Hoàng Mèo, Tấn Bo và ranh giới giữa đóng phim với tiếp tay cho giang hồ

Diễn viên có thể đóng vai giang hồ, nhưng nếu biết phim nhằm khuếch trương thanh thế cho nhóm tội phạm trên mạng và cố ý giúp sức hành vi phạm pháp, có thể chịu trách nhiệm hình sự.

Công an TP HCM mới đây khởi tố 11 người về tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông khi mở rộng điều tra vụ án Nguyễn Tuấn Hiệp (Hiệp Đen). Trong đó, 10 người bị bắt tạm giam, gồm hai diễn viên hài Phạm Tấn Phúc (Tấn Bo), Nguyễn Lê Hoàng (Hoàng Mèo) và ca sĩ Lê Thanh Ngọc (Kim Ny Ngọc).

Theo điều tra, Trịnh Minh Tâm (ca sĩ Dương Chấn Huy, 47 tuổi) tổ chức sản xuất phim ca nhạc hành động Huy Bến xe, mời Hiệp Đen đóng vai ông trùm nhằm quảng bá hình ảnh, khuếch trương thanh thế trên mạng xã hội. Hiệp đồng ý, rủ thêm nhiều đàn em tham gia. Phim có khoảng 40-50 người góp mặt, với các cảnh sử dụng hung khí giải quyết mâu thuẫn, tranh giành địa bàn và thu tiền bảo kê. Sản phẩm sau đó được đăng lên YouTube, thu hút hơn 42.000 lượt xem.

Vụ án đặt ra câu hỏi: Khi nào đóng phim giang hồ là hoạt động nghệ thuật, khi nào trở thành hành vi giúp sức cho nhóm giang hồ khuếch trương thanh thế trên mạng?

Khi bộ phim trở thành công cụ khuếch trương thanh thế giang hồ

Theo Tiến sĩ, luật sư Nguyễn Hữu Thế Trạch (Đoàn Luật sư TP HCM), diễn viên có quyền hóa thân thành nhân vật phạm tội, kể cả ông trùm, kẻ bảo kê hay người đòi nợ thuê. Việc thể hiện những cảnh đâm chém, tranh giành địa bàn không đồng nghĩa với cổ súy bạo lực hay tiếp tay cho tội phạm.

Trong điện ảnh, truyền hình, thế giới giang hồ có thể được xây dựng từ kịch bản hư cấu hoặc tái hiện câu chuyện có thật. Nhân vật được đặt trong một tuyến truyện có định hướng, với cái ác bị trừng trị và pháp luật được thực thi.

"Ranh giới giữa một vai diễn và hành vi tiếp tay cho giang hồ không nằm ở việc nhân vật có cầm hung khí, đâm chém hay xưng danh ông trùm", luật sư Trạch nhận định. Theo ông, vấn đề phát sinh khi bộ phim không chỉ kể câu chuyện về thế giới ngầm mà còn được sử dụng để quảng bá hình ảnh, tạo dựng uy thế cho người có hoạt động giang hồ ngoài đời.

Trong vụ Huy Bến xe, công an xác định Hiệp Đen được mời đóng vai ông trùm nhằm khuếch trương thanh thế trên mạng. Hiệp còn đưa nhiều đàn em tham gia.

Điểm cần làm rõ, theo luật sư, là bộ phim được sản xuất đơn thuần để giải trí hay còn nhằm khiến người xem biết đến, nể sợ hoặc công nhận uy thế của một nhóm giang hồ. Tuy nhiên, ngay cả khi sản phẩm có mục đích quảng bá cho giang hồ ngoài đời, việc tham gia diễn xuất cũng không tự thân cấu thành tội phạm. Trách nhiệm của từng người phụ thuộc vào nhận thức và hành vi cụ thể.

Các bị can tại cơ quan điều tra. Ảnh: Công an TP HCM

Khi nào diễn viên trở thành đồng phạm?

