã xây dựng được xử lý ngay lập tức. Trong nhiều năm sau đó, các cột bê tông vẫn tồn tại dọc những tuyến đường trung tâm Jakarta, trở thành dấu tích của công trình dang dở.
Những kết cấu này không chỉ gây chú ý bởi sự tương phản với cảnh quan đô thị mà còn chiếm dụng một phần không gian giao thông. Dự án từng được kỳ vọng góp phần giảm ùn tắc lại để lại những hạng mục không thể đưa vào sử dụng, kéo dài tình trạng tồn đọng trong quy hoạch và chỉnh trang thành phố.
Theo chính quyền Jakarta, đến đầu năm 2026, có 122 cột monorail nằm trong phạm vi đất công cần được xử lý. Các kết cấu này được xác định không còn phù hợp để tái sử dụng cho hệ thống đường sắt.
Tháng 1/2026, thành phố bắt đầu triển khai phá dỡ các cột bê tông, đồng thời kết hợp chỉnh trang đường HR Rasuna Said và những khu vực lân cận. Đây là bước xử lý những hạng mục còn sót lại sau khi kế hoạch xây dựng đường sắt trên cao không thể tiếp tục.
Đến ngày 24/2, chính quyền Jakarta thông báo đã hoàn tất việc cắt bỏ 109 cột bê tông trên đường HR Rasuna Said. Công việc sau đó tập trung vào các hạng mục cải thiện hạ tầng và cảnh quan, gồm chỉnh trang vỉa hè, hệ thống thoát nước và không gian cây xanh.
Thành phố đã bố trí khoảng 100 tỷ rupiah cho chương trình chỉnh trang khu vực. Việc tháo dỡ các cột bê tông được thực hiện kết hợp với kế hoạch cải thiện không gian đường phố, nhằm xử lý những dấu tích còn lại của dự án và phục hồi cảnh quan đô thị.
Từ một kế hoạch giao thông được khởi động năm 2004 với kỳ vọng kết nối những khu vực đông đúc của Jakarta, Jakarta Monorail cuối cùng không thể trở thành hệ thống vận tải phục vụ người dân. Những cột bê tông tồn tại qua nhiều năm đã trở thành biểu tượng cho các trở ngại về vốn, pháp lý và tổ chức triển khai dự án hạ tầng.
Sau hơn hai thập kỷ kể từ khi dự án được khởi động, việc phá dỡ các kết cấu còn lại đánh dấu giai đoạn xử lý hậu quả của công trình dang dở. Thay vì tiếp tục chờ đợi một hệ thống đường sắt chưa thành hình, Jakarta chuyển sang cải tạo không gian đường phố và các hạng mục hạ tầng liên quan.
Tác giả: Thu Hiền
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 28/10/2026 | 16:00)
