Danh tính 3 nữ công nhân in trên tờ tiền 2.000 đồng

Bắt đầu được lưu hành từ năm 1988, danh tính ba nữ công nhân xuất hiện trên tờ tiền mệnh giá 2.000 đồng đến nay vẫn là một bí ẩn.

Tờ tiền 2.000 đồng được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành từ năm 1988 không chỉ quen thuộc với nhiều thế hệ người dân mà còn chứa đựng một câu chuyện ít người biết về ba nữ công nhân được in ở mặt sau. Sau nhiều năm tìm kiếm danh tính những nhân vật này, năm 2023, siêu mẫu Vũ Thu Phương bất ngờ tiết lộ mẹ ruột của cô chính là một trong ba người xuất hiện trên tờ tiền.

Câu chuyện phía sau hình ảnh ba nữ công nhân trên tờ tiền 2.000 đồng

Năm 1988, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chính thức đưa tờ tiền mệnh giá 2.000 đồng vào lưu thông. Ở mặt sau, tờ tiền in hình ảnh một phân xưởng sản xuất cùng ba nữ công nhân đang làm việc bên dây chuyền dệt tại Nhà máy Sợi Nam Định. Bố cục này được lựa chọn nhằm khắc họa tinh thần lao động, sản xuất và không khí xây dựng đất nước trong giai đoạn đó.

to-2000-dong.jpg

Theo tài liệu lưu trữ tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, người trực tiếp thực hiện bản thiết kế mặt sau tờ tiền là họa sĩ Phạm Văn Quế. Thời điểm ấy, ông công tác tại Tổ họa sĩ thuộc Phòng Thiết kế mẫu, Cục Phát hành tiền tệ và Kho quỹ.

Để hoàn thành bản vẽ, họa sĩ Phạm Văn Quế đã dành nhiều tuần tìm kiếm tư liệu tại kho ảnh của Thông tấn xã Việt Nam. Sau quá trình rà soát, ông tìm được hai bức ảnh liên quan đến Nhà máy Sợi Nam Định. Một bức ghi lại dây chuyền sản xuất sợi, bức còn lại chụp ba nữ công nhân trẻ đang thao tác tại khu vực sản xuất.

Từ hai tư liệu này, ông lựa chọn những chi tiết phù hợp, sau đó trực tiếp vẽ và kết hợp chúng thành một bố cục thống nhất. Hình ảnh ba nữ thợ dệt được thể hiện trong tư thế tập trung làm việc, hài hòa với không gian của phân xưởng.

Tuy nhiên, quá trình thiết kế tiền tệ có yêu cầu bảo mật nghiêm ngặt nên họa sĩ không thể tiết lộ cụ thể mục đích tìm kiếm tư liệu hay thu thập thông tin cá nhân của những người xuất hiện trong ảnh. Vì vậy, dù hình ảnh trên tờ tiền được xây dựng dựa trên những nhân vật có thật, tên tuổi của ba nữ công nhân lại không được ghi nhận đầy đủ trong hồ sơ chính thức.

Nhiều năm tìm kiếm nhưng danh tính các nhân vật vẫn là ẩn số

Sau khi tờ tiền 2.000 đồng được phát hành, hình ảnh ba nữ công nhân trở nên quen thuộc với người dân. Tuy nhiên, câu hỏi họ là ai, làm việc tại phân xưởng nào và hiện có cuộc sống ra sao lại chưa có lời giải rõ ràng trong suốt nhiều năm.

Không ít cơ quan báo chí cùng các thế hệ cán bộ, công nhân viên Nhà máy Sợi Nam Định từng tìm cách xác minh danh tính những người phụ nữ xuất hiện trên tờ tiền. Dù vậy, việc truy tìm gặp nhiều khó khăn, ngay cả những người từng làm việc lâu năm tại nhà máy cũng không thể khẳng định chính xác danh tính các nhân vật.

Trong cuộc phỏng vấn với Báo VietNamNet năm 2019, ông Bùi Văn Đặng, Phó giám đốc Phân xưởng dệt, cho biết ông bắt đầu công tác và đảm nhiệm vị trí quản lý tại nhà máy từ năm 1970.

to-2000.dong.png
Ông Đặng đã cố gắng tìm danh tính các nữ công nhân trên tờ tiền. Ảnh: An Ninh Tiền Tệ

Khi quan sát hình ảnh trên tờ tiền 2.000 đồng, ông nhận ra bối cảnh được in là phân xưởng dệt C2. Trang phục của những người phụ nữ trong hình cũng phù hợp với quần áo lao động đặc trưng của công nhân làm việc tại dây chuyền dệt thời kỳ đó.

Tuy nhiên, việc xác định địa điểm và bộ phận sản xuất vẫn chưa đủ để tìm ra danh tính từng người. Ông Đặng cùng một số cán bộ nhà máy đã tổ chức tìm kiếm thông tin, đồng thời liên hệ với những công nhân từng làm việc tại đây và đã nghỉ hưu. Dẫu vậy, những cuộc xác minh này không mang lại kết quả cụ thể.

Bởi hình ảnh đã xuất hiện trên tờ tiền trong thời gian dài nhưng thông tin về nhân vật không được lưu lại đầy đủ, câu chuyện về ba nữ công nhân tiếp tục trở thành một bí ẩn được nhiều người quan tâm.

Siêu mẫu Vũ Thu Phương tiết lộ mẹ ruột từng xuất hiện trên tờ tiền

Đến năm 2023, câu chuyện bất ngờ có thêm manh mối khi siêu mẫu Vũ Thu Phương xuất hiện cùng mẹ ruột tại Tuần lễ Thời trang Quốc tế Việt Nam. Màn trình diễn gây chú ý với phần âm thanh mô phỏng tiếng khung cửi dệt vải, gợi nhắc đến nghề dệt truyền thống và những người phụ nữ từng gắn bó với công việc trong nhà máy.

Tại sự kiện, Vũ Thu Phương công khai chia sẻ rằng mẹ cô chính là một trong ba nữ công nhân được in trên mặt sau tờ tiền 2.000 đồng.

to-2000-dong.png

Siêu mẫu Vũ Thu Phương chia sẻ: "Mọi người còn nhớ trên tờ tiền 2.000 VNĐ có các cô công nhân dệt lụa không? Mẹ tôi chính là một trong những cô công nhân đó. Qua đây tôi cũng muốn truyền tải thông điệp mẹ truyền con nối".

Theo thông tin được chia sẻ, mẹ ruột của Vũ Thu Phương là bà Đặng Phương Lan. Tại thời điểm thông tin được công bố, bà Lan 67 tuổi. Nếu đối chiếu với thời điểm tờ tiền 2.000 đồng được phát hành năm 1988, bà khoảng 29 tuổi, tương ứng với độ tuổi của những nữ công nhân trẻ được khắc họa trong hình ảnh.

to-2.000-dong 1

Bà Đặng Phương Lan (váy cam) được cho là một trong ba nữ công nhân xuất hiện trên tờ tiền 2.000 đồng. Ảnh: FBNV

Dù vậy, thông tin bà Đặng Phương Lan là một trong ba nhân vật trên tờ tiền hiện xuất phát từ chia sẻ của cá nhân và chưa được cơ quan chức năng xác nhận chính thức. Vì thế, đây mới được xem là manh mối đáng chú ý, góp phần mở ra hướng tìm kiếm sau nhiều thập kỷ câu chuyện chưa có lời giải.

Sự tiết lộ của Vũ Thu Phương cũng khiến hình ảnh quen thuộc trên tờ tiền 2.000 đồng được chú ý trở lại. Đằng sau bức hình tưởng chừng chỉ mang ý nghĩa minh họa cho hoạt động sản xuất là câu chuyện về những người lao động từng gắn bó với một trong những cơ sở dệt may lớn của Việt Nam.

Nhà máy Sợi Nam Định từng là cơ sở dệt may lớn của Đông Dương

Địa điểm sản xuất xuất hiện trên tờ tiền 2.000 đồng là Nhà máy Sợi Nam Định, tiền thân của Tổng công ty Cổ phần Dệt May Nam Định ngày nay. Đây là cơ sở có lịch sử lâu đời, gắn với quá trình hình thành và phát triển của ngành công nghiệp dệt may Việt Nam.

Theo các tư liệu về lịch sử doanh nghiệp, tiền thân của nhà máy là cơ sở nghiên cứu tơ lụa được Toàn quyền Đông Dương De Lanessan thành lập vào cuối thế kỷ XIX.

Đến năm 1900, một số nhà tư bản Pháp thuộc Công ty bông vải sợi Bắc Kỳ, đứng đầu là Duprê, đã góp vốn cùng tư sản người Hoa Bá Chính Hội để tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong thời kỳ Pháp thuộc, nhà máy từng được xem là cơ sở công nghiệp quy mô lớn nhất Đông Dương.

Quy mô hoạt động của nhà máy tăng nhanh qua các giai đoạn. Năm 1924, nơi đây có khoảng 6.000 công nhân. Đến năm 1939, nhà máy tiếp tục mở rộng với nhiều phân xưởng sản xuất, trở thành một trong những trung tâm dệt may quan trọng trong khu vực.

