5 vật dụng trong nhà bác sĩ hạn chế sử dụng để giảm nguy cơ ung thư
Nhiều vật dụng trong gia đình tưởng chừng vô hại nhưng có thể khiến con người tiếp xúc thường xuyên với các hóa chất đáng lo ngại. Các bác sĩ tại Mỹ khuyến nghị chú ý đến 5 nhóm sản phẩm quen thuộc, từ chất tẩy rửa, hộp nhựa đựng thực phẩm đến bếp ga và đồ nội thất, nhằm hạn chế phơi nhiễm không cần thiết.
Mỗi ngày, con người có thể tiếp xúc với nhiều loại hóa chất thông qua không khí, thực phẩm và những vật dụng sử dụng trong nhà. Trong số đó, một số chất đã được xác định có khả năng gây ung thư, nhưng cũng có những mối lo ngại chưa được chứng minh đầy đủ về mức độ nguy hiểm trong điều kiện sử dụng thông thường.
Theo tạp chí Health, các bác sĩ tại Mỹ đã chia sẻ những sản phẩm gia đình mà họ chủ động hạn chế sử dụng vì quan ngại về nguy cơ sức khỏe. Những lựa chọn này chủ yếu hướng đến việc giảm tiếp xúc với hóa chất có khả năng gây hại, thay vì khẳng định mọi sản phẩm thuộc các nhóm dưới đây đều gây ung thư.
1. Chất khử trùng mạnh và sản phẩm tẩy rửa có hương liệu
Theo bác sĩ Jay Luthar, người sáng lập kiêm giám đốc y tế tại Lutanen Health, đồng thời là giảng viên tại Trường Y Harvard, một số chất tẩy rửa mạnh và sản phẩm có mùi thơm nồng có thể khiến người sử dụng tiếp xúc với các hóa chất không mong muốn.
Mặc dù mức độ an toàn khác nhau tùy thành phần và thương hiệu, một nghiên cứu tổng hợp công bố năm 2024 cho thấy các sản phẩm làm sạch và khử trùng có thể làm tăng mức độ tiếp xúc với nhiều chất ô nhiễm trong không gian sống. Trong số đó có chloroform, một chất đã được xác định là có khả năng gây ung thư.
Vì lý do này, bác sĩ Luthar cho biết ông cố gắng hạn chế sử dụng các bình xịt khử trùng, chất tẩy rửa có hương liệu nồng và những thiết bị tạo hương thơm cắm điện. Theo ông, các sản phẩm tạo mùi có thể liên tục giải phóng hóa chất vào không khí trong nhà, khiến người sử dụng tiếp xúc trong thời gian dài.
Thay vì phụ thuộc vào những sản phẩm này, ông ưu tiên các chất làm sạch đơn giản, không mùi cho công việc vệ sinh hằng ngày, chẳng hạn như giấm, baking soda và xà phòng. Các chất khử trùng chuyên dụng vẫn có thể được sử dụng khi cần thiết, nhưng không nhất thiết phải dùng thường xuyên cho mọi mục đích.
Đối với mùi khó chịu, bác sĩ Luthar khuyến nghị xử lý trực tiếp nguồn gây mùi, cải thiện khả năng thông gió hoặc sử dụng hệ thống lọc không khí phù hợp. Theo ông, việc tìm cách loại bỏ nguyên nhân sẽ hữu ích hơn so với chỉ dùng hương liệu để che lấp mùi.
2. Hộp nhựa đựng thực phẩm nóng
Hộp nhựa là vật dụng phổ biến trong nhiều gia đình, từ bảo quản thức ăn thừa đến mang cơm đi làm. Tuy nhiên, bác sĩ Luthar cho biết ông tránh sử dụng loại hộp này để đựng thực phẩm nóng, đặc biệt khi dự định hâm nóng thức ăn trực tiếp trong hộp.
Một số loại nhựa và bao bì thực phẩm có thể chứa các hóa chất như phthalate và bisphenol. Những chất này có khả năng thôi nhiễm vào thực phẩm trong những điều kiện nhất định, trong đó nhiệt độ cao có thể làm tăng mức độ phơi nhiễm.
Phthalate và bisphenol được quan tâm do khả năng gây rối loạn hoạt động của hệ nội tiết, tức hệ thống hormone điều hòa nhiều chức năng của cơ thể. Những tác động sinh học này làm dấy lên các câu hỏi về ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe, bao gồm nguy cơ liên quan đến một số bệnh ung thư.