Theo luật sư Trạch, một diễn viên nhận lời đóng vai giang hồ, thực hiện cảnh quay theo kịch bản và nhận thù lao chưa đủ căn cứ xác định họ đồng phạm. Họ có thể không biết bộ phim được sử dụng để quảng bá hình ảnh cho nhóm giang hồ ngoài đời.

Ngược lại, nếu biết rõ sản phẩm được tổ chức nhằm khuếch trương thanh thế giang hồ trên mạng, phục vụ mục đích phạm pháp nhưng vẫn chủ động tham gia sản xuất, diễn xuất hoặc quảng bá để hỗ trợ, người đó có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Chẳng hạn, một nghệ sĩ có nhiều người theo dõi được mời tham gia không chỉ vì khả năng diễn xuất mà còn để tận dụng danh tiếng, giúp hình ảnh một người được xây dựng như ông trùm lan truyền rộng rãi. Nếu nghệ sĩ biết rõ mục đích phạm pháp và cố ý hỗ trợ, hành vi có thể được xem xét dưới góc độ giúp sức.

Tuy nhiên, việc biết người đóng vai ông trùm có tiền án, tiền sự, biết phim có cảnh đâm chém, bảo kê hoặc nhận thù lao không đồng nghĩa với việc biết và cùng thực hiện hành vi phạm tội.

Trong vụ án này, các bị can bị khởi tố theo Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015. Luật sư Trạch lưu ý, không phải mọi bộ phim có nội dung bạo lực, giang hồ hoặc gây tranh cãi trên mạng đều là thông tin trái pháp luật.

Với người tổ chức sản xuất, trực tiếp đăng tải, cơ quan tố tụng phải làm rõ nội dung thông tin, tính chất trái pháp luật, hành vi đưa hoặc sử dụng thông tin và các điều kiện về hậu quả, thu lợi bất chính hoặc dấu hiệu khác mà Điều 288 quy định.

Còn trách nhiệm đồng phạm (theo Điều 17) chỉ đặt ra khi chứng minh được người tham gia cố ý cùng thực hiện tội phạm với vai trò tổ chức, thực hành, xúi giục hoặc giúp sức.

"Người viết kịch bản, đạo diễn, diễn viên và người đăng tải có thể cùng tạo ra một sản phẩm nhưng không vì thế mà tất cả có chung ý chí phạm tội", ông Trạch nói, thêm rằng cơ quan tố tụng phải xác định riêng hành vi, nhận thức và mức độ tham gia của từng người, thay vì đánh đồng toàn bộ ê-kíp.

Nguyễn Tuấn Hiệp trên mạng (trái) và tại cơ quan điều tra. Ảnh: Công an TP HCM

Nghệ sĩ cần biết phim mình đóng được sử dụng vào việc gì

Luật sư Trạch cho rằng vụ án cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm nghề nghiệp, nhất là với nghệ sĩ có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội.

Pháp luật không cấm khai thác đề tài tội phạm, thế giới ngầm hay những mặt trái xã hội. Song, hoạt động sáng tạo không thể trở thành vỏ bọc để quảng bá hành vi phạm pháp, tôn vinh người có hoạt động tội phạm hoặc tạo dựng uy thế cho các nhóm giang hồ.

Việc sản xuất, phổ biến nội dung còn phải tuân thủ các quy định về thông tin, an ninh mạng và điện ảnh, tùy hình thức phát hành. Danh nghĩa sản phẩm giải trí không loại trừ trách nhiệm nếu có hành vi vi phạm pháp luật.

Theo luật sư, trước khi nhận lời, nghệ sĩ cần tìm hiểu đối tác, mục đích dự án, kịch bản và cách thức sản phẩm sẽ được sử dụng, quảng bá sau khi hoàn thành. Đây không chỉ là cách bảo vệ uy tín nghề nghiệp mà còn hạn chế nguy cơ trở thành công cụ khuếch trương thanh thế cho những người có hoạt động phạm pháp.

Ranh giới pháp lý, theo luật sư Trạch, phải được xác định từ "mục đích của sản phẩm, nhận thức và ý chí của người tham gia, cùng những hành vi cụ thể được chứng minh trong vụ án".

Hải Duyên
Theo VnExpress (Đăng: