Lý do giá vàng đang ‘tách rời quy luật truyền thống’ của thị trường tài chính
Giá vàng thế giới hiện ở trong một giai đoạn đặc biệt, khi các quy luật truyền thống của thị trường tài chính dường như không còn vận hành như trước.
Theo Thông tấn xã Việt Nam có bài Lý do giá vàng đang ‘tách rời quy luật truyền thống’ của thị trường tài chính. Nội dung như sau:
Thực tế trong hai ngày 22-23/3/2026 cho thấy, ngay khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran leo thang, thay vì tăng giá như thông lệ lịch sử, vàng lại giảm mạnh. Theo phân tích của marketwatch.com ngày 23/3, giá vàng thế giới đã ghi nhận mức giảm gần 10% chỉ trong một tuần, là mức giảm mạnh nhất trong 14 năm. Sự sụt giảm của giá vàng tạo ra một nghịch lý rõ rệt, đó là những yếu tố vốn được coi là “động lực tăng giá vàng” nay lại không còn tác động như trước.
Nguyên nhân quan trọng nhất của sự “tách rời” này là sự thay đổi vai trò của USD, khi “đồng bạc xanh” ngày càng trở thành tài sản trú ẩn thay thế vàng. Trong bối cảnh chiến tranh Trung Đông, dòng vốn toàn cầu không chảy vào vàng mà lại tập trung vào đồng USD, khiến đồng tiền này tăng giá mạnh. Theo phân tích của marketwatch.com ngày 23/3, sức mạnh của USD là yếu tố chính khiến vàng suy yếu trong tháng 3/2026. Điều này xuất phát từ thực tế rằng Mỹ ít chịu tác động tiêu cực từ giá dầu tăng so với châu Âu và châu Á, thậm chí còn hưởng lợi trong vai trò nước xuất khẩu năng lượng. Khi USD tăng giá, vàng - tài sản được định giá bằng USD - trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư quốc tế, từ đó làm giảm nhu cầu. Sự thay đổi này dẫn tới một quy luật mới của thị trường, đó là trong khủng hoảng, dòng tiền ưu tiên đồng USD thay vì vàng, khiến vai trò trú ẩn truyền thống của vàng bị suy yếu đáng kể.
Bên cạnh đó, môi trường lãi suất cao cũng là yếu tố quan trọng làm thay đổi hành vi của thị trường vàng. Trong bối cảnh chiến tranh khiến giá dầu tăng mạnh, nguy cơ lạm phát quay trở lại đã khiến các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), duy trì lập trường chính sách tiền tệ thắt chặt. Trong một bài viết đăng ngày 23/3, hãng tin Reuters của Anh cho rằng áp lực lạm phát từ giá năng lượng tăng cao đã khiến các nhà đầu tư từ bỏ kỳ vọng nới lỏng tiền tệ toàn cầu và chuyển sang dự đoán các đợt tăng lãi suất tại hầu hết các nền kinh tế phát triển. Ngay cả Fed, dưới áp lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng sẽ không giảm lãi suất, ngược lại kỳ vọng vào việc Fed sẽ cắt giảm 50 điểm cơ bản trong năm nay cơ bản đã không còn, thậm chí đã xuất hiện khả năng nhỏ rằng bước đi tiếp theo của Fed có thể là tăng lãi suất.
Trong một triển vọng lãi suất như vậy, giá vàng đã chịu áp lực trực tiếp. Điều này có thể giải thích bằng nguyên lý tài chính cơ bản: vàng không tạo ra lợi suất, nên khi lãi suất tăng, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng cũng tăng lên. Lúc đó, nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang các tài sản sinh lời như trái phiếu chính phủ Mỹ, làm giảm nhu cầu đối với vàng. Như vậy, trong khi trước đây vàng được xem là “tài sản trú ẩn tuyệt đối”, thì hiện nay kim loại quý này đang phải cạnh tranh trực tiếp với các công cụ tài chính có lợi suất cao hơn.