Sau năm 1954, Nhà nước tiếp quản và nhà máy được đổi tên thành Nhà máy Liên hợp Dệt Nam Định. Đây là giai đoạn cơ sở sản xuất tiếp tục được duy trì, phát triển, đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động công nghiệp và đời sống kinh tế tại địa phương.

Trải qua nhiều lần thay đổi mô hình tổ chức, năm 1995, đơn vị mang tên Công ty Dệt Nam Định. Đến năm 2005, doanh nghiệp chuyển thành Công ty TNHH Nhà nước MTV Dệt Nam Định, trực thuộc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (VINATEX).

Ngày 1/1/2008, doanh nghiệp chính thức chuyển đổi mô hình hoạt động thành Tổng công ty Cổ phần Dệt May Nam Định, đặt trụ sở tại số 62 đường Trần Phú, tỉnh Nam Định cũ.

Từ thời kỳ hoàng kim đến giai đoạn di dời nhà máy

Trong thập niên 1980-1990, Nhà máy Dệt Nam Định từng trải qua giai đoạn phát triển mạnh. Các sản phẩm vải, lụa Nam Định được tiêu thụ rộng rãi và trở thành thương hiệu quen thuộc trên thị trường trong nước. Hoạt động sản xuất sôi động cũng giúp đời sống của nhiều thế hệ cán bộ, công nhân viên được cải thiện.

Tổng Giám đốc Dệt May Nam Định Nguyễn Văn Miêng từng chia sẻ rằng, ở giai đoạn đạt đỉnh cao sau ngày đất nước thống nhất, nhà máy có hơn 18.000 cán bộ, công nhân viên. Con số này tương đương khoảng 10% dân số thành phố thời điểm đó.

Quy mô lao động lớn khiến hoạt động của nhà máy có ảnh hưởng đáng kể đến đời sống kinh tế địa phương. Theo chia sẻ của ông Miêng, mỗi khi đến ngày phát lương, lượng người lao động đi mua sắm tăng mạnh, thậm chí khiến mặt bằng giá cả trên toàn thành phố có những biến động đáng kể.

Tuy nhiên, từ năm 2003, doanh nghiệp bắt đầu đối mặt với những khó khăn liên quan đến yêu cầu di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu vực nội đô. Việc di dời được thực hiện theo Quyết định số 64 của Thủ tướng Chính phủ, nhằm hạn chế tác động môi trường từ hoạt động công nghiệp trong khu dân cư.

Theo phương án triển khai, toàn bộ cơ sở sản xuất được chuyển đến Khu công nghiệp Hòa Xá, tỉnh Nam Định cũ. Khu vực mới có diện tích quy hoạch 24,81ha, với tổng kinh phí đầu tư khoảng 412 tỷ đồng.

Trong quá trình di dời, một số địa điểm và hiện vật mang giá trị lịch sử của nhà máy vẫn được bảo tồn. Trong đó có bảo tàng truyền thống và cây bàng lịch sử, những dấu tích gắn với quá trình hình thành, phát triển của cơ sở dệt may lâu đời này.

Việc giữ lại các công trình, địa điểm có ý nghĩa lịch sử được xem là cách lưu giữ ký ức về nhiều thế hệ người lao động từng làm việc tại nhà máy, đồng thời bảo tồn những giá trị văn hóa gắn với ngành dệt may Nam Định.

Theo số liệu được đề cập, đến năm 2022, quy mô lao động của Tổng công ty Cổ phần Dệt May Nam Định đã giảm đáng kể, số nhân sự chỉ còn khoảng 1/3 so với thời kỳ đỉnh cao.

Dù phải thích ứng với những biến động của thị trường dệt may quốc tế và áp lực từ chi phí đầu vào, doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh với doanh thu ổn định trên 1.000 tỷ đồng mỗi năm.

Từ một hình ảnh được lựa chọn để in trên tờ tiền 2.000 đồng, câu chuyện về ba nữ công nhân Nhà máy Sợi Nam Định đã trở thành một phần ký ức đáng chú ý đối với nhiều người. Sau hàng chục năm, danh tính của họ vẫn chưa được xác minh đầy đủ, nhưng chia sẻ của Vũ Thu Phương đã mang đến một manh mối mới, đồng thời gợi nhắc về những thế hệ công nhân từng góp sức xây dựng ngành dệt may Việt Nam.

Mai Linh

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 15/11/2026 | 11:34)