Phát hiện 13 triệu tấn vàng, bạc, bạch kim bị vứt bỏ ở bãi rác
Lượng thiết bị điện tử thải bỏ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tăng lên mức 8,6–13,1 triệu tấn mỗi năm vào năm 2030. Đằng sau con số này là nguy cơ lãng phí nhiều kim loại có giá trị và gia tăng áp lực xử lý rác thải điện tử trên toàn cầu.
Theo báo cáo của Mạng lưới Hành động Basel (Basel Action Network – BAN), chất thải điện tử phát sinh từ sự phát triển của AI đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Ước tính mới cho thấy quy mô rác thải này có thể cao gấp 40–60 lần so với con số được trích dẫn phổ biến nhất trong các nghiên cứu học thuật trước đó.
Đây là nội dung trong báo cáo đầu tiên thuộc loạt bốn tài liệu mang tên The Coming AI Waste Wave (Làn sóng rác thải AI sắp tới).
Nguy cơ lãng phí hàng loạt kim loại có giá trị
Các thiết bị điện tử bị loại bỏ liên quan đến AI có thể chứa nhiều vật liệu có giá trị như đồng, niken, thép, nhôm, bạch kim, lithium và cobalt. Nếu không được thu gom, xử lý phù hợp và tái chế, những nguồn tài nguyên này có nguy cơ bị lãng phí cùng lượng rác thải ngày càng gia tăng.
Quy mô vấn đề được dự báo còn lớn hơn trong dài hạn. Đến năm 2050, lượng chất thải điện tử liên quan đến AI có thể đủ để lấp đầy 23 triệu container vận chuyển. Nếu xếp nối tiếp nhau, số container này có thể tạo thành một hàng dài tương đương sáu vòng quanh Trái đất.
Trong khi đó, việc xử lý rác thải điện tử trên thế giới vẫn còn nhiều hạn chế. Theo Global E-waste Monitor, chỉ khoảng một phần năm lượng rác thải điện tử được xử lý có trách nhiệm, chẳng hạn thông qua tái chế thay vì đốt bỏ.
Chi phí hàng tỷ USD cho hạ tầng AI
Báo cáo của BAN cũng ước tính cơ sở hạ tầng phục vụ AI, bao gồm các trung tâm dữ liệu, có thể tiêu tốn khoảng 7 tỷ USD trong giai đoạn 2025–2030. Cùng với sự mở rộng của hạ tầng này, lượng thiết bị cần thay thế và thải bỏ cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về kế hoạch quản lý chất thải.
Jim Puckett, nhà sáng lập kiêm Giám đốc Định hướng Chiến lược của BAN, cảnh báo: “Chúng ta không thể xử lý một cách có đạo đức lượng rác thải điện tử mà mình đang tạo ra hiện nay”.
Ông đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải có hành động sớm từ các doanh nghiệp công nghệ: *“Các công ty công nghệ phải hành động ngay từ bây giờ để xây dựng ngân sách, phát triển cơ sở hạ tầng mới và lập kế hoạch nhằm giảm thiểu làn sóng chất thải độc hại từ AI.
Thời điểm thích hợp để ngăn chặn chất thải độc hại là trước khi chúng được tạo ra, chứ không phải đợi đến 20 năm nữa, khi hàng trăm triệu tấn thiết bị từ hàng nghìn trung tâm dữ liệu trên khắp thế giới bị thải bỏ và đẩy đến các cộng đồng dễ bị tổn thương.”*
Những dự báo trên cho thấy sự phát triển của AI không chỉ đặt ra bài toán về hạ tầng và chi phí, mà còn kéo theo thách thức lớn trong quản lý rác thải điện tử. Việc chuẩn bị phương án xử lý và tái chế từ sớm được BAN xem là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế những hệ lụy có thể xảy ra trong tương lai.
Tác giả: Ngọc Phạm
Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 23/10/2026 | 7h52)