Một yếu tố khác góp phần làm vàng giảm giá trong khủng hoảng là sự thay đổi trong hành vi thanh khoản của nhà đầu tư. Trong những giai đoạn biến động mạnh, thay vì mua vàng để phòng ngừa rủi ro, nhà đầu tư lại bán vàng để nắm giữ tiền mặt. Trong một phân tích ngày 22/3, báo The Wall Street Journal của Mỹ cho biết chiến tranh và lạm phát lẽ ra là “bạn” giúp vàng “toả sáng, nhưng lần này thì không. Giá vàng tới nay đã giảm tới 14% so với trước khi cuộc chiến Israel–Mỹ chống lại Iran bắt đầu vào hôm 28/2. Có nhiều lý do, nhưng lời giải thích hợp lý nhất là vàng đã trở thành một “giao dịch quá đông đúc”. Giống như cổ phiếu, những tài sản tăng mạnh nhất trước chiến tranh lại giảm mạnh nhất khi nhà đầu tư rút lui. Một phần nguyên nhân đến từ các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy. Khi họ giảm rủi ro, họ bán những tài sản đang nắm giữ và mua lại những tài sản đã bán khống, dẫn đến biến động bất thường ở các cổ phiếu phổ biến với các quỹ đầu cơ.
Theo báo The Wall Street Journal, rất khó xác định mức độ vay mượn để mua vàng, nhưng rõ ràng kim loại quý này đã thu hút lượng lớn dòng tiền đầu cơ trong năm qua. Điều này thể hiện qua việc mua mạnh quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng lớn nhất là SPDR Gold Shares. Thậm chí, vào mùa thu năm ngoái, tình trạng này trở nên cực đoan đến mức giá vàng và các cổ phiếu “đầu cơ” biến động cùng chiều. Khi các nhà đầu cơ bắt đầu thu hẹp vị thế, vàng tất yếu sẽ chịu áp lực. Điều này có thể thấy qua ghi nhận Reuters về việc nhà đầu tư “chạy sang tiền mặt” trong những ngày đầu của cuộc xung đột Trung Đông. Trong khủng hoảng hiện nay, vàng không còn là điểm đến ưu tiên, mà thậm chí trở thành nguồn thanh khoản để nhà đầu tư xử lý rủi ro ở các tài sản khác. Trước đây, khủng hoảng thì mua vàng, nhưng giờ đây khủng hoảng lại bán vàng, chuyển sang nắm giữ tiền mặt.
Ngoài ra, sự xuất hiện của các tài sản thay thế cũng làm suy giảm vai trò độc tôn của vàng trong hệ thống tài chính. Trong tháng 3/2026, dòng tiền toàn cầu đã phân tán sang nhiều kênh khác như dầu mỏ, USD và thậm chí cả tài sản kỹ thuật số. Theo marketwatch.com ngày 23/3, giá dầu tăng mạnh trong khi Bitcoin cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, cho thấy nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội ở nhiều loại tài sản khác nhau thay vì tập trung vào vàng. Sự cạnh tranh này khiến vàng không còn giữ được vị thế “tài sản trú ẩn duy nhất” như trong quá khứ, mà trở thành một trong nhiều lựa chọn trong danh mục đầu tư.
Không thể bỏ qua yếu tố kỹ thuật, khi vàng đã trải qua một giai đoạn tăng giá mạnh trước khi điều chỉnh. Theo Reuters và The Economic Times, giá vàng đã đạt đỉnh lịch sử vào đầu năm 2026 sau khi tăng mạnh trong năm 2025. Khi thị trường bước vào giai đoạn biến động, các nhà đầu tư đã thực hiện chốt lời, tạo ra áp lực giảm giá. Đây là một phản ứng bình thường của thị trường sau một chu kỳ tăng trưởng nóng, nhưng khi kết hợp với các yếu tố vĩ mô như USD mạnh và lãi suất cao, nó đã khuếch đại xu hướng giảm của vàng trong ngắn hạn.