Theo chia sẻ của bác sĩ Luthar, các đánh giá khoa học về khả năng gây ung thư của một số hóa chất trong nhóm này cần được xem xét dựa trên từng chất cụ thể và bằng chứng hiện có. Việc xác định một chất có mối nguy tiềm tàng không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp tiếp xúc đều dẫn đến ung thư.
Ông cho biết việc hạn chế hộp nhựa khi lưu trữ và hâm nóng thực phẩm là lựa chọn mang tính phòng ngừa. Bởi đây là hoạt động diễn ra thường xuyên, người dùng có thể giảm tiếp xúc bằng cách chuyển sang những vật dụng phù hợp hơn.
Bác sĩ Luthar ưu tiên hộp thủy tinh để bảo quản và hâm nóng thức ăn. Nếu không cần sử dụng lò vi sóng, ông lựa chọn hộp bằng thép không gỉ.
Đối với người tiêu dùng, ngoài việc chọn chất liệu phù hợp, cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất. Không phải mọi loại hộp nhựa đều có cùng thành phần hoặc khả năng chịu nhiệt, vì vậy nên tránh làm nóng thực phẩm trong những sản phẩm không được thiết kế cho mục đích này.
3. Bếp ga trong không gian thiếu thông gió
Bếp ga là thiết bị quen thuộc trong nhiều căn bếp, nhưng quá trình đốt nhiên liệu có thể tạo ra các chất ô nhiễm trong nhà. Bác sĩ Daryl Eber, đồng sáng lập, giám đốc y khoa kiêm bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chính tại 3T Radiology & Research, cho biết ông sẽ không sử dụng bếp ga nếu không có hệ thống thông gió thích hợp.
Theo bác sĩ Eber, khi bếp ga hoạt động ở mức nhiệt cao hoặc lò nướng được sử dụng ở khoảng 350 độ F, tương đương 177 độ C, nồng độ benzen trong không khí trong nhà có thể tăng lên.
Benzen là hóa chất được biết đến với khả năng gây ung thư, đặc biệt có liên quan đến bệnh bạch cầu. Chất này có thể phát tán khỏi khu vực bếp, lan sang các phòng khác và tồn tại trong không khí trong một khoảng thời gian sau khi thiết bị hoạt động.
Mức độ ô nhiễm thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại thiết bị, điều kiện sử dụng, diện tích không gian và khả năng trao đổi không khí. Tuy nhiên, nguy cơ phơi nhiễm có thể được hạn chế bằng cách cải thiện thông gió.
Bác sĩ Eber khuyến nghị bật máy hút mùi khi nấu ăn và mở cửa sổ nếu điều kiện cho phép. Những biện pháp này giúp không khí được lưu thông tốt hơn, hạn chế tích tụ các chất ô nhiễm phát sinh trong quá trình đốt nhiên liệu.
Nếu đang cân nhắc thay thiết bị bếp, ông gợi ý lựa chọn bếp từ. Khác với bếp ga, bếp từ sử dụng từ trường để làm nóng trực tiếp dụng cụ nấu ăn, không đốt nhiên liệu tại chỗ nên tránh được các chất ô nhiễm phát sinh từ quá trình đốt ga.
Dù vậy, việc chuyển sang bếp từ không loại bỏ hoàn toàn mọi nguồn ô nhiễm trong quá trình nấu nướng. Dầu mỡ, khói và các hạt phát sinh từ thực phẩm khi nấu ở nhiệt độ cao vẫn có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Vì vậy, thông gió tốt vẫn là yếu tố quan trọng đối với mọi căn bếp.
4. Đồ nội thất làm từ gỗ công nghiệp
Một nhóm sản phẩm khác được bác sĩ Eber lưu ý là đồ nội thất làm từ gỗ công nghiệp, bao gồm ván dăm, gỗ dán và ván sợi mật độ trung bình (MDF).
Những vật liệu này thường sử dụng chất kết dính trong quá trình sản xuất. Một số loại keo có thể giải phóng formaldehyde, một hóa chất có khả năng gây ung thư ở người khi mức độ phơi nhiễm đáp ứng những điều kiện nhất định.
Formaldehyde có liên quan đến ung thư vòm họng và bệnh bạch cầu trong các đánh giá về nguy cơ sức khỏe. Lượng hóa chất phát thải từ sản phẩm nội thất có thể khác nhau tùy loại vật liệu, công nghệ sản xuất, lớp phủ bề mặt và điều kiện môi trường.
