Thí sinh phản đề câu ‘Steve Jobs Việt Nam’ trong đề Văn tốt nghiệp THPT liệu có bị mất điểm?
Câu nghị luận xã hội với chủ đề “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 đang tạo ra nhiều tranh luận. Theo giáo viên Ngữ văn, thí sinh hoàn toàn có thể đưa ra góc nhìn phản biện, thậm chí không đồng tình với giả định của đề bài, miễn là lập luận chặt chẽ, đúng trọng tâm và có sức thuyết phục.
Sau khi hơn 1,2 triệu thí sinh hoàn thành bài thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026, câu nghị luận xã hội với chủ đề “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” nhanh chóng trở thành một trong những nội dung được bàn luận nhiều nhất.
Bên cạnh việc đánh giá độ khó hay tính thời sự của đề thi, nhiều người đặt ra câu hỏi: Liệu thí sinh có bị trừ điểm nếu không đồng tình với giả định mà đề bài đưa ra?
Từ đó xuất hiện nhiều tình huống giả định thú vị. Chẳng hạn, nếu một học sinh mở đầu bài viết bằng quan điểm: “Em không muốn trở thành Steve Jobs của Việt Nam. Em muốn trở thành chính mình”, cách tiếp cận này có bị xem là đi ngược đáp án và ảnh hưởng đến kết quả chấm thi hay không?
Đề thi không yêu cầu học sinh trở thành Steve Jobs
Trao đổi về vấn đề này, thầy Đỗ Đức Anh, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Bùi Thị Xuân (TP.HCM), cho rằng đề thi năm nay thể hiện khá rõ tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 trong bối cảnh đất nước đang chú trọng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo thầy, việc đưa những doanh nhân công nghệ nổi tiếng vào đề thi không nhằm kiểm tra kiến thức của học sinh về cuộc đời hay thành tựu cá nhân của họ.
Những nhân vật như Steve Jobs được sử dụng như biểu tượng cho tinh thần sáng tạo, tư duy đổi mới, khát vọng khởi nghiệp và mong muốn tạo ra giá trị cho cộng đồng. Vì vậy, mục tiêu của đề bài không phải yêu cầu học sinh kể lại hành trình thành công của các doanh nhân công nghệ. Điều đề thi hướng tới là khơi gợi suy nghĩ về việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, vai trò của giáo dục cũng như trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với sự phát triển của đất nước.
Dù đánh giá cao tinh thần đổi mới của đề thi, thầy Đức Anh cho rằng cách đặt vấn đề vẫn có thể tạo ra những tranh luận nhất định.
Theo thầy, hoàn toàn có thể có những học sinh đặt câu hỏi ngược lại rằng vì sao người trẻ phải trở thành phiên bản của một nhân vật nổi tiếng nào đó, thay vì phát triển năng lực riêng và khẳng định bản sắc cá nhân để đóng góp cho xã hội.
Vị giáo viên cũng bày tỏ băn khoăn khi đề thi sử dụng liên tiếp ba nhân vật nổi tiếng của Mỹ làm hình mẫu tham chiếu. Trong khi đó, Việt Nam cũng có nhiều cá nhân tiêu biểu ở các lĩnh vực khác nhau có thể trở thành những ví dụ gần gũi hơn với học sinh.
Theo thầy Đức Anh, nếu hiểu theo hướng tích cực nhất thì câu hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” thực chất đang hướng đến việc tìm kiếm giải pháp phát hiện, nuôi dưỡng và phát huy tài năng sáng tạo của người trẻ Việt Nam.
Tuy nhiên, đây là một vấn đề có phạm vi rất rộng, liên quan đến giáo dục, môi trường phát triển nhân lực và cả chính sách quốc gia. Vì vậy, yêu cầu học sinh 18 tuổi đưa ra giải pháp cho một bài toán lớn như vậy trong khoảng 200 chữ là điều không hề đơn giản.
Theo nhận định của thầy Đức Anh, việc sử dụng các biểu tượng công nghệ nổi tiếng có thể tạo lợi thế nhất định cho những học sinh thường xuyên theo dõi thời sự, khoa học công nghệ hoặc hoạt động khởi nghiệp.
Ngược lại, một bộ phận học sinh ít có điều kiện tiếp cận Internet hay các thông tin công nghệ có thể gặp khó khăn hơn khi tiếp cận ngữ liệu.
Dù vậy, giáo viên này khẳng định đây không phải yếu tố quyết định kết quả bài thi. Bản chất của câu hỏi vẫn là kiểm tra năng lực lập luận, tư duy nghị luận và khả năng trình bày quan điểm của học sinh, chứ không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực công nghệ.
Phản biện đề bài vẫn có thể đạt điểm cao
Trước thắc mắc liệu những bài viết phản đối giả định “cần có những Steve Jobs Việt Nam” có cơ hội đạt điểm cao hay không, thầy Đỗ Đức Anh cho rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra.
Theo thầy: “Điều giám khảo nên đánh giá không phải là thí sinh đồng tình hay phản đối, mà là cách các em tư duy, lập luận và bảo vệ quan điểm của mình”.
Tinh thần của chương trình Ngữ văn mới không hướng đến việc áp đặt một đáp án duy nhất. Học sinh được khuyến khích xây dựng chính kiến riêng, thể hiện khả năng phân tích vấn đề và bảo vệ quan điểm cá nhân bằng những lý lẽ có sức thuyết phục.
Do đó, thí sinh hoàn toàn có thể đưa ra quan điểm rằng đất nước không nhất thiết phải tìm kiếm những phiên bản Steve Jobs kiểu Việt Nam. Thay vào đó, xã hội cần những người trẻ phát triển đúng năng lực, giữ được bản sắc riêng và tập trung giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước.
Muốn đạt điểm cao phải hiểu đúng bản chất đề
Tuy nhiên, theo thầy Đức Anh, các bài viết mang tính phản biện muốn đạt điểm cao phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe.
Trước hết, thí sinh cần hiểu chính xác nội dung cốt lõi của đề bài. Nếu phản đối một cách cực đoan hoặc không nắm được bản chất vấn đề, bài viết rất dễ rơi vào tình trạng lạc đề.
Bên cạnh đó, hệ thống lập luận cần bảo đảm tính logic, có dẫn chứng phù hợp và duy trì thái độ tranh luận văn minh. Góc nhìn phản biện phải giúp mở rộng hoặc đào sâu vấn đề thay vì chỉ phủ nhận một cách phiến diện.
Từ thực tế đề thi năm nay, thầy Đức Anh kỳ vọng việc ra đề Ngữ văn trong tương lai sẽ tiếp tục theo hướng khuyến khích tư duy độc lập, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức.
Theo thầy, những ngữ liệu mang tính thời sự, gắn với đời sống xã hội nên xuất hiện nhiều hơn trong đề thi. Đồng thời, đề Văn cần tạo không gian để học sinh thể hiện góc nhìn đa chiều và tiếng nói cá nhân.
Thầy Đức Anh chia sẻ: "Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và công nghệ phát triển rất nhanh, môn Ngữ văn càng cần giữ vai trò bồi dưỡng năng lực tư duy, cảm xúc, khả năng đối thoại và phẩm chất công dân. Tôi tin rằng những đề thi vừa có chiều sâu nhân văn, vừa bắt nhịp được với những chuyển động của thời đại sẽ là hướng đi phù hợp cho giáo dục Việt Nam trong tương lai".