Từ những gì nêu trên trên, có thể thấy thị trường vàng hiện đang trải qua một sự thay đổi mang tính cấu trúc. Vàng không còn vận hành theo mô hình truyền thống “khủng hoảng dẫn tới tăng giá”, mà chịu tác động của một hệ thống biến số phức tạp hơn, trong đó USD, lãi suất và dòng tiền đóng vai trò quyết định. Vàng hiện “không đóng khung cố định vai trò” trong bối cảnh bất ổn toàn cầu . Điều này phản ánh một thực tế rằng hệ thống tài chính toàn cầu đang thay đổi, và các quy luật cũ không còn đủ để giải thích hành vi thị trường.
Tuy nhiên, sự “tách rời” này có thể không phải là vĩnh viễn. Trong ngắn hạn, nếu USD tiếp tục mạnh và lãi suất duy trì ở mức cao, vàng có thể tiếp tục chịu áp lực giảm hoặc dao động trong biên độ hẹp. Triển vọng giá vàng phụ thuộc lớn vào chính sách tiền tệ của Fed và diễn biến lạm phát. Nhưng trong trung và dài hạn, khi rủi ro địa chính trị kéo dài hoặc hệ thống tài chính toàn cầu đối mặt với bất ổn sâu hơn, vàng có khả năng quay trở lại vai trò trú ẩn truyền thống và những đợt giảm hiện tại có thể chỉ là điều chỉnh tạm thời.
Tạp chí Znews đưa tin: "'Thảm họa' giá vàng", nội dung cụ thể trong bài như sau:
Trong phiên giao dịch cuối tuần này, Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) cùng loạt thương hiệu vàng lớn như PNJ, DOJI, Phú Quý, Bảo Tín Minh Châu, Bảo Tín Mạnh Hải, Mi Hồng... cùng niêm yết giá vàng miếng ở mức 168 - 171 triệu đồng/lượng (mua - bán), giảm gần 12 triệu đồng so với một tuần trước đó.
Giá vàng lao dốc, người mua lỗ nặng
Đáng chú ý, mốc 171 triệu đồng/lượng cũng là vùng giá thấp nhất của mặt hàng vàng miếng SJC trong vòng 2 tháng trở lại đây. Với mức giảm gần 12 triệu đồng/lượng trong tuần, tương đương mức giảm ròng hơn 6%, tính cả chênh lệch giá mua - bán doanh nghiệp đưa ra, người mua vàng hồi đầu tuần đến nay đã lỗ tới gần 15 triệu đồng/lượng.
Trước đó, vào đầu năm, giá vàng miếng từng tăng "nóng", có thời điểm leo lên vùng 190,9 triệu đồng/lượng. Như vậy, chỉ sau khoảng 2 tháng, mặt hàng này đã giảm gần 20 triệu đồng/lượng (-10%). Với những nhà đầu tư mua ở vùng đỉnh, mức lỗ hiện tại lên tới gần 23 triệu đồng/lượng (-12%).
Tương tự vàng miếng, giá vàng nhẫn cũng trải qua tuần giao dịch kém tích cực. Chốt tuần, Công ty SJC niêm yết vàng nhẫn 99,99 ở vùng 167,7 - 170,7 triệu đồng/lượng. PNJ, DOJI, Phú Quý, Bảo Tín Minh Châu đồng loạt đóng cửa quanh mức 168 - 171 triệu/lượng.
Công ty Mi Hồng ghi nhận giá bán vàng nhẫn ở mức 171 triệu/lượng, trong khi giá mua vào cao hơn khoảng 1 triệu đồng so với mặt bằng chung, ở mức 169 triệu/lượng. Riêng Bảo Tín Mạnh Hải hiện neo giá vàng nhẫn tròn ép vỉ cao nhất thị trường, với dòng Kim Gia Bảo chốt tuần ở mức 169,1 - 172,1 triệu/lượng.