Theo bác sĩ Eber, mức độ phát thải có thể cao hơn khi đồ nội thất còn mới hoặc được đặt trong điều kiện nóng ẩm. Vì vậy, người tiêu dùng nên quan tâm đến thành phần vật liệu và thông tin về mức phát thải hóa chất khi lựa chọn tủ, bàn, giường hoặc các sản phẩm nội thất khác.
Ông khuyến nghị ưu tiên đồ gỗ tự nhiên nếu điều kiện cho phép, hoặc lựa chọn sản phẩm có ghi rõ không bổ sung thêm formaldehyde. Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm gỗ công nghiệp đều có mức phát thải giống nhau; một số loại được sản xuất theo tiêu chuẩn kiểm soát phát thải nghiêm ngặt.
Bên cạnh việc lựa chọn vật liệu, thông gió cho căn phòng cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi đưa đồ nội thất mới vào nhà, người dùng nên bảo đảm không gian được lưu thông không khí tốt, đồng thời tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.
5. Đồ dùng chống bám bẩn và chống thấm nước
Theo bác sĩ Luthar, ông cũng hạn chế sử dụng những sản phẩm được xử lý để chống bám bẩn hoặc chống thấm nước, chẳng hạn như thảm trải sàn và một số loại đồ nội thất.
Các sản phẩm này có thể sử dụng hợp chất per- và polyfluoroalkyl, thường được gọi chung là PFAS. Đây là nhóm hóa chất có đặc tính bền vững, được ứng dụng nhằm giúp bề mặt chống nước, dầu mỡ và vết bẩn. Do một số hợp chất trong nhóm này khó phân hủy trong môi trường, PFAS còn được gọi phổ biến là “hóa chất vĩnh cửu”.
Một số chất thuộc nhóm PFAS đã được xác định có liên quan đến nguy cơ ung thư. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) phân loại axit perfluorooctanoic (PFOA) là chất gây ung thư ở người, trong khi axit perfluorooctanesulfonic (PFOS) được phân loại là chất có thể gây ung thư ở người.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa khả năng gây ung thư của một chất và nguy cơ thực tế đối với người sử dụng một sản phẩm cụ thể. Như bác sĩ Luthar lưu ý, việc phân loại một hóa chất là mối nguy gây ung thư không tự động cho biết mức độ rủi ro khi sở hữu một chiếc ghế sofa hoặc tấm thảm đã qua xử lý.
Nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào loại hóa chất, hàm lượng, con đường tiếp xúc và thời gian phơi nhiễm. Vì vậy, không thể kết luận rằng mọi sản phẩm chống thấm hoặc chống bám bẩn đều gây ung thư.
Dù vậy, bác sĩ Luthar vẫn ưu tiên các sản phẩm không được xử lý bằng hóa chất chống bám bẩn hoặc chống thấm nước khi có lựa chọn phù hợp. Ông thường hướng đến vật liệu tự nhiên như cotton, len, vải lanh hoặc lụa.
Với người tiêu dùng, việc đọc kỹ thông tin sản phẩm, tìm hiểu về vật liệu và cân nhắc nhu cầu sử dụng thực tế có thể giúp đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.
Chủ động giảm phơi nhiễm hóa chất trong nhà
Những khuyến nghị của các bác sĩ không có nghĩa mọi sản phẩm kể trên đều nguy hiểm hoặc chắc chắn gây ung thư. Mức độ rủi ro phụ thuộc vào thành phần hóa học, cách sử dụng, thời gian tiếp xúc và nhiều yếu tố khác.
Tuy nhiên, việc giảm tiếp xúc không cần thiết với các hóa chất đáng lo ngại là biện pháp phòng ngừa có thể thực hiện ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Người dân có thể bắt đầu bằng việc sử dụng chất tẩy rửa theo đúng hướng dẫn, hạn chế làm nóng thức ăn trong hộp nhựa không phù hợp, cải thiện thông gió khi nấu nướng và tìm hiểu kỹ vật liệu của đồ nội thất.
Điều quan trọng là không nên quá lo lắng hoặc tự ý loại bỏ mọi vật dụng trong nhà chỉ dựa trên thông tin về nguy cơ hóa chất. Thay vào đó, hãy ưu tiên những biện pháp có cơ sở, phù hợp với điều kiện thực tế và giúp giảm phơi nhiễm một cách hợp lý.
Tác giả: Thu Hiền
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 28/10/2026 | 15:14)