Tính chung trong tuần này, giá vàng nhẫn cũng giảm mạnh tới 12 triệu đồng/lượng (-7%). Nếu tính cả chênh lệch mua - bán, người mua vàng nhẫn từ đầu tuần đã lỗ khoảng 15 triệu đồng/lượng (-8%).
Đáng chú ý, trong phiên giao dịch ngày 29/1, vàng nhẫn trong nước từng lập kỷ lục ở vùng 191,3 triệu đồng/lượng. Như vậy, chỉ sau khoảng 2 tháng, giá mặt hàng này đã giảm tới 20 triệu đồng/lượng (-10%), kéo theo khoản lỗ lên tới khoảng 23 triệu đồng/lượng (-12%) đối với người mua ở vùng đỉnh.
Người mua vàng nên làm gì?
Trước thực tế nhiều nhà đầu tư mua vàng ở vùng giá cao quanh 191 triệu đồng/lượng và hiện chịu áp lực thua lỗ lớn khi giá điều chỉnh nhanh, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU), cho rằng trong những giai đoạn thị trường sôi động, quyết định đầu tư thường chịu ảnh hưởng lớn từ kỳ vọng chung và tâm lý đám đông.
Tuy nhiên, theo ông, trong đầu tư vàng, yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở điểm mua - bán, mà còn ở cách ứng xử sau biến động. Ở thời điểm hiện tại, nhà đầu tư không nhất thiết phải vội vàng đưa ra quyết định ngay lập tức.
Với những người tham gia thị trường với mục tiêu ngắn hạn, việc chủ động cơ cấu lại danh mục để giảm áp lực tài chính là lựa chọn có thể cân nhắc. Trong khi đó, với những nhà đầu tư coi vàng là kênh tích trữ dài hạn, các nhịp điều chỉnh như hiện nay thường là một phần của chu kỳ thị trường, không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Điều quan trọng là duy trì kỷ luật đầu tư và bám sát mục tiêu ban đầu, thay vì phản ứng theo biến động ngắn hạn.
Việc gia tăng tỷ trọng ở vùng giá đã điều chỉnh có thể hợp lý trong một số trường hợp, song cần đi kèm với sự thận trọng. Nhà đầu tư nên sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi và xác định rõ thời gian nắm giữ dài hơn, thay vì kỳ vọng vào khả năng hồi phục nhanh trong ngắn hạn. Khi đó, quyết định đầu tư sẽ mang tính chủ động, thay vì bị chi phối bởi tâm lý “gỡ lỗ”.
Xét về bối cảnh thị trường, giá vàng hiện chịu tác động đan xen từ nhiều yếu tố. Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất cao cho thấy chính sách tiền tệ vẫn thận trọng, khiến vàng chưa có động lực tăng mạnh trong ngắn hạn. Đồng USD duy trì sức mạnh tương đối cũng tạo áp lực lên kim loại quý.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, những yếu tố hỗ trợ dài hạn vẫn hiện hữu, như căng thẳng địa chính trị tại Nga - Ukraine, bất ổn tại Trung Đông có nguy cơ lan rộng, cùng xu hướng các ngân hàng trung ương gia tăng dự trữ vàng.
Trong bối cảnh này, lời khuyên dành cho nhà đầu tư là nên dành thêm thời gian quan sát, cân nhắc lại danh mục theo nhu cầu tài chính thực tế và tránh đưa ra các quyết định lớn chỉ trong một thời điểm cảm xúc.
“Trong những nhịp biến động như hiện nay, sự thận trọng và kiên nhẫn thường mang lại giá trị không kém việc tìm kiếm một điểm mua - bán hoàn hảo”, ông Huy nhấn mạnh thêm.
